ilâmaşallah
(сексуалдык жактан) кубаттуу, жарактуу, күчтүү.
iktidarsız 1.бийликсиз, күчсүз, эрксиз.
2.жөндөмсүз, талантсыз. 3.мед. (сексуалдык жактан) жараксыз, күчcүз, импотент.
iktıdarsızlık,-ğı 1.күчсүздүк, эрксиздик.
2.жөндөмсүздүк, эби жоктук. 3.(эркек үчүн) жыныстык жактан
жараксыздык.
iktifa эск. канааттануу, ыраазы болуу, шүгүрчүлүк кылуу. ~ etmek (бир
нерсеге) канааттануу, ыраазы бо- луу. küçük kazançla ~ etmek аз да болсо, көптөй көрүү, тапканына
ыраазы болуу.
iktisadî 1.экономикалык, чарбалык. ~ devlet kuruluşu/teşekkülü мамле-
кеттик экономикалык түзүлүш. ~ buhran/kriz экономикалык кри- зис. 2.экономдуу, үнөмдүү, рента-
белдүү.
iktisadiyat,-tı эск. экономика.
iktisap,-bı эск. ээ болуу, колго алуу,
табуу. ~ etmek ээ болуу, алуу. ~ı hukuk etmek укукка ээ болуу.
iktisat,-dı экономика, эл чарбасы. İ~
Vekâleti эск. Экономика Ми- нистрлиги. 2.үнөм, сарамжал, эсептүүлүк, чарбачылдык. 3.топ-
тоо, жыйноо. ~ etmek/yapmak 1) чарбачылык/экономиканы жүргү- зүү. 2) үнөмдөө. ~ ilmi экономика
илими.
iktisatçı экономист.
il 1. ил, административдик аймак,
дабан, вилает. 2.өлкө, журт. gurbet iller чет жерлер. Türkiye’nin doğu
~leri Түркиянын чыгыш илдери/
аймактары.
ilâ арасы, ортосу, жакын. beş ~ on kişi
беш-он киши. dokuz ~ on arası
тогуз менен ондун ортосу.
ilâç,-cı 1.дары, эм, ылаажы, дабаа, шы- паа. ~ almak 1)дары алуу. 2)дары
ичүү. ~la tedavi дары менен
дарылоо/айыктыруу. ağrı kesici ~ оору басуучу дары. ateş düşürücü ~ эттин ысыгын түшүрүүчү дары. 2.чара, амал, айла жол. 3. уу, дары (бир нерсени жоготуу үчүн), дезинфекция. 4.химиялык кошул- ма/зат. boru açma ~ı түтүк тыгы- нын ачуучу дары. ~ içmek дары ичүү. ~ kılavuzu/kitabı фармаколо- гия. ~ yazmak дары/ рецепт жазуу.
дары чачуу (бактарга, талаага),
дезинфекция, ууландыруу (курт-
кумурскаларды).
ilâçlı 1.дарылуу, дарыланган. 2.баль-
замдалган. 3.дары чачылган, дез- инфекцияланган, ууландырыл- ган (курт-кумурскага каршы).
ilâçsız 1.дарысы, дабаасы жок. 2. айла- сыз, чарасыз. 3.оœолбос, түзөлбөс.
ilâh 1.Кудай, Жараткан, Эгем, Теœир. 2.
өтм. кудайы, атасы. müzik dünyasının ~ı музыка дүйнөсүнүн кудайы. ~ gibi келишимдүү, сулуу
(эркек).
ilâhe Теœир аял, Теœирче.
ilâhî 1.диний гимн, диний ыр. ~ oku-
mak диний ырларды ырдоо. 2. Те- œирге тиешелүү/мүнөздүү, Те- œирден келген. ~ arzu Кудайдын
эрки. 3.укмуштай сонун, шумдук, таœ каларлык.
ilahi 1.Оо, Кудай! Оо, Теœир! (Кудайга
кайрылуу). 2.Кудая тобо! кантип ушундай болсун! (таœ калуу иретиндеги сырд. с. ). ~, İnci, neler
söylüyorsun! Кудая тобо, Инжи, эмне деп турасыœ!
ilâhiyat, -tı теология. ~ âlimi теолог. ~
fakültesi теология факультети.
ilâhiyatçı теолог.
ilâm 1. ук. соттун өкүмү/чечими (жа-
зуу түрүндө). 2.кабарлоо, билди- рүү, угузуу. ~ etmek эск. билдирүү, кабарлоо.
ilâmaşallah 1.түбөлүк, өмүр бою.
ileri
2.какшык Кудай салбасын! көз тийбесин! ~ işimiz yolunda! Кудай салбасын, ишибиз күрүлдөп жүрүп атат (какшык иретинде).
ilân 1.жарыя, кабар, билдирме, ачыкта- ма, декларация. 2.кулактандыруу,
афиша, реклама, анонс. ~ acentesi кулактандыруу бюросу. ~ tahtası кулактандыруу тактасы. ~ı aşk
сүйүүсүн билдириш. ~ etmek 1)ку- лактандыруу, жарыялоо, ачыктоо. 2)жаюу, таратуу. ~ vermek (газе-
тага/журналга) кулактандыруу берүү.
ilâncılık,-ğı 1.(газета, журналга) ку-
лактандыруу топтоо/жарыялоо иши. 2. реклама, реклама иши.
ilânen кулактандыруу жолу менен.
ilânihaye түбөлүк, өмүр бою, такай. bu
~ böyle devam edemez ki бул өмүр бою ушинтип турбайт да.
ilâve 1.кошумча, улама, толуктама. 2. тиркеме, толуктоо. 3.арттырма, чо- œойтмо, көбөйтмө. ~ etmek ко-
шумчалоо, улоо, толуктоо.
ilâveli 1.кошумчаланган, толукталган, кошумчасы менен. ~ ikinci baskı
толукталган экинчи басылыш. 2.өтм. апыртылган, калпты-чын- ды койгулаштырган.
ilâveten кошумча түрүндө, үстүнө ко- шуп, толуктап, кошумчалап. mektubu ~ катка кошумчалап.
ilçe илче (ил'дин ичиндеги) админи- страциялык бирдик, район.
ile (бирге жазылганда -la, -le). 1.менен
(жандооч). ateş ~ oynama! от ме- нен ойнобо! benim ~ мени менен. senin ~ сени менен. 2.менен
(байл.). Hasan ile Haydar ava çık- mışlar Хасан менен Хайдар ууга чыгышыптыр. 3.аркылуу, натый-
жасында, улам. çok çalışmakla bunu bitirebiliriz катуу иштесек, муну бүтүрө алабыз. bütün köy
onların sesi ~ uyandı айылдын
баары алардын үнүнөн улам ойгонду. 4.кыймыл атооч менен келип, аракетти бышыктайт: ona mektup yazmakla kata etmişim ага кат жазганым туура болгон эмес экен. tatili anılarımı yazmakla geçirdim каникулду эскерүүлө- рүмдү жазуу менен өткөрдүм. 5.себеп, шарт билдирет. ben en- stitünün yollamasıyla gittim мен институттун жолдомосу менен бардым. 6.өлчөм, ченем билдирет: onları kiloyla sattık аларды кило- лап саттык. 7.маалында, маалы менен, убагында. sabahla dünya bambaşka göründü эртеœ менен дүйнө таптакыр башкача көрүндү. 8.каалоо, тилек сөздөрү иретинде колдонулат: afiyetle yiyin тама- гыœар аш болсун! selametle gidin! саламат баргыла! ~ beraber/birlik- te 1)менен бирге/ чогуу. vergisi ~ beraber салыгы менен чогуу. 2)кезде, маалында, тушта. kışın gelmesiyle beraber кыштын кели- ши менен. 3)карабастан, болсо да. sadece on iki yaşında olmakla bera- ber motorlar hakkında epey bilgisi var он эки эле жашта болсо да, мотор жөнүндө көп нерсе билет. 4)болуп эле тим болбой, эле эмес, менен катар. iyi bir sanatçı olmakla beraber, mükemmel bir anne мык- ты санатчы эле эмес,мыкты эне дагы.
ilen, inen диал. ile. ilenç, -ci каргыш. ilenmek каргоо.
ilerde к. ileride.
ileri 1.илгери, алдыга. ileri gidemiyor- duk илгери жыла алмак эмеспиз.
2.алдыœкы. yolun ~si çok virajlı жолдун илгериси ийри-буйру. 3.келечек, алдыдагы мезгил. ~imiz
kış алдыбызда кыш. 4.аск. бет
iletken
маœдайда, каршыда. 5.алдыда (са- ат). saatim iki dakika ~de саатым эки мүнөт алдыда. 6.өйдөкү, жо- горку. ileri sınıflarda okuyanlardan takım оluşturuldu жогорку класста окугандардан команда түзүлдү. 7.мурун, илгери. 8.алдыœкы, би- ринчи. ~ fikirler алдыœкы пикир- лер. 9.алдыга. masayı ~ çekin үстөлдү алдыга тарткыла. 10.аск. алга! (буйрук). ~si 1)келечек, алды жак. 2)алдыœкы жак/тарап. ~ al- mak 1)(бир нерсени) алдыга жыл- дыруу. 2) (бирөөнүн) кызматын жогорулатуу. 3)(саатты) алдыга жылдыруу. ~ atılmak 1)алдыга атып чыгыш. 2)аск. чабуулга өтүш. ~den beri илгертен бери. ~ çıkmak алдыга чыгуу. ~ geçmek озуп кетүү, (башкаларды) артта калтыруу, ишинен көтөрүлүү. ~ gelenler алдыœкы/көрүнүктүү ки- шилер. ~ gelmek 1)келип чыгуу, пайда болуу, натыйжасы болуу. bu hadiseler şundan ~ geliyor бул окуялар мындан чыкты. 2)алдыга чыгуу, өнүгүү-өсүү, кызматынан жогорулоо. ~ geri etmek чатак- ташуу, мушташуу. ~sini gerisini düşünmeden алды-кийинин ойло- бой, шашылыш. ~ geri konuşmak/ lâflar etmek/ söylemek ойду-тоону сүйлөө. ~ gitmek 1)алдыга кетүү, өсүп-өнүгүү. 2)чектен чыгуу. ~yi görmek алдын ала билүү. ~ görüş 1)алдыœкы көз караш. 2. кыраа- кылык, көзү ачыктык. ~ görüşlü кыраакы, көсөм, алдын ала көрө билген. ~ götürmek (кылык-жору- гу) чектен ашуу, кыжыр кайнатуу.
~ marş! аск. алга! (команда). ~ sürmek 1)алдыга карай жүргүзүү/
айдоо. 2.(бир сунуш/пикирди) ал- дыга коюу, сунуш кылуу. ~ var- mak к. ~ gitmek. ~ yaş улгайган
курак.
ilerici алдыœкы, прогрессивдүү. ~ teori алдыœкы теория. ~ fikirler алдыœ- кы пикирлер.
2.алдыœкы тарапта, каршыда. ~ bunu göz önünde tutmalısınız ки-
йин муну эстен чыгарбашыœыз керек.
ilerleme 1.илгерилеме. 2.жылыш, өсүш,
өнүгүш, прогресс, жетишкендик. ilim ve teknikteki ~ler илим менен техникадагы жылыштар.
ilerlemek 1. илгерилөө, алдыга жылуу.
2.өсүү, өнүгүү, жакшыруу. 3.ар-
туу, күчөө, чоœоюу. şüphem gün
geçtikçe ilerledi шектенүүм күн өткөн сайын артты. 4.убакыт өтүү. gece bir hayli ilerlemiş, dönme
zamanı түн бир далай болуптур, кайтар маал болуптур. 5.күчтөнүү, оорлошуу. hastalık ilerledi оорусу
күчөдү. 6.(иштен) жогорулоо.
ilerlemiş кеч (убакыт). ~ saat кеч саат.
gecenin ~ saatinde түндүн бир
оокумунда. ~ yaş улгайган жаш.
ilerletmek 1.илгерилетүү, алдыга жылдыруу. 2.өнүктүрүү, өстүрүү,
жакшыртуу. Türkçesini ilerletti түркчөсүн жакшыртты. 3.(кызма- тын) жогорулатуу.
iletici жеткирүүчү, туюндуруучу, кабар берүүчү, өткөрүүчү.
iletim 1.физ. өткөргүчтүк. 2.жеткирүү.
3.тех. ысыктын берилиши, конвекция.
iletişim 1.өз ара катнаш, кабарлашуу,
билдириш, туйдуруш, коммуни- кация. 2. тех. байланыш, кабар- лашуу түрлөрү (телефон, теле-
граф, факс, интернет, кат ж. б. ).
iletişmek өз ара кабарлашуу, байла-
нышта болуу.
iletken 1.айтып/жеткирип барган, ка- бар берген, кабарчы. 2.жетки-
рүүчү, улаштыруучу. 3. физ.
ilik
өткөргүч. ~ damarlar бот. өсүм- дүк клеткаларына азык ташуучу тамырлар.
iletki мат. бурч өлчөгүч, транспортир.
iletmek 1.алып баруу, жеткирүү, улаш- тыруу. 2.кабарлоо, айта баруу.
Ahmet Bey’e selâmlarımı iletin Ахмет Бейге салам айта барыœыз. 3.физ. өткөрүү.
ilga эск. жоюу, жок кылуу.
ilgeç,-ci 1.англис төөнөч. 2.илмек, ил- гич (кийимдин), аскыч, кармагыч.
kalemin ~i калемдин кармагычы. 3.
грам. жандооч.
ilgi 1.илик, байланыш, жакындык, тие-
ше. ~yi kesmek байланышын үзүү (бирөө менен). ne ~si var? эмне тиешеси бар? 2.кызыгуу, көœүл
буруу. ~ çekici көœүл бурдурган, өзүнө тарткан. ~ duymak кызыгуу. 3..хим. заттардын кошулма
жөндө-мүнүн артышы (белгилүү шарттар ичинде). ~ alanı (бирөөнүн) кызыккан/тиешелүү
тармагы. ~sini çekmek көœүлүн буруу. ~ eki грам. тиешелүүлүк мүчөсү(-гы/-кы): dünkü кечээки.
onlarınki алардыкы. ~ göstermek көœүл буруу, жакшы мамиле жасоо. ~ toplamak к. ~ çekmek. ~
uyandırmak кызыгуу туудуруу. ~ zamiri грам. таандык ат атооч.
ilgilendirmek 1.кызыктыруу, көœүл
бурдуруу, көœүл бөлдүрүү. bu beni ilgilendirmez бул мени кызыктыр- байт. 2.тиешелүү/караштуу болуу.
işçileri ilgilendiren bir karar жумушчуларга тиешелүү бир чечим.
ilgileniş кызыгыш, көœүл бөлүш.
ilgilenmek 1.кызыгуу, тартылуу, жа- кындык туюу, алек болуу. arka-
daşım antikayla ilgilenir жолдошум антикварга кызыгат. 2.көœүл бөлүү/буруу.
ilgili 1.байланыштуу, тиешелүү, тиеше-
си бар, караштуу. matematikle ~ bilimler математикага тиешеси бар илимдер. 2.жооптуу, жоопкер, милдеттүү. ~ kişiler жооптуу ки- шилер. ~ler жооптуулар, тиеше- лүү кишилер. ~ makamlar тиеше- лүү органдар.
ilgisiz 1.кызыксыз. 2.тиешеси/байла-
нышы жок. 3.кызыкпаган, кайди- гер, көœүл кош, кайрымсыз.
ilgisızlik 1.кызыксыздык, тажатмалык,
апатия. 2.кайдигерлик, көœүл коштук, түртө салмалык.
ilhak,-kı 1.кошуп алма, кошумчалама,
кирме (бир уюмга ж. б. ). 2.басып алма, бийлиги алдына алма. ~ etmek кошуу, кошумчалоо, толук-
тоо.
ilham илхам, шык, дем, демөөр. ~ almak
илхам алуу, шыктануу, демденүү,
демөөр алуу. ~ etmek илхам/шык/ дем/демөөр берүү. ~ perisi илхам периси, муза, шык булагы. ~
vermek илхам берүү.
ilhan тар. илхан, хан, император
(монголдордо).
ilhanlık,-ğı 1.империя (монголдордун).
2.императорлук, бийлик (монгол хандыктарынын).
ilhat,-dı динсиздик, кайырдиндик, атеизм.
ilik I, -ği илик, бүчү, топчулук. düğme
~i топчунун илиги/топчулугу/ бүчүсү.
ilik II, -ği анат. (сөөктүн) чучугу.
murdar ~ жүлүн. ~lerinde duymak сөөгүнө/чучугуна жетүү, тереœ таасир берүү. ~ine/~lerine geçmek
сөөгүнө өтүү/жетүү. ~ gibi 1)чу- чуктай (таттуу, даамдуу). ~ gibi pişmiş/olmuş жакшы бышырылган
(мис. эт). 2)жакшынакай, жагым- дуу, болтойгон (аял). ~lerine işlemek 1)сөөгүнө өтүп кетүү
(мис. суук). 2)өтм. чучугуна че-
ilk
йин жетүү. o söz ~lerine kadar işledi ошол сөз сөөгүнө/чучугуна чейин жетти. ~lerine kadar ıslan- mak суу өтмө катарынан өтүп кет- мек. ~ini kemirmek (оору) сөөгүн сыздатуу. ~i kurumak жаны каша- юу, чыдамы түгөнүү. ~ini kurut- mak (бирөөнүн) жанын кашайтуу, сабырын/чыдамын түгөтүү, айла- сын кетирүү. ~ine tak demek жа- нына таш батуу. ~ yağı сөөк майы.
iliklemek топчулоо, иликтөө, бүчүлөө.
ilikli I чучуктуу. ~ kemik чучуктуу сөөк.
ilikli II 1.топчулуу/илиги/бүчүсү бар.
2.топчуланган, бүчүлөнгөн.
iliksiz 1.бүчүсүз, топчулуксуз. 2.бүчү-
лөнбөгөн, топчуланбаган.
ilim,-lmi илим, билим. ~ adamı илим- поз, окумуштуу. ~ini almak (бир ишти) так үйрөнүп алуу, адис
болуп чыгуу.
ilinti 1.илинчек, байланыш (эки нерсе арасында). 2.ооз. кайгы, капа,
муœ, дарт. 3.тиеше. benim onunla hiç ~m yoktur менин ага эч тиешем жок. 4.илип-илип тигилген тигиш.
ilintilemek эки нерсени бириктирип тигүү.
ilintili байланыштуу, тиешелүү,
аралашкан.
ilişik,-ği 1.илиштирилген, тиркелген, илинген, жармаштырылган. dilek-
çeye ~ olarak sunulan belge арызга тиркелген документ. 2.(бир нерсе- ге) байланыштуу, тууралуу. 3.бай-
ланыш, катнаш, мамиле. cumhur- başkanı seçilenin varsa partisi ile ~i kesilir президенттикке шайланган
кишинин партиясы менен байла- нышы үзүлөт. 4.тиркеме, кошум- ча. ayrıntılar ~te yazılı кошумча
маалыматтар тиркемеде жазыл- ган. ~i kalmamak байланышы/ мамилеси калбоо. ~ini kesmek
байланышын/мамилесин үзүү.
ilişikli байланыштуу, тиешелүү.
~ler тышкы байланыштар. diplo-
matik ~ler дипломатиялык байла- ныштар. ~leri kesmek байланыш- тарды/мамилелерди үзүү. ~ kur-
mak мамиле түзүү. 2.жол, катнаш. kar yağınca köylerle ~ kesildi кар жааганда айылдар менен байла-
ныш үзүлдү.
ilişkili байланыштуу, тийиштүү, караш- туу.
ilişkin байланыштуу, тууралуу, жөнүн- дө, тиешелүү. yurdun esenliğine ~ bir karar мекендин сактыгына
байланыштуу бир чечим.
ilişkisiz байланышсыз, тиешесиз.
ilişmek 1.илинүү, чалынуу, тийип
кетүү. elim çiçeklere ilişmiş olmalı, vazo devrildi колум гүлдөргө тийип кетти болуш керек, ваза то-
голонуп кетти. 2.тийүү, алуу, ара- лашуу. şu kâğıtlara kimse ilişmesin бул кагаздарга эч ким тийбесин.
3.өтм. (бирөөгө) тийишүү, кий- лигишүү, жабышуу, такуу, тын- чын алуу. ben çalışırken kimse iliş-
mesin мен иштеп атканда эч ким тынчымы албасын. 4.сөз кылуу, токтолуу, сөз козгоо, тийип өтүү
(бир темадан, маселеден). o konuyu bir daha ilişmeyecek şekilde kapatalım ал маселени дагы бир
жолу козгобой тургандай бүтүрө- лү. 5.коомай отуруу, көчүк басуу. sandalyenin kenarına ilişti отургуч-
тун четине көчүк басты.
iliştirmek 1.илүү, тагуу, чиркөө, байлоо, топчулоо, бүчүлөө. 2.асуу. 3.тир-
көө, жабыштыруу, илиштирүү, жабдуу. dilekçeye bir de açıklama iliştirilmiş арызга бир ачыктама да
тиркелиптир.
ilk, -ki 1.биринчи. ~ defa биринчи жолу.
2.алгачкы. ~ aşk алгачкы махабат.
~ adım 1)биринчи кадам.
illetli
2)башталыш. ~ ağızda адегенде, адеп, башта, баарынан мурун. İ~ Çağ байыркы дүйнө, антик доор. ~ elden 1)биринчи колдон, жаœы, колдонулбаган. 2)(бир нерсени) өзүнөн, өз оозунан (угуу). 3)би- ринчиден, алды менен, алгач. ~ firsatta эœ биринчи мүмкүнчү- лүктө, ыœгайы келер замат. ~ görüşte бир көргөндө эле, көрөр замат. ~ göz ağrısı 1)тун баласы, көзүн ачып көргөнү, оозун ачып өпкөнү. 2)алгачкы сүйүүсү/ашы- гы. ~ hamlede 1)адегенде, адеп, баарынан мурун. 2)биринчи эле сыноодо (спортто). ~ insan антроп. алгачкы адам. ~ iş olarak баарыдан мурун, биринчи кезекте.
~ kalemde башынан. ~ nefesini almak көз жаруу, төрөлүү. ~ önce башта, башында, алды менен. ~ öncü баштоочу, чыйыр салган. ~ örnek прототип, архетип. ~ yardım 1)биринчи/тез жардам (медици- налык). 2)тез жардам станциясы. ~ yardım çantası тез жардам сумка- сы. ~ yardım hastanesi тез жардам ооруканасы. ~ yarı биринчи жарым/тайм (спорт мелдешинде).
~ zamanlar башында, алгачкы учурларда.
ilkah 1.биол. төлдөө, боозуу, тукумдоо, желиндөө. 2.эмдөө. ~ etmek 1)ту-
кумдоо. 2)эмдөө.
ilkbahar жаз, баар, көктөм. ~ noktası/ılı- mı астр. жазгы күн-түн теœелүү.
ilke 1.баштапкы/башкы элемент, негиз, башат.2.принцип, башталгыч абал. bir dinin ~leri бир диндин прин-
циптери.
ilkel 1.байыркы, баштапкы. 2.алгачкы,
өнүгүүнүн эœ төмөнкү баскычы.
3.(санатта) тубаса, накта, жасал- масыз. 4.(сүрөттө) табигый агым, примитив. 5.өтм. жапайы, түр-
көй, адепсиз, чогоол (киши). ~ ha-
yat байыркы адамдардын жашоо- су. ~ insanlar байыркы адамдар. ~ toplum алгачкы коом. 6..мат. жө- нөкөй. ~ fonksiyon жөнөкөй функция.
ilkelleşmek жөнөкөйлөшүү, карапа- йымдашуу, жупунулашуу.
ilkellik,-ği байыркылык, түркөйлүк,
чогоолдук.
ilkin башталышта, башында, биринчи, баарыдан мурун.
ilkinden башынан, алдын ала. senin kaçacağını ~ biliyordum сенин кача турганыœы башынан билчүмүн.
ilkokul башталгыч мектеп.
ilköğrenim,ilköğretim башталгыч билим берүү.
ilkyaz жаз, баар.
illâ, illâki к. ille.
illâllah иллалда, иллалла, Кудай ай!
(тажаганда, жадаганда айтыл- ган сырд. с. ). ~, yeter artık! Кудай ай, жетпедиби эми! ~ demek
тажоо, жанына таш батуу.
ille 1.кандай болсо да, эмне кылса/ болсо да, сөзсүз эле. ~ de bugün
mü gelmeliyim? эмне, сөзсүз эле бүгүн келишим керекпи? 2.өзгөчө, дегеле, баарыдан да, айрыкча. ~ o
şiiri sevdim баарыдан да ошол ырды жактырдым. 3.болбосо. sen de gelirsin, ~ gitmem сен да кел,
болбосо барбайм. ~ ve lâkin муну менен катар/бирге.
illegal легалсыз, мыйзам тышы.
illet,-ti 1.илдет, оору, кесел. 2.бузуктук, мандем. 3.көнүмүш, жаман адат. 4.филос. себеп. ~ etmek 1)өлөрчө
токмоктоо, жабыр тарттыруу, жа- нын кейитүү. 2)(бирөөнүн) жанын кашайтуу, жинин келтирүү. ~ ol-
mak жини келүү, кыжыры кайноо. illetli 1.илдеттүү, оорулуу. 2.бузук, бу- зула берген, мандемдүү. 3.майып,
кемчил.
ima
illetsiz илдетсиз, соо. illiziyon к. illüzyon. illüstrasyon иллюстрация. illüziyon иллюзия.
illüziyonist,-ti иллюзионист, көз боочу.
illüziyonizm иллюзионизм.
ilmek, -ği к. ilmik.
ilmek 1.илүү, чалып байлоо. 2.(килем токууда) илмектерди бири-бири-
не байлоо. 3.тийүү, козгоо. ~ iler tutar yerini bırakmamak/ komamak 1)(бир нерсенин) тамтыгын чыга-
руу. 2)бурмалоо, өзгөртүү (мис. бир пикирди). ~ iler tutar yeri kalmamak/olmamak 1)тамтыгы
чыгуу, эскирүү. 2)колдонуудан чыгуу, эскирүү (мис. бир теория). 3)саламаттыгы абдан начарлоо,
ичер суусу түгөнүү.
ilmeklemek к. ilmiklemek.
ilmen илимий жактан, илимий көз
караштан.
ilmî 1.илимий. 2.теориялык.
ilmihâl,-li ислам дининин эрежелер
жыйнагы.
ilmik,-ği 1.илмек, түйүн. 2.илмек (түймө ишинде). ~ atmak 1)илмек
жасоо. 2)илмек байлоо.
ilmiklemek бош байлоо, иликтөө, илмек жасоо.
ilmiye 1.дин иштери кызматкерлери жамааты. 2.диний иштер.
ilmühaber 1.күбөлүк, кимдик, серти-
фикат. ölüm ~i өлгөнү тууралуу күбөлүк. 2.тил кат, квитанция.
ilsak,-kı кошуу, бириктирүү, жабышты-
руу, бекитүү. ~ etmek бириктирүү, кошуу, бекемдөө, жабыштыруу.
iltibas аралашуу, чаташуу, ачакей
маани берүү. ~a düşmek/yol açmak 1)аралашуу, чатышуу. 2)окшош- туруп алуу, жаœылуу.
iltica баш калкалоо, башын сыйдыруу, корголоо. ~ etmek корголоо, баш калкалоо. ~ hakkı ук. баш кал-
калоо укугу.
iltifat,-tı 1.ырайым, мактоо, жакшы ниет, комплимент, жакшы сөз/ма- миле, жылуу сөз/жүз, сыпайыгер- чилик. ~lara boğmak мактоо жаа- дыруу. ~ görmek сый көрүү, барк- талуу. ~ta kusur etmemek жакшы мамилесинен жазбоо. ~ına nail ol- mak (бирөөнүн) урмат-сыйына ар- зуу, мактоосун/жылуу сөзүн угуу.
iltifatlı жарык маанайлуу, маœдайы жа- рык, сыйчыл, жаркылдаган, сы-
пайы.
iltihak, -kı кошулуу, биригүү. ~ etmek
кошулуу, биригүү, биримдик түзүү, кирүү. ~ ettirmek кошуп алуу.
iltihap,-bı мед. (органдарда) сезгениш, ириœдеш.
iltihaplanmak мед. сезгенүү, ириœдөө
(дененин ар кай жери).
iltihaplı мед. сезгенген, ириœдеген.
iltimas 1.колдоо, тааныштык кылуу,
арка чыгуу, көтөрмөлөө. ~ görmek колдоо көрүү, таанышынын жар- дамынан пайдалануу. ~ göstermek
(бирөөнү) чоœойтуу, колдоо, таа- ныштык кылуу. 2.(бирөөгө) ар- тыкчылык таануу, өзгөчө мамиле
жасоо. 3.өтүнүч, сураныч (бирөө үчүн). ~ etmek 1)(бирөөнү) калка- лоо, коруу, колдоо. 2)(бирөө үчүн)
сурануу, өтүнүү.
iltimasçı колдоочу, тааныш, таянган киши.
iltimaslı 1.таанышы/кишиси/колдоо- чусу бар (киши). 2.тааныш аркы- луу бүтүрүлгөн (иш).
im 1.ышаарат, ым, сигнал. 2.белги.
3.символ. ~i timi yok ыœ-жыœы жок.
ima 1.баш ийкөө, макулдук билдирүү.
iman
2.кыйытып/жылдырып айтуу, жыландын башын чыгаруу, (бир нерсенин) четин чыгаруу. ince ~ жылдырып айтылган сөз. üstü kapalı ~ туюк сөз. ~ etmek 1)баш ийкөө. 2)тымызын билдирүү, бир нерсенин четин чыгаруу.
imaj 1.имидж, түр, көрүнүш, келбет.
2.имидж, аброй.
imal,-li 1.даярдаш, жасаш, чыгарыш, иштеп чыгарыш, өндүрүш. 2.то- вар, мануфактура. 3.колдонуш,
пайдаланыш.
imalât,-tı (imal'дын көпт. т. ). 1.өндү-
рүш, чыгаруу, жасоо. ~ fiyatı экон.
өздүк наркы. ~ imkanları өндүрүш мүмкүнчүлүгү. ~ masrafı өндүрүш чыгымы. 2.өндүрүш товары, фаб-
рикат, даяр буюмдар, продукция.
imalâtçı 1.өндүрүлгөн. 2.өндүрүш ээси.
3.өндүрүш жайы/жери.
imalâthane өндүрүш жери, цех, фабри- ка, завод, ишкана. tuğla ~si кирпич заводу.
imale 1.ийүү, бүгүү, жантайтуу, кый- шайтуу. 2. ад. кыска муунду узар- тып окуу (муун өлчөмүнө туура-
лоо үчүн). ~ etmek иймек, бүкмөк.
imalı туюк/кыйыткан сөз. Celik fikrini
~ konuşması ile belirtmiş oldu
Челик пикирин кыйытып айтты. ~
~ туюк-туюк (айтылган сөз/ билдирилген пикир).
imam 1.ыймам, чоœ молдо. 2.мусулман- дардын диний лидери. 3.мамлекет башчысы (айрым мусулман өлкө-
лөрүндө). 4.диний мектептин баш- чысы. 5. Азирети Мухамедден ки- йин анын өкүлү милдетин алган ха-
лифтерге берилген наам. 6. Ази- рети Алинин жана анын он бир тукумуна берилген титул. ~ın
dört çiftesine binmek ооз. өлүш, каза болуш. ~ kırkı чилденин би- ринчи күнү. ~ hatip okulu ислам
динине таянган орто мектеп. ~
nikâhı диний нике. - osursa cemaat sıçar мак. , орой төркү үйдөгүлөр күлсө, оозгу үйдөгүлөр ырсаят ( сөзм. с. ыймам оосурса, жамаат чычат). ~ suyu ооз. ракы (түрк арагы).
imamlık,-ğı ыймамдык (милдет/кыз- мат). ~ etmek ыймамдык милде- тин аткаруу.
iman 1.ыйман, диний ишеним, ынанч.
2.Ислам динине ишеним/ынанч. 3.(бир нерсеге) катуу ишенүү,
күмөнсүздүк. ~ım арго "тууган", "жолдош" маанисиндеги кайры- луу. ~ı bütün динге ишеничи күч-
түү, динчил, такыба. ~dan çıkar- mak (бирөөнү) ыймандан чыга- рыш. ~ etmek 1)ишениш, кабыл
алыш, моюн сунуш. 2)Ислам ди- нин кабыл алуу, келме келтирип, мусулман болуу. ~a gel! Кудайдан
корк! ыйманыœы жебе! ~a gelmek 1)өз көœүлү менен мусулман бо- луу. 2)өтм. акыл/эс кирүү, жоо-
шуу, жиндилигин таштоо. 3)чы- нын айтуу. ~ getirmek Исламга ишеним кылуу. ~a getirmek 1)Ис-
лам динин кабыл алдырмак, чы- ныгы мусулман кылмак. 2)эсине келтирүү, тартипке салуу. 3)чы-
нын айттыруу, мойнуна алдыруу.
~ı gevremek/ ağlamak 1)(көп иштеп) чарчап-чаалыгуу, ал-күч-
төн таюу. 2)кыйынчылык тартуу, чарасыз абалда калуу. ~ına kadar оозуна чейин, топтолтура, жык-
жыйма, мелт-кат. ~ına kadar doldurmak мелт-калт толтурмак. ~ sahibi 1)ыйманы бекем, динге бе-
кем, динчил. 2)чыныгы мусулман.
~ tahtası ооз. көкүрөк. ~ına tak demek ооз. жанына таш батуу,
чыдамы түгөнүү. ~ına yandığım
imkân
ооз. каргыш тийген, Кудай алба- ган. ~ı yok! ооз. ыйманы/жүзү жок, таш боор, мерес.
imanlı 1.ыймандуу, динге ишенген.
2.абийирлүү, ар-намыстуу.
imansız 1.ыймансыз, ынанчсыз. 2.ку-
дайсыз, динсиз, атеист. 3.ынсап- сыз, мээримсиз, таш боор, мерес. 4.өтм. арсыз, жүзүкара, шүмшүк,
жүүт. seni gidi ~! сени элеби, шүмшүк! ~ gitmek ыйманы жок өлүш. ~ peynir майсыз быштак. ~
süt майсыз сүт. ~ yoğurt майсыз жуурат.
imansızlık,-ğı 1.ымансыздык, динге
ишенбөө, кудайсыздык. 2.адам- керчиликсиздик, таш боордук, мээримсиздик, мерестик.
imar 1.курулуш. ~ planı курулуш пла- ны. 2.отурукташтыруу, жакшыр- туу, өнүктүрүү. ~ etmek 1)(бир
жерди) өнүктүрүү, гүлдөтүү, жа- шоо деœгээлин көтөрүү. 2)куру- луштар куруу. İ~ ve İskân Bakanı
Коммуналдык Чарба Министри.
imaret,-ti 1.тар. (Селжуктуктар жана Османлылар заманында) колунда
жокторго, окуучуларга тамак та- раткан кайрым мекемеси. 2.оту- рукташуу, жакшыруу, өнүгүп-
өсүү.
imbat,-tı жайкы муссон шамалы
(күндүз деœизден кургакка карай
согот).
imbik, -ği дистиллятор, спирт тарткан аппарат. ~ten çekmek спирт/арак
тартыш.
imbisat,-tı жайылуу, таркоо, кеœейүү.
imdat,-dı 1.жардам, колдоо, көмөк.
2.сырд. с. жардам! кокуй! ~ına başvurmak (бирөөдөн) жардам су- рап кайрылуу. ~a çağırmak жар-
дамга чакыруу. ~ etmek (бирөөгө) жардамга баруу. ~ freni кырсык/ жетек тормоз. ~ istemek 1)жардам-
га чакырыш. 2)SOS чалыш. ~
işareti жардам чакыруу сигналы: SOS. ~ kapısı кырсык эшиги. ~ına yetişmek/koşmak (бирөөгө) эœ кыйын учурунда жардам берүү/ көмөктөшүү.
азыр, мындан ары/кийин.
imece ашар, дыйкандардын биргеле-
шип жасаган иши. ~yle ашар жолу менен. ~ fiilleri грам. этиштин кош мамилеси.
imge 1.кыял, санаа, фантазия. 2.белги, ышаарат, жышаан. 3.көзгө көрүн- чү.
imgelem психол. кыялдануу, эœсөө, фантазия, ойдон/кыялдан жара- туу. ~ gücü кыял күчү.
imgelemek кыялдануу, элестетүү.
imgesel кыялдан жаратылган, ойдон чыгарылган.
imha 1.жок кылуу, кыйратуу, түбүнө жетүү, тукум курут кылуу. 2.жо- юу, төлөө (мис. карызды). ~ etmek
жок кылыш, өлтүрүш, тукум ку- рут кылыш, кыйратыш.
imhâl,-li кечеœдетүү, кийинкиге калты-
руу, убакыт берүү, жылдыруу, узартуу. ~ etmek жылдырмак, узартмак.
imik, -ği тамак, кулкун. ~ine sarılmak (бирөөнүн) жакасына жабышуу, чапкенедей жабышуу, артынан
калбоо.
imiş имиш, миш-миш.
imitasyon 1.имитация, тууроо. 2.жасал-
ма, чыныгы эмес. ~ deri жасалма тери.
imkân мүмкүнчүлүк, шарт. ~ bırak-
mamak мүмкүнчүлүк бербөө. ~ dahilinde мүмкүн боло турган. ~ dısı /haricinde мүмкүнчүлүк ты-
шында, ишке ашпай турган. ~ hasıl olmak мүмкүнчүлүгү/ыœгайы кел- мек. ~ı kalmamak мүмкүнчүлүгү
калбоо. ~ sağlamak мүмкүнчүлүк
imtizaç
түзүү. ~ları sınırlı мүмкүнчүлүгү чектелген. ~ı var мүмкүнчүлүгү/ шарты бар. ~ı var mı? мүмкүнчү- лүгү/шарты /жолу барбы? ~ ver- mek 1)мүмкүнчүлүк / жол берүү. 2)болжолдонуу, ойлонулуу. ~ yok мүмкүн эмес. dar ~lar чектелген/ кыйын шарттар. geniş ~lar кеœири мүмкүнчүлүктөр.
imkânsız 1.мүмкүн эмес, ишке ашпай турган. 2.ойго келбеген.
imkânsızlaşmak (бир иштин) ишке
ашышы кыйындоо.
imkânsızlık,-ğı мүмкүнчүлүктүн жокту- гу, ишке ашпастык, айласыз-
дык,чарасыздык.
imlâ орфография, жазуу эрежелери. ~sı bozuk жазуусу ката/бузук. ~
hatası/yanlışı жазуу/орфография- лык ката(сы). ~ lügati орфогра- фиялык сөздүк. ~ kuralları жазуу
эрежелери. ~ya gelmek 1)эс тар- туу, киши болуу. 2)жолго/ тар- типке салынуу. ~ya gelmemek тар-
тиби оœолбоо, оœ жолго түшпөө.
imleç,-ci 1.физ. өзү жазгыч прибор, регистратор. 2.физ. сейсмограф.
imlemek белги коймок, ышаарат этмек.
2. кыйытып/сыйкатып/жылдырып айтмак.
immoral,-li амораль, адеп-ахлакка терс/айкыры. ~ hareketler туура эмес жүрүш-туруштар.
immünoloji иммунология. imparator император. imparatoriçe император аял.
imparatorluk,-ğu 1.императорлук (аба- лы жана наамы). 2.императорлук (мамлекеттик түзүлүш).
imren суктаныч.
imrence ар кимдин көзү түшкөн, суктанылган нерсе .
imrendirmek суктандырмак, там- шантмак, ичин күйгүзмөк.
imrenmek 1.суктаныш, тамшаныш,
көзү/көœүлү түшүш. 2.ичи күйүш.
imrenti 1.эœсөө, самоо. 2.көрө албоо, ичи күйүү.
диета. 2. орозо тутулган мезгил
(таœ атар алды). 3.сараœдык.
imsakiye дин имсакие, зоор (Рамазанда
ооз бекитер маалды көргөзгөн календарь).
imsel символдук белгилер коюлган.
imtihan 1.сыноо, сынак, экзамен.
2.өтм. сыноо. ~a çekmek 1)сыноо-
го алуу, сынап көрүү. 2)суракка
алуу, суроо жаадыруу. ~ etmek 1)сынак/экзамен алуу, билимин текшерүү. 2)сынап көрүү, байкоо.
~ olmak 1)сыноодон өтүү. 2)эк- замен тапшыруу. ~a sokmak экза- менге/сынакка киргизүү. ~ ver-
mek сынак/экзамен бериш. ~ı ver- mek экзаменин тапшырып бүтү- рүү.
imtina,-ı эск. (бир нерседен) качуу, чет- төө, оолак туруу, тартынуу, баш тартуу. ~ etmek (бир нерседен)
баш тартуу, качуу, тартынуу.
imtiyaz 1.артыкчылык, жеœилдик, өзгөчөлүк, привилегия. сал. ayrı-
calık. ~ bulmak артыкчылыктарга ээ болуу. politik (siyasî) ~lar саясий артыкчылыктар. 2.өзгөчө
укук, концессия. сал. gedik. 3.ук. мамлекет тарабынан берилген атайын уруксат (мис. менчик
фабрика ж. б. куруш үчүн). 4.ав- тономия. ~ sahibi 1)артыкчылыгы бар. 2)концессионер. 3)газета/
журнал ж.б. ээси.
imtiyazlı 1.артыкчылыктары бар, же- œилдиктер таанылган, өзгөчө-
лөнгөн. ~ sınıf артыкчылыгы бар тап. 2.концессионерлер жасай ала турган иштер. 3.автономия.
imtizaç,-cı эск. 1. хим. аралашма, кошулма. 2.макулдук, ылайыктык, жарашык, гармония. 3.ынтымак,
ырашкерлик. ~ etmek 1)макулда-
inаnmak
шуу, ынтымакта жашоо, муюшуу. 2)аралашуу, кошулуу, биригүү. 3)жарашуу, ылайык/төп келүү. 4)көнүү, үйүр алуу.
imza 1.кол тамга, автограф. ~sı altında
(бирөөнүн) колу (кол тамгасы)
менен. 2.кол коюу иши. 3.өтм. атактуу/белгилүү/таанымал (киши). dergi en ünlü ~lara yer
veriyor журналда эœ атактуу кишилерге орун берилет. 4.өтм. ат, атак. defile Сemil İpekçi ~sını
taşıyor мода көрсөтмөсү Жемил Ипекчинин атагы алдында өттү. 5.өтм. кол, тиеше. bu işte birçok
siyasetçinin ~sı olduğu sanılıyor бул иштин артында бир топ саясат- чынын колу бар экени түкшөмөл-
дөнүүдө. ~ atmak 1)кол коюш. 2)өтм. (бир ишти) аткарыш, таасирин тийгизиш, артында
туруш, кол кабыш кылыш. hayatı boyunca birçok büyük işlere ~ attı өмүр бою бир топ чоœ иштерди
аткарды. ~yı basmak/çakmak кол коюп салуу. ~ damgası мөөр, гриф, печать. ~ etmek кол коюу. ~ iste-
mek автограф сураш. ~sını koymak колун коюу. ~ sahibi 1)кол кой- гон/кол коюу укугу болгон киши.
2)автор. ~ toplamak 1)кол топтоо. 2)автограф топтоо. ~ töreni (келишимге) кол коюу салтанаты.
imzalamak 1.кол коюу. anlaşmayı ~ келишимге кол коюу. 2.автограф берүү.
imzalı 1.кол коюлган. 2.автограф жа- зылган. 3.аты менен чыккан. 4.тас- тыкталган (мис. чек, вексел).
imzasız кол коюлбаган, автографсыз, тастыкталбаган.
in I ийин. ~ gibi тар, караœгы (жер).
in II: ~ cin ыœ-жыœ, эч ким, эч нерсе. ~ cin gözükmüyordu ыœ-жыœ жок болчу, эч ким көрүнгөн эмес. ~ cin
top oynamak жан жок, ээн, бош
(жер). ~ misin, cin misin? (көбүнчө жомоктордо) кишиcиœби, жин- cиœби?
өчөшүп жасамак. 2.тескери, кайра.
inak, -ğı филос. догма.
inakçılık, -ğı догматизм.
inaksal филос. догматикалык.
inal ишеничтүү киши.
inam аманат берилген буюм, таберик.
inan 1.ынанч, ишенич. 2.(бирөөнү) жо- горуу баалоо, туу тутуу. 3.гаран- тия. ~ vermek гарантия берүү,
ишенич берүү. ~ olmaz ишенип болбойт. ~ olsun! карганыш Кудай урсун! ишенип кой! ~ olsun, ben
bunu bilmiyordum Кудай урсун, мен муну билчү эмесмин.
inanca 1.ишеним, гарантия. сал. gü-
vence. 2.убада, сөз.
inanç 1.ынанч, ишеним. 2.ишенилген,
таянылган нерсе. 3.дин batıl ~lı
ырым-жырымга ишенген. ~ından dönmek дининен баш тартыш. ~ serbestliği ишеним эркиндиги. ~ını
sarsmak ишенимине доо кетирүү.
inançlı 1.ишенген, таянган (бир нер- сеге, бирөөнө). 2.динге ишенген,
динчил.
inançsız 1.эч нерсеге ишенбеген. 2.дин-
сиз, атеист.
inandırıcı ишенич берүүчү, ишеним- дүү, далилдүү (сөз/иш/пикир).
inandırmak ишендирмек.
inanılır ишенимдүү, ишеничтүү, чын- дыкка жакын, далилдүү.
inanılmaz 1.ишенүүгө болбогон, ише-
ничсиз. 2.таœ каларлык, укмуш, ойго келбеген, түшкө кирбеген. ~ bir güzellik укмуштай сулуулук.
inanış ишенич, ишеним.
inаnmak 1.ишенүү (бирөөгө, бир нер- сеге). 2.динге/Кудайга ишенүү.
inanası gelmek ишенгиси келүү.
inci
ister inan, ister inanma ишенсеœ ишен, ишенбесеœ кой. kadere ~ тагдырга ишенүү.
inanmazlık, -ğı ишенбестик.
inat,-dı 1.көктүк, өжөрлүк, кежирлик, тежиктик. 2.өчөшүп, тирешип,
көктөнүп. 3.ооз. өжөр, көк. ~ı bırakmak өжөрлүгүн таштоо. ~a binmek көгөрүү, кежирленүү,
өжөрлөнүү. ~ etmek көктөнүш, өжөрлөнүш, тырышыш. ~ı ~ кө- гөргөнү көгөргөн. ~ını kırmak көк-
түгүн койдуртуу. ~ olsun diye кар- шы болуш үчүн эле, көктүгү ме- нен. ~ı tutmak көктүгү кармоо.
~ından vazgeçmek көктүгүн калтыруу.
inatçı өжөр, көк, тежик, кежир.
inatçılık,-ğı өжөрлүк, көктүк, тежиктик, көшөкөрлүк, кежирлик. ~ etmek көктүк кылуу, көгөрүү.
inatlaşmak 1.өжөрлөнүү, көгөрүү, ке- жирленүү. 2.азоолонуу (жаны- барлар).
inayet,-ti мээрим, кайрым, жакшылык, колдоо, камкордук. ~ buyurun 1)сак-саламат болуœуз! 2)бир
жакшылык кылып коюœуз! ~i ilâhi Кудайдын ырайымы. ~ etmek (бирөөгө) жакшылык/ырайым/
кайрым кылуу. ~ ola! Кудайдан тиле! (кайырчылардан кутулуу үчүн айтылат).
ince 1.ичке, жука. ~ zar жука чел.
2.майда. ~ kum майда кум. ~ un
майда (тартылган) ун. ~ yağmur
майда (жааган) жамгыр. 3.кылдат. çok ~ iş өтө кылдат иш. 4.суюк (суюктуктар үчүн). 5.билимдүү,
сергек, сезгич, кыраакы (киши). 6.курч, таамай (сөз, тамаша). ~ fikir таамай/акылдуу ой. 7.жаш,
көрпө. ~ çimen көрпө шибер. 8.ичке/чыйылдаган (үн). 9.линг. ичке (үндүү). ~ bağırsak анат.
ичке ичеги. ~ etmek 1)майда
электен өткөрүү. 2)өтм. катуу текшерүү. ~ eleyip/eğirip sık doku- mak (бир ишти) мыктап/тактап бүтүрүү. ~ ~ аз-аз , анча-мынча, болор-болбос. ~ hastalık ооз. кур- гак учук. ~den inceye ийне-жибине чейин, өтө кылдаттык менен. ~ saz муз. чыгыш оркестри (скрипка, чоор, тамбур, кеменче, уд сыяк- туу аспаптардан жана ырчылар- дан түзүлгөн). ~ yağ тех. суюк күйүүчү май. ~ ~ yağmur yağmaya başladı аз-аздан жаан жаай баш- тады. ~ yapılı арыкчырай, шыœга. ~ zevkli табити жакшы/мыкты.
inceleme 1.изилдөө, иликтөө, изине түшүү. 2.ад. (бир чыгарманы)
сындоо, анализ жүргүзүү, рецен- зиялоо.
incelemek текшерүү, изилдөө, илик-
төө, анализ жүргүзүү.
inceleyici 1.изилдөөчү, окумуштуу.
2.текшерүүчү, инспектор. 3.ре-
цензент.
incelik,-ği 1.ичкелик, жукалык, май- далык. 2.кылдаттык, кыраакылык,
сезгичтик, жөн билгилик. 3. (бир иштин) майда-чүйдөсү, аки- чүкүсү. 4.сылыктык, сыпайылык.
incelikli кылдат, сезгич, назик.
incelmek 1.ичкерүү, жукаруу. 2.как-
шык назиктешүү, сылыкташуу,
жүз кубулуу. 3.арыктоо. 4.(суюк-
тук) суюлуу.
inceltici 1.ичкертүүчү, жукартуучу.
2.арыктатуучу (дары, режим, көнүгүү ж. б. ). 3.(сыр, боёкторду) суюлтуучу.
inceltmek 1.ичкертүү, жукартуу, майда- лоо. 2.суюлтуу (сырды, боёкту).
inci инжи, бермет. ~ gerdanlık бермет
мончок. ~ avı бермет топтоо. ~ avcısı бермет жыйноочу. ~ gibi берметтей. ~ gibi dişler берметтей
тиштер. ~ gibi yazı берметтей
ineklik
тизилген жазуу.
incik I, -ği 1.анат. шыйрак. 2.диал.
тизе, буттун билеги, балтыр. ~
kemiği жото жилик.
incik II, -ği : ~ boncuk арзан жасалга- лар, шуру, мончок, төйнөч ж.б.
İncil дин Инжил, Евангелие. ~ ehli
христиан.
İncilci евангелист.
incinmek 1.кокустоо, буркулуу (бут), чоюлуп/созулуп калуу (буттун мууну). ayağı ~ бутун кокустатып
алуу. 2. өтм. ызалануу, ардануу, таарынуу, көœүлү ооруу.
incir 1. бот. анжыр дарагы (F ic us
c aric a). 2.бул дарактын жемиши. ~ çekirdeğini doldurmaz 1)өтө ки- чинекей, тырмактай, кенедей.
2)болбогон, түккө турбаган.
incitici 1.ооруткан, оору берген. 2.кө- œүлгө тийген, ыза кылган, таа-
рынткан (сөз, аракет, мамиле).
incitmek 1.кокустатуу, оорутуп алуу
(колду, бутту). 2.ыза кылуу,
көœүлүн оорутуу, ардантуу, таарынтуу. sözleriniz beni çok incitti сөздөрүœүз көœүлүмү абдан
оорутту.
inç,-ci инч (= 2, 54 см англис узундук өлчөмү).
indeks индекс.
indî 1. инди-, субъективдүү, жекече.
2.ойдон чыгарылган.
indifa,-ı 1.геол. вулкандын/жанар тоо- нун атылышы. 2.астр. жарылуу. 3.мед. денеде жыш кызыл тактар-
дын пайда болушу (кызамыкта, суу чечекте ж. б. ). ~ etmek жанар тоо/вулкан атылуу.
indigo хим. индиго (боёк).
indikatör индикатор, көрсөткүч.
indirgemek 1.жөнөкөйлөштүрүү, сос-
тавдык бөлүктөргө ажыратуу. 2.хим. (бир заттын) кычкыл те- гин ажыратуу менен кислоталык
касиетин жоготуу. 3..мат. эсепти
эœ жөнөкөй жол менен чыгаруу.
indirim арзандатма (товардын баа- сын). ~ yapmak арзандатмак.
indirimli арзандатылган, баасы түшү-
рүлгөн. ~ satışlar арзандатылган соода.
indirmek 1.түшүрүү, ылдыйлатуу, тө-
мөндөтүү. 2.арзандатуу, жеœил- детүү. 3.түшүү, чыгуу (мис. ат- тан, машинеден ж. б. ), түшүрүү
(жүктү). 4.коё берүү (мис. сууга, деœизге), кондуруу (учакты). 5.түшүрүү, кичирейтүү (кызмат-
тан). tahttan ~ тактан түшүрүү. 6.сокку берүү, уруу, саюу (мис. бычак, канжар менен). darbe ~
сокку берүү. yumruk ~ муштап жиберүү. 7.кыйратуу, талкалоо. yapının camlarını ~ имараттын те-
резелерин талкалоо. 8.(кар, жаан, туман) капысынан күчөп келүү.
indis 1..мат. индекс, даража (бир сан-
дын же тамганын үстүнө коюлган белги). 2.тамга үстүнө коюлган ышаарат.
individüalist филос. индивидуалист. individüalizm филос. индифидуализм. İndonezya Индонезия.
İndonezyalı индонезиялык. indükleç, -ci элек. , физ. индуктор. indükleme физ. индукция. ~ akımı
индукцияланган ток. indüklemek физ. индукциялоо. ineç, -ci геол. синклиналь.
inek, -ği 1.уй. ~ ahırı уйкана. ~ eti уй эти. kısır ~ кысыр уй. 2.арго аягы суюк (аял). 3.ооз. дөөпөрөс, дө-
дөй. ~ aynaya bakar gibi bakmak оозун ачып/аœырайып кароо. 4.көп окуган/тырышчаак окуучу.
ineklemek арго мээнет тартуу, жан- талашып иштөө аркылуу бир нерселер үйрөнүү.
ineklik,-ği 1.уйкана. 2.өтм. дөдөйлүк,
inkıbaz
дөөпөрөстүк. 3.мээнеткечтик,
тырышчаактык.
infaz 1.(бир өкүмдү) ишке ашыруу,
орундоо. 2.эск. (бирөөгө) сөзүн өткөрүү. ~ etmek (соттун өкүмүн) ишке ашыруу.
infial,-li эск. 1.(бирөөгө) таарыныш, нааразы болуш, кек сакташ. 2.(бир нерседен) таасирленүү, таасир
алуу. ~ yandırmak ыза кылуу, нааразылык жаратуу.
infilâk,-kı катуу жарылуу, бүркүү. ~
etmek 1)катуу жарылмак. 2)өтм. капысынан пайда болмок. ~ etmek жарылуу, жалындоо, бүркүү.
infilâklı жарылгыч.
informatik информациялык.
İngiliz 1.англис. 2.англистерге тиеше-
лүү же мүнөздүү. ~ edebiyatı анг- лис адабияты. ~ anahtarı англис ачкычы. ~ tuzu англис тузу.
İngilizce 1.англисче, англис тили.
2.англистерче, англистер сыяктуу.
İngiltere 1.Англия. 2.Улуу Британия.
ingin I 1.ойдуœ, чуœкур, пас жер. burası
~ olduğu için pek rüzgarlı olmaz
бул жер ойдуœ болгону үчүн анча
шамал тийбейт. 2.сапаты төмөн, эcки модадагы.
ingin II мед. суук тийүү. burun ~i
мурундан суу агуу. bağırsak ~i
колит.
inginlik, -ği 1.суук тийген абал, сасык
тумоо. 2.өтм. алдан таюу, кар- таюу.
inha эск. кызматка дайындоо/ буйрук
жазуусу. ~ etmek кызматка дайын- доо үчүн сунуш жасоо.
inhisar 1.монополия, жеке бийлөөчү-
лүк. 2.чектөө. ~a/-ına almak жеке бийлигине өткөрүш/алыш. ~ al- tına almak монополияга айланды-
руу. ~ etmek 1)чектелмек. konuş- mamız bu meseleyle ~ etmeli сүйлө- шүүлөрүбүз бул маселе менен
чектелиши керек. 2)(бирөөнүн)
колунда/эркинде болуу.
2.монополисттик.
inik 1.түшүрүлгөн, ылдыйлатылган (туу, терезе ж. б. ). 2.тартылган (суу, дарыя).
inildemek 1.онтоо, кыœкыстоо. 2.кый- чылдоо, кычыроо. minare salla- nıyor, inildiyor, düşmek üzere idi
мунара кыймылдап, кычырап, жыгылганы турган.
inilti 1.онтомо, кыœкыстама. 2.кычы-
рама, жаœырык, дуулдак, уœулдак. inim: ~ ~ inlemek 1)ынталап-онтолоо, кыœкыстоо, кокуйлоо. 2)кыйынчы
лык/кысталыш ичинде болуу. ~ ~ inletmek (бирөөнү) кыйноого, кысталышка түшүрүү.
inisiyatif 1.демилге, сунуш. 2.чечкин- дүү, шар, демилгечи (киши). ~ini elde bulundurmak демилгени
колдон чыгарбоо. ~i eline almak демилгени колго алуу. ~ sahibi демилгелүү, чечкиндүү, күжүр-
мөн киши.
iniş 1.түшүш, ылдыйлаш, төмөндөш. ~ çıkışlar 1)өйдө-төмөндөр, түшүш-
чыгыштар. 2) төмөндөө-жогору- лоолор. 2.ылдыйыш, жантайыœкы (жер). dik ~ тик ылдыйыш. 3.ко-
нуу, ылдыйлоо. ~ hızı ылдыйлоо ылдамдыгы. 4.келиш, катташ. İstanbul'a her ~inde bana hediyeler
getiriyordu Стамбулга ар келген сайын мага белектер алып келчү.
inişli ой-чуœкурлуу, ылдыйыш, жан-
тайма. ~ çıkışlı/yokuşlu 1)өйдө- ылдый, өœгүл-дөœгүл, түз эмес (жол). 2)өтм. кыйын, катаал.
inkâr таныш, жокко чыгарыш, моюнга албаш, баш тартыш. ~ etmek/~dan gelmek тануу, моюнга албоо, баш
тартуу.
inkıbaz 1.эск. бырышуу, тырышуу, түйүлүү. 2.кыйынчылык, кыста-
лыш, кайгы. 3..мед. ич катуу.
insan
inkılâp, -bı революция, төœкөрүш.
inkılâpçı 1.революционер. 2.револю-
циялык. ~ değişiklikler револю-
циялык өзгөрүүлөр.
inkıraz жок болуш, кыйраш, чөгүш
(мис. бийлик), өлүш, тукум курут
болуш, жоголуш (мис. тукум, династия, түр). ~ bulmak жок болуу, тукум курут болуу. ~a
uğramak кыйроо, чөгүү.
inkisar эск. 1.физ. сынуу, рефракция
(жарык). ~ kabiliyeti (жарыктын)
сынуу өзгөчөлүгү. 2.радио таюу, оолактоо. 3.таарыныч, ыза, наара- зылык, ачуу. 4.каргыш. ~ etmek/
~da bulunmak 1)(жарыктын) сы- нышы. 2)көœүл калтыруу. 3)(би- рөөнү) каргап-шилөө. ~ı tutmak
каргышы кабыл болуу.
inkişaf 1.эск. өнүгүү, өсүү, илгерилөө, жакшыруу. toplumun ~ı коомдун
өнүгүшү. 2.ачыкка чыгыш, айдыœ- далыш, ашкерелениш. 3.жүрүш, илгерилеш (окуянын, согуштун
ж. б. ). 4.аск. чабуул. ~ etmek 1) ачыкка чыгуу, ашкереленүү. 2) өнүгүү, күчөө, артуу.
inlemek 1.онтоо, кыœкыстоо. 2.күрүл- дөө, дүœгүрөө, жаœыруу, дуулдоо. yer, gök inlesin! жер, көк дүœ-
гүрөсүн! 3.өтм. кыйналуу, мүœ- күрөө, муœкануу.
inletmek 1.(бирөөнү) онтолотуу. 2.өтм.
сыздатуу, какшатуу. 3.дүœгүрөтүү,
даңазалоо.
inme 1.түшмө. 2.мед. шал, сенейме,
апоплексия, паралич. ~ inmek шал болуу. 3.ылдыйлоо, төмөндөө. 4.авиа конуу, ылдыйлоо. 5.геогр.
тартылуу.
inmek 1.түшүү, ылдыйлоо, төмөн тү- шүү. merdivenden ~ тепкичтер ме-
нен түшүү. 2.унаадан түшүү. attan
~ аттан түшүү. 3.тоодон/ дөбөдөн/ бийик жерден түшүү. dağdan mı
indin? эмне, тоодон түштүœбү?
4.конуу, аяк басуу. Ay yüzeyine ~ Айдын бетине конуу. 5.арзандоо, баасы түшүү. 6.(белгилүү мөөнөт- кө) калуу, токтоо (мис. мейманка- нада). 7.түшүү, жетүү, чөгүү (бир абалга). 8.тароо, пастоо (шишик, эттин ысыгы) . 9.тартылуу (суу- лар). 10.түшө баштоо (мис. чач).
рат, дубал). yağmurdan duvar inmiş жамгырдан дубал жыгылып- тыр. 12.шал болуш, сенейиш. sağ
tarafına inmiş оœ капталы кый- мылдабай калыптыр. 13.саны аза- юу. 14.уруу, муштап жиберүү.
şimdi kafana inerim! азыр башыœ- ды талкалай коём! inip çıkmalar ылдыйыш- өйдөлүштөр.
inmeli шал туткан, паралич болгон, кайсы бир органы иштебей кал- ган. hastanın sağ tarafı ~ ноокас-
тын оœ тарабы иштебейт.
inorganik хим. органикалык эмес, ми- нералдык. ~ kimya органикалык
эмес химия.
insaf 1.ынсап, нысап, пейли токтук, ток көздүк. 2.кайрым, боорукердик,
адамкерчилик, аёо сезими. 3.Кудайды кара! (маанисиндеги сырд. с. ). ~, oraya yarım saatte
gidilir mi? Кудайды кара, ал жерге жарым саатта кантип жетсин! ~a davet etmek ынсапка (нысапка)
келүүгө чакыруу. ~ına kalmak (би- рөөнүн) абийирине/ ынсабына ко- юу. ~a getirmek жолго салуу, оœоо.
insaflı 1.ынсаптуу, ток пейил, топуктуу, ыймандуу. 2.боорукер, абийирлүү, адамкерчиликтүү.
insaflılık,-ğı ынсаптуулук, ток пейил- дик, топуктуулук.
insafsız 1.ынсапсыз, бейынсап, ач көз.
2.таш боор, ырайымсыз, катаал, ыймансыз.
insafsızlık,-ğı ынсапсыздык, ач көздүк.
insan 1. инсан, киши, адам. ~ gibi konuş!
inşallah
адам сыяктуу сүйлө! 2. өтм. чы- ныгы адам. 3.туюк жактуу ат атооч сыяктуу колдонулат. ~ bunu düşünmez mi? киши муну ойлобой коёт дейсиœби. ~ bakma- ğa utanıyor киши карагандан уялат. ~a alışık колго үйрөтүлгөн, кишиге үйүр (жапайы айбандар жөнүндө). ~ biçimindeki киши сымал. ~ bilimci антрополог.~ bili- mi антропология. ~ evlâdı адам баласы. ~ gibi адам сыяктуу. ~ gibi yaşamak адам/киши сыяктуу жашамак. ~ hakları адам укугу. ~ hâli пендечилик, адамдын таби- яты. ~ hayatıdır olur! адамдын ба- шына эмне келбейт! ~ içine çıkmak элге кошулуу/аралашуу. ~ konuşa konuşa, hayvan koklaşa koklaşa мак. адам сүйлөшүп, айбан жыт- ташып билишет. ~ kurusu абдан арык (киши). ~ kuş misali киши куш сыяктуу (бүгүн мында, эртеœ узак бир жерде). ~ sırasına geçmek адам катарына кошулуу.
insanca 1.адамча, киши сыяктуу. ~ konuşmasını öğrenmeli адамча сүй-
лөшкөндү үйрөнүшү керек. ~ ya- şamak киши сыяктуу жашоо. 2.кишилерден, жандан. ~ kayıp
yok киши өлүмү/зыяны жок.
insancı адамкерчиликтүү, гумандуу, адамды сүйгөн, адамга арналган.
insancıl 1. к. insancı. 2.кишиге үйүр, колго үйрөтүлгөн. 3.гуманист. 4.адамга тиешелүү/мүнөздүү.
insanî 1.адамча, адам сыяктуу. 2.гу- манисттик. ~ yardım гуманисттик жардам.
insaniyet, -ti 1.инсаният, адамзат. ~e hizmet etmek адамзатка кызмат кылуу. 2.гумандуулук, адамкер-
чилик. ~ namına адамкерчилик атына.
insaniyetli адамкерчиликтүү, гуман-
дуу.
insaniyetsiz адамкерчиликсиз, гуман- сыз.
âlemi адамзат ааламы. 2.адамдык,
кишилик. ~ aşkı адамдык сүйүү.
~tan çıkarmak 1)киши катарынан
чыгаруу. 2)жанын чыгарыш, жи- нин келтириш. 3.адамкерчилик, гумандуулук. ~la адамкерчилик
менен. ~tan çıkmak 1)адамдык ка- сиетин жоготуш. 2)киши катары- нан чыгыш.
insanoğlu, -nu адам баласы. ~ çiğ süt emmiş адам баласынан ар нерсени күтүүгө болот (сөзм. с. адам
баласы чийки сүт эмет).
insansı адам сымал, адамга окшош.
insanüstü,-nü адамдан башкача, адам-
дан артык. ~ çalışma өзгөчө күч талап кылган бир иш. ~ gayret адамдан башкача кайрат.
insicam эск. байланыштуулук, эриш- аркактык, ырааттуулук, гармония. insicamlı туура, куюлушкан, маœыздуу
(сөз).
insicamsız маанисиз, маœызсыз, өйдө- төмөн (сөз).
insiyak, -kı инстинк, ичкүдү.
insiyakî инстинк боюнча, көнүмүш боюнча.
insiyatif к. inisiyatif.
inşa 1.куруш, жасаш, тургузуш, жаб- дыш. ~ aletleri курулуш жабдык-
тары/куралдары. köprü ~sı көпү- рөө курулушу. 2.ад. жазыш, калемге алыш, чыгарыш (мис. бир
чыгарманы). 3.эск. , ад. проза. ~ etmek куруу, тургузуу.
inşaat,-tı (inşa'нын көпт. т. ) 1.куру-
луш. ~ aletleri курулуш/усталык куралдары. 2.куруу, жасоо.
inşaatçı 1.курулуш жумушчусу, ку-
руучу. 2.курулуш инженери/мас- тер.
inşaatçılık, -ğı куруучулук.
inşallah иншалла, Кудай буюрса. ~ en
İ.Ö.
yakın zamanda görüşürüz Кудай буюрса, жакында көрүшөбүз. ~la maşallahla Кудайлап, Кудайга жа- лынып отура берип (аракет кылуунун ордуна).
intan 1..мед. инфекция, микроптон пайда болгон оору. 2.жыттанып/
сасып кетүү.
intaniye 1..мед. микроптон жуккан оо-
рулар. 2..мед. жугуштуу оорулар- ды айыктыруу. ~ servisi жугуштуу ооруларды дарылоо сервизи.
integral, -li 1.интеграл, бөлүктөрдөн топтолгон бүтүн. 2..мат. ин- теграл.
integrasyon мат. интеграция.
intelekt,-ti интеллект. к. entelekt. intelektüalizm филос. интеллектуа-
лизм. к. entelektualizm.
intelektüel 1.интеллектуал. 2.интел-
лектуалдуу. к. entelektüel.
interkoneksyon элек. интерконнекция.
internasyonal интернационал. к.
enternasyonal.
internet, -ti интернет.
İnterpol, -lü Интерпол.
intiba, -ı эск. таасир, элес. ~ almak
таасирленүү. ~ bırakmak таасир калтыруу.
intibak, -kı көнүү, жатыгуу, үйүр алуу,
аралашып кетүү, ынтымак. ~ et- mek көнмөк, жатыкмак, үйүр алмак.
intibaksız (бир чөйрөгө) көнүшү кы- йын, оœой ылайыкташа албаган, жатыркаган.
intifa колдонуу, пайдалануу. ~ hakkı ук. бирөөнүн буюмун/мүлкүн колдонуу акысы.
intiha эск. соœуна чыгыш, аякташ, бүтүш.
intihar өзүн өзү өлтүрүү, жанын кыюу.
~ etmek 1)өзүн өзү өлтүрмөк. 2)арго үйлөнмөк. ~ teşebbüsü өзүн өлтүрүүгө ниеттенүү.
intikal,-li 1.жер которуш/оодарыш,
өтүш. 2.аск. жылыш, өœүт өзгөр- түш. 3.мурас. 4.түшүнүү, мээсине жетүү. 5.өмүрү бүтүү, өлүү. ~ etmek 1)(бир жерге) баруу/өтүү/ жетүү. 2)түшүнүү, көзү жетүү. 3)мурас калуу.
intikamcı кекчил, жемин жедирбеген.
intisap,-bı 1.кирүү, (башы) байлануу.
2.(ишке) кирүү, баштоо. 3.бүлө-
лүккө алынуу (нике аркылуу). ~ etmek мүчөлүккө алынуу, кошу- луу, кирүү (бир топко/үй-бүлөгө/
уюмга).
intişar 1.жайылуу, таралуу. 2.жарыя-
лоо, ачыктоо, элге жаюу, жарыкка
чыгаруу. 3.диффузия, чаœдатуу, жарык чачуу. 4.радиация, нур, чачуу. ~a duçar olmak радиацияга
чалдыкмак. ~ etmek 1)жарыялоо, жарык көрүү. 2)чачыроо, жайы- луу, таркоо.
intizam тартип, ирет, ырааттуулук. intizamlı тартиптүү, иреттүү, ырааттуу. intizamsız тартипсиз, иретсиз, чачкын,
баш-аламан.
intizamsızlık,-ğı тартипсиздик, иретсиз- дик, чачкындык, баш-аламандык.
intizar 1.күтүү, байкоо, аœдуу. ~ salonu күтүү залы. ~ vaziyeti almak (жагдайды) байкоо абалында
туруу. 2.ооз. каргоо, наалат айтуу, кыжырдануу. ~ almak наалатка калмак. ~ etmek 1)күтүш. 2)ооз.
каргыш/наалат айтыш.
inzibat,-tı 1.катуу тартип. 2.улуттук гвардия. 3.улуттук гвардия мүчө-
сү. ~ eri улуттук гвардия аскери.
sert ~ темирдей тартип.
inziva обочолонуу, элден безүү, кечил-
дик. ~ya çekilmek элден безүү, обочолонуп жалгыз жашоо, кечил жашоосуна өтүү.
İ.Ö. (Ísa'dan önce’нин кыск.) Иса
Пайгамбардан мурун.
ip,-pi 1.жип. 2.аркан, аргамжы, трос.
3.өтм. дарга. 4.жиптен жасалган.
~ merdiven жиптен жасалган теп- кич. ~ atlamak жиптен секирип ойноо. ~ cambazı дарчы. ~e çekmek
дарга асмак. ~ini çekmek (бирөөнү) теске салуу, көзөмөлгө алуу, тиз- гинин тартуу, тартипке салуу. ~le
çekmek эки көзү төрт болуу, са- бырсыздык менен күтүү. ~e diz- mek жипке тизүү. ~leri elinde
olmak эки тизгин бир чылбыр колунда болуу. ~e gitmek өлүмгө баш коюу. ~i ilmik tutmamak или-
нер жери жок, тамтыгы жок. ~ kaçkını өлүм жазасынан качкан киши. ~ten kazıktan kurtulmuş
ооз. отко салса күйбөгөн, сууга салса чөкпөгөн. ~i kırık селсаяк, туруксуз, ишеничсиз. ~i kırmak/
koparmak 1)жибин үзүп кетүү. 2)мамилесин үзүү. ~iyle kuyuya inilmez ишенүүгө болбогон киши.
~e sapa gelmez/~siz sapsız 1)бе- керчи, жатып ичер. 2)өйдө-төмөн, баш-аягы жок, маœызсыз (сөз).
~ini sürümek дарга асылганга ылайык (кылган иштери үчүн). ~ takmak (бирөөнү) аркасынан жа-
мандоо. ~in ucunu kaçırmak (башкарууда, бийликте) тизгинди колдон чыгарып жибериш, ээ
боло албай калыш.
ipek,-ği 1.жибек. 2.жибектен жасалган.
~ bluz жибек кофта. ~ böceği зоол.
жибек курт (Bombux mori). ~ böcekçiliği жибекчилик, жибек куртун өстүрүү. ~ gibi 1)жибектей
жумшак. 2)өтм. мүнөзү жибек- тей. ~ teli жибек жип.
ipekçi жибек өндүргөн же саткан киши.
ipekli жибектен жасалган же ичинде жибек жиптери бар (кездеме).
iperit, -ti хим. иприт.
ipham эск. белгисиздик, сырдуулук,
жашыруун/тымызын калтырыл- ган нерсе.
ipka 1.мурунку абалында, калыбында, өзгөрүүсүз. 2.классында калты- руу. ~ etmek өзгөрүүсүз/калыбын-
да калтыруу. ~ kalmak ордунда/ класста калмак.
iplemek 1.жип менен байлоо. 2.өтм.
кадырлоо, сыйлоо, сөзүн угуу, маани берүү.
iplememek сыйлабоо, көœүл бурбоо,
маани бербөө.
iplik,-ği 1.жип, шоона. ~ burma жип чыйратыш. 2.була. ~ çekmek 1)кез-
деменин жибин чубоо. 2)жип ийирүү. ~ ~ 1)тал-тал. 2)жол-жол. 3)мөлт-мөлт. çakır gözlerinden ~ ~
yaşlar iniyordu чекир көздөрүнөн мөлт-мөлт жаштар таамп жатты. ~
~ olmak эскирүү, тамтыгы чыгуу,
жиби чыгуу. ~i pazara çıkmak абийири айрандай төгүлүү, шерменде болуу.
ipliklenmek эскирмек, жиптери чыга баштамак, көөнөрмөк. kumaş ipliklenmiş кездеме көөнөрүптүр,
жиби чыгыптыр. ipnotize: ~ etmek гипноздоо. ipnotizma гипнотизм.
ipnotizmacı гипнотизёр.
ipnoz гипноз. ~un tesiri altında bulun- mak гипноз таасири алдында
калуу. ~ yapmak гипноздоо.
ipofiz анат. гипофиз.
ipopotam гиппопотам, бегемот.
ipotek,-ği ипотека, мүлк барымтасы (бир карыз каршысында). ~ etmek (бир мүлктү) барымтага коюу.
ipotekli барымтага коюлган, ипоте- калуу.
ipotenüs мат. гипотенуза.
ipotetik гипотезага/божомолго таян- ган.
ipotez гипотеза, божомол, түкшөмөл.
ipsi жип сымал/сыяктуу. ~ solucanlar
iribaş
жип сымал сөөлжандар.
ipsiz 1.жипсиз, боосуз. 2.өтм. селсаяк, тентимиш. ~ sapsız 1)маанисиз,
маœызсыз. (сөз, пикир). 2)селсаяк,
тентимиш, бекерчи.
iptal,-li 1.жоюу, жок кылуу, ишин
бүтүрүү. 2.(өкүмдүн, пикирдин) күчүн жоготуусу. ~ etmek жоюу, жок кылуу.
iptida 1.башталыш. yıl ~sında жылдын башында. 2.алгачкы, биринчи.
iptidaî 1.алгачкы, байыркы, баштапкы,
тунгуч, элементардык. ~ madde баштапкы зат. ~ sürat баштапкы ылдамдык. 2.башталгыч, даярдык.
3.байыркы, алгачкы. 4.жөнөкөй. 5.хим. бөлүнбөс. 6. башталгыч мектеп.
iptilâ эск. кумар, ышкы, шык (бир нерсенин артынан) түшүү. kokain
~sı кокаин кумары. babasına ~sı
vardı атасына өзгөчө жакындыгы бар эле. ~ etmek кумар болуу, артынан түшүү (көбүнчө жаман
нерселерге).
iptina негиз, таяныч.
iptinaen негизденип, таянып.
ipucu,-nu ачкыч, далил, из (бир окуяны, сырды ачууга көмөк берген). ~ bulmak изин табуу,
далил издөө. ~ vermek сыр берүү, кыйытуу, сөздүн учугун чыгаруу.
irade 1. эрк. ~ dışı психол. эркинин ты-
шында, эрксизден, өзү да билбей, байкабай. ~si elinden gitmek/-sine hakim olamamak эркин башкара
албай калмак. ~ gücü эркинин күчтүүлүгү. ~ sahibi эрктүү (ки- ши). ~ zayifiğı эрки/жүүнү бош-
тук. 2.каалоо, тилек, ниет. 3.буй- рук. ~ etmek буюруу, башкаруу. ~ yitimi психол. эрктин жоголушу.
iradeli 1.эрктүү, чечкиндүү, кайраттуу (киши). 2.салмактуу, сабырдуу, жакшылап ойлонуштурулган
(аракет, иш ж. б. ).
iradesiz 1.эрксиз, жүүнү бош, кайрат- сыз, оома (киши). 2.аœ-сезимдүү түрдө жасалбаган, эрксиз, арга- сыз.
тук.
iradî 1.өз эрки/көœүлү/каалоосу ме- нен, ыктыярдуу. 2.атайлап, билип
туруп (жасалган иш, мамиле).
İran 1.Иран. 2.Иранга тиешелүү/мү- нөздүү.
İranlı ирандык.
irap,-bı эск. 1.ачык айтып, ак сүйлөө, чындыкты чыгаруу. 2. арап грам.
жөндөмө, жөндөмө мүчөлөрү. 3.грам. талдоо. ~ta mahalli yok эч нерсе эмес, маанилүү эмес,
мааниси жок.
irat,-dı 1.киреше. 2.киреше алып келген мүлк. ~ getirmek киреше алып
келмек. ~ etmek 1)cөз сүйлөө. 2)бир нерседен өрнөк берүү, ми- сал келтирүү, бирөөнүн сөзүнө
таянуу.
irdelemek 1.изилдөө, иликтөө. 2.чеч-
мелөө, иргөө, талдоо, талкуулоо.
irfan 1.билим. ~ sahibi билимдүү, көптү билген (киши). ehlî ~ билими күчтүү, көрөгөч. 2.таанып билүү,
жалпы маданият. 3.көрөгөчтүк,
көсөмдүк, алдын ала билгичтик.
iri 1.ири, чоœ. ~ buğday ири баш буу-
дай. ~ gözler бакыракай көздөр. ~ göğüslü көөдөнү/ көкүрөгү кенен.
~ yapılı алыбеттүү, кеœ далылуу.
2.орой, ачуу, көœүл ооруткан. ~ lâflar ачуу/орой сөз. ~sini kafa, ufağını çöpe dizmek баары жогун,
аки-чүкүсүнөн бери айтып берүү.
~ kıyım 1)ири-ири тууралган. 2)сөөк-саактуу, жоон-жолпу, алы-
беттүү. ~ yarı сөөк-саактуу, кеœ далылуу, жоон-жолпу, толук, болук.
iribaş зоол. көнөкбаш (баканын уругу).
isabet
irice жоон-жолпу, алыбеттүү, карылуу.
iridyum хим. иридий.
irileşmek 1.чоœоюу, ирилешүү. 2..мед.
гипертрофия (айрым органдардын оорудан улам чоœоюп кетиши).
irili: ~ ufaklı кичинеси-чоœу, жашы-
карысы. ~ ufaklı hepsini aldı кичи- не-чоœ дебей баарын алды.
irilik,-ği ирилик, чоœдук. ~inde чоœду-
гунда. ceviz ~inde жаœгак чоœду- гунда.
irin ириœ. ~ bağlamak/toplamak ириœ-
дөө.
irinlenme ириœдөө.
irinli ириœдүү. ~ yara ириœдүү жара.
iris ирис (көздүн карек айланасындагы кубулган чели).
iriş эриш (аркак менен кошуп
токулган).
irkilmek 1.топтолуу, жыйылуу, туруп калуу (мис. суу). 2.чочуп/ үркүп
кетүү(корккондон). 3..мед. ириœ- деп кетүү, сезгенүү, ырбоо.
irkinti 1.топтолгон/туруп калган суу. 2.
чочуткан, жийиркенткен (нерсе).
İrlanda 1.Ирландия. 2.Ирландияга мү- нөздүү/тиешелүү.
İrlandaca ирландия тили, ирландияча.
İrlandalı ирландиялык.
irmik, -ği кесек тартылган ун.
irrasyonalizm иррационализм.
irrasyonel иррационал, акыл жетпес/ акылга сыйбас, акыл тышы.
irs тукумун тартуу.
irsal,-li 1.жөнөтүү, жиберүү, берүү.
telsiz ~i радио берүү. 2.өстүрүү,
коё берүү. sakal ~i сакал өстүрүү.
~i mesel макалдаштырып сүйлөө.
irsaliye жөнөтүлгөн товарлардын
тизмеси.
irsen тукум куу, укумдан тукумга өтүү
(мис. оору).
irsî тукум кууган. ~ hastalıklar тукум кууган оорулар.
irsiyet,-ti тукум куума, тубаса.
irtibat,-ti 1.байланыш, мамиле, кон-
такт. 2.тех. байланыш, кабарлаш- ма. ~ aramak байланышты камсыз кылуу. ~ kurmak байланыш куруу
irtica,-ı реакция (саясий, социалдык).
irticaî реакциячыл (кыймыл).
irtical,-li төкмөлүк, шыр жооп бериш,
жамакташ, экспромт.
irticalen жамактатып сүйлөө, даярдык- сыз төгүп ырдоо.
irtifa,-ı 1.бийиктик, шып. ~ saati бийик- тик өлчөгүч. uçuş ~ı учуш бийик- тиги. 2.геогр. деœиз деœгээлинен
бийиктик. 3.астр. көк масса- сынын горизонттон бийиктиги.
irtifak,-kı эск. 1.жанашуу, таянуу, жө-
лөнүү. 2.толтуруу. 3.достук, жол- доштук. 4.анат. сөөктөрдүн ке- мирчек аркылуу ашташуусу. ~
hakkı ук. башка бирөөнүн мүлкүн колдонуу акысы.
irtikâp,-bı 1.жамандык кылуу, жаман
иш жасоо, кызматын жамынып кылмыш кылуу. 2.пара алуу, жеп- ичүү. 3.жалганчылык, алдамчы-
лык.
irtişa паракорлук, жемекейлик.
İ.S. (İsa'dan sonra’ нын кыск.) Иса
Пайгамбардан кийинки мезгил.
is 1.ис, көө. ~ çalmak көөлөнүү, ис/көө болуу. ~ çıkarmak ис чыгаруу. ~
kokusu ис жыты. 2. бот. ис (өсүм- дүктөрдүн оорусу). ~e tutmak ыш- тоо (мис. балыкты, этти ж. б. ).
İsa Иисус (Христос). Hazreti ~ Азрети Иса Пайгамбар.
isabet,-ti 1.дал тийүү, көзгө/таамай
атуу. ~ ihtimali (октун ж. б. ) дал тийиш ыктымалы. 2.спорт гол. 3.дал үстүнөн түшүү, ыœгайын
келтирүү (сөздүн, иштин). 4.дал келип калуу, жолу болуу, шанс. 5.так маалы! сонун! бали! бара-
келде! ~ ki geldiniz! так маалында
İskandinavya
келдиœиз! ~ etmek 1)дал тийүү, таамай тийүү. 2)туш келүү, кабылуу, чыгуу. piyango ona ~ etti утуш ага чыкты. sizin payınıza bu ~ etti сиздин үлүшүœүзгө бул тийди. 3)туура /орундуу сүйлөө, үстүнөн түшүү. ~ ki ... так маалында. ... ~ oldu жакшы болду. bize uğramanız
~ oldu, biz de sizi arıyorduk бизге учураганыœыз жакшы болду, биз
да сизди издеп аттык эле.
isabetli 1.туура, жакшы, учурунда,
маалында. ~ görmek туура деп ойлоо. ~ karar туура чечим. 2.таамай, дал, так өзүнө (атыш).
isabetsiz туура эмес, жаœылыш, ыœгайсыз, негизсиз, ыксыз, орун- суз. ~ karar орунсуз/ыксыз/туура
эмес чечим.
ise 1.болсо. ben işçiyim, kardeşim ~ doktor мен жумушчумун, бир туу-
ганым болсо доктор. 2.эгер …-cа gitti ~ söylerdi эгер кетсе, айтмак. 3.кана, го. bir sebebi olsa ne ~! бир
себеби болсо го! ~ de болсо да.
İsevî Азирети Иса тараткан динге ишенген, христиан.
İsevîlik, -ği христиандык.
isfendan бот. клён (Ac er).
ishak: ~kuşu зоол. саз үкүсү (Asio
flammeus).
ishal, -li мед. ич өткөк, дизентерия. ~e tutulmak/~ olmak ичи өтүү.
isilik, -ği мед. ысык (денеге, бетке чыккан). ~ olmak ысык чыгуу.
isim,-smi 1.ысым, ат (кишинин, нерсе-
лердин). ~ler cetveli аттар жый- нагы. ~i nedir? аты ким? 2.ат, атак, даœк. ~ yapmak атакка ээ болуш.
3.грам. зат атооч. ~ cümlesi атама сүйлөм. ~ hâli жөндөмө. 4.киши, адам. aramıza yeni ~ geldi, hoş
gelsinler! арабызга жаœы кишилер кошулду, кош келишсин! ~inde атында. ~ini almak ысымын алуу/
алып жүрүү. ~ini cismini bilmemek
аты-жөнүн билбөө. ~ fiil грам. кыймыл атооч, инфинитив.~i ge- çen аты аталган. ~ koymak ат ко- юу. ~ takmak ат коюп коюу/алуу.
мектеп аянты. altın saat алтын саат). ~i var, cismi yok 1)аты бар өзү жок. 2)аты бар, иши жок. ~
vermek к. koymak. isimlendirmek ысым берүү, атоо.
isimli ысымындагы, атындагы, аттуу.
Ayşe ~ bir kadın Айше аттуу бир аял.
isimsiz 1.аты жок, ат коюлбаган. 2.өтм.
аты-жөнү таанылбаган/билинбе- ген. 3.аты жазылбаган. ~ harita контур картасы.
iskambil 1.оюн картасы. ~ falı карта менен бал ачуу. ~ oynamak карта ойноо. 2.карта ойну. ~ kâğıdı
1)оюн картасы. 2)карталар десте- си. ~ kâğıdı gibi devirmek оюн кар- тасы сымал чачылуу.
iskân 1.жерлештирме, жайгаштырма отурукташтырма. 2.жерлешим, жайгашым, отурук, орун. ~ etmek
жерлештирмек, жайгаштырмак. ~ izni жаœы үйгө кирип жашоо үчүн белгилүү органдар тарабынан
берилген уруксат.
iskandil 1.суунун тереœдигин өлчөгөн курал. 2.суунун тереœдигин өлчөө.
3.жагдайды/абалды изилдөө/бай- коо жүргүзүү. ~ etmek 1)суунун тереœдигин өлчөө. 2)жагдайды
байкаштыруу. 3)тыœчылык кы- луу.
İskandinav 1.скандинавиялык. 2.скан-
динавиялыктарга мүнөздүү/тие- шелүү.
İskandinavca скандинавия тили, түн-
дүк немецтердин тили, түндүк немец тилдери.
İskandinavya 1.Скандинавия. 2.Скан-
динавияга тиешелүү/мүнөздүү.
isnat
İskandinavyalı скандинавиялык.
iskarpelâ тешкич, жонгуч, стамеска
(жыгач уста куралы).
iskarpin туфли, кончсуз/жарым өтүк.
ökçeli ~ такалуу жарым өтүк.
iskele 1.пристань, жанашма (кемелер
үчүн). ~yе bağlamak (кемени) жэ- экке жанаштыруу. bindirme ~si тү- шүрмө (жүк, киши ж. б. ) жанаш-
масы. 2.түшүү трапы. ~yi kaldır- mak трапты көтөрүү. ~yi indirmek трапты түшүрүү. 3.порт, порт
шаар. 4.темир жол платформасы. 5.жыгач курулуш материалдары (жалпы аты). 6.(кеменин) сол
(порт) жагы. tam ~! толук солго! (буйрук). ~ almak 1)(кеме) теп- кичтерин көтөрүп, жылууга камы-
нуу. 2)арго бир эркектин аялга тийишмеси. ~ babası 1)кемени жээкке байлаган темир. 2)үй-
бүлөсүнө баркы жок ата. 3)жоош күйөө. ~yi kokutmak тажатуу, жа- датуу. ~ kuşu зоол. алкедо (Alcedo
atthis).
iskelet,-ti 1.скелет. 2.сөөк, негиз, каркас.
geminin ~i кеменин сөөгү. 3.өтм.
өтө арык, териси сөөгүнө жабыш- кан. 4.схема, жалпы план. bir romanın ~i бир романдын жалпы
планы. ~i çıkmak/ ~e dönmek ач арбакка айлануу, арыктоо.
iskemle 1.отургуч (аркасы жок), табу-
рет. 2.кичинекей кофе үстөлү.
~/sandalye/koltuk kavgası орун/ кызмат талашуу.
İskit 1.тар. скиф. 2.скифтерге тие- шелүү/мүнөздүү.
İskitçe скифче, скифтердин тили.
İskitler скифтер.
İskoç 1.шотландиялык. 2.Шотландияга мүнөздүү/тиешелүү. ~ kumaşı
шотландка. ~ viskisi шотландия вискиси.
İskoçça шотландия тили.
İskoçya Шотландия.
İskoçyalı шотландиялык.
iskorbüt,-tü мед. цинга, скорбут (С ви-
тамининин жетишсиздигинен бүй- лөлөр көөп чыккан тиш оорусу).
iskorpit, -ti зоол. деœиз кирписи,
скорпена (Scorpaena scrofa).
İslâm 1.Ислам, мусулманчылык. ~ dini
Ислам дини. 2.мусулман. ~ dünya-
sı Ислам/мусулман дүйнөсү. ~ hukuku динге негизделген укук, шариат.
İslâmcılık, -ğı панисламизм.
İslâmî Ислам динине байланыштуу.
İslâmiyet,-ti Исламият, мусулманчы-
лык.
İslâmlaşmak мусулман болуу, мусул- манчылыкты кабыл алуу.
İslâmlaştırmak мусулмандаштыруу, мусулман динине кийирүү.
İslanda Исландия.
İslandalı исландиялык.
İslâv 1.славян. 2.славяндарга мүнөздүү
/тиешелүү. ~ dilleri славян тил-
дери.
İslâvca 1.славян тилдери. 2.славянча.
eski ~ эски славян тили.
İslavist славист.
islemek 1.ыштоо, ышка кармоо. 2.көө-
лөө, көө сыйпоо/кылуу. 3.түбүнө
күйгүзүп жиберүү (мис. сүттү).
islenmek 1.ышталмак. 2.көөлөнмөк, көө болмок. 3.ис/түтүн жыттанмак.
isli 1.ис жыттанган, ыштуу. 2.көөлүү.
islim к. istim.
ismen аты менен, атын атап.
ismet,-ti 1.адеп-ахлактуу, таза, аруу, күнөөсүз, периштедей. 2.ак ниет- тик, чынчылдык.
ismetli 1.адептүү, ахлактуу, аруу.
2.чынчыл, ак ниет.
ismetsiz 1.адепсиз, ахлаксыз. 2.арамзаа,
жалганчы.
isnat,-dı 1.(бирөөгө бир нерсени) жаба салуу, артуу, мойнуна коюу.
2.өтм. жалаа, каралама. ~ etmek
istek
1)жаба салуу, жүктөө, артуу. 2)жалаа жабуу.
ispalya таяк, казык (жашылчаларды
жерден көтөрүп байлоо үчүн колдонулган).
İspanya 1.Испания. 2.Испанияга мү-
нөздүү/тиешелүү. ~ ardıcı испан арчасы (Juniperus hispanica).
İspanyol 1.испан. 2.испандарга мүнөз-
дүү/тиешелүү.
İspanyolca 1.испанча, испан тили. 2.ис-
пандарча.
ispanyolet,-ti шпингалет, терезе бе- киткичи.
ispari зоол. кылкандуу сарг (Sargus
annularis).
İsparta Спарта.
ispat,-tı 1.далилдөө, тактоо, бышыктоо.
2.далил, күбө, аргумент. ~ etmek далилдемек. ~ hakkı далилдөө акысы. ~ı gaybubet ук. күнөө-
сүздүк далили, алиби. ~ı vücut etmek өзү чыга келиш/ катышыш. ispati (карта ойнунда) чырым. ~ kızı
чырым дама. ~ oğlu чырым валет.
ispatlamak 1.далилдөө. 2.мат. көргө- зүү, бекемдөө, бышыктоо.
ispatlı далилденген, далили/күбөсү бар. ~ şahitli далилдүү, күбөлүү.
ispenç,-ci 1.бентам тоогу (майда тоок-
тун бир түрү). 2.өтм. жапыз, кодоо, майда. ~ horozu арго кыска бойлуу, кодоо, кыйынсынган
(киши). ~ horozu gibi кодоœдогон, мыкчыйган (киши).
ispermeçet,-ti спермацет. ~ balinası
зоол. кашалот (Physeter catadon).
ispirto 1.ооз. спирт. (imbikten) ~ çek- mek спирт тартуу. kafurlu ~
камфар спирти. saf ~ таза спирт. 2.өтм. ичкилик.
ispirtolu спирт кошулган, спирт менен
жасалган, алкоголдуу. ~ içki
алкоголь ичимдик.
ispit, -ti (араба) дөœгөлөгүнүн огу.
ispiyon шпион, тыœчы, тил.
ispiyonlamak арго тыœчылык кылуу, маалымат/сөз ташуу.
сөз ташыма.
ispiritizma спиритизм.
israf ысырап, коромжу. para ~ı акча ча-
чыш. ~ etmek ысырап кылуу, ку- рулай коромжу кылуу. ~a kaçmak чектен аша каржап жиберүү.
İsrafil Исрайил (Ислам ынанчы боюнча кыямат күнүн кабарлай турган периште).
İsrail Израиль.
İsrailli израилдик.
İstanbul Cтамбул. ~ Boğazı Босфор
мойногу. ~ efendisi сылык, кичи пейил киши. ~ kaldırımı çiğnemiş шаар жолунда такшалган. ~ kazan,
ben kepçe ооз. Стамбул казан, мен чөмүч (Стамбулда көрбөгөнүм калбады). ~un taşı toprağı altın
Стамбулдун ташы, топурагы ал- тын.
istasyon 1.темир жол станциясы. 2.та-
жырыйба, изилдөө станциясы. meteroloji ~u метеорология стан- циясы. 3.соода, текшерүү, эмдөө
жайлары. benzin ~u бензин стан- циясы. ~ şefi станция башчысы.
istatistik,-ği 1.статистика. ~ler статис-
тика маалыматтары. 2.статис-
тикалык.
istatistikçi статистик.
istavrit, -ti зоол. ставрида (Trachurus trachurus). ~ azmanı оркинос балыгына жаœылыш берилген ат.
istavroz дин 1.крест. 2.чокунма. ~ çıkarmak чокунуу.
istek, -ği 1.каалоо, тилек, эœсөө, мүдөө.
~inde bulunmak (бир нерсени) каа- лоо, тилөө. 2.эрк, буйрук, үстөм- дүк. ~ine boyun eğmek/ katlanmak
каалоосуна/эркине баш иймек.
~lerini yerine getirmek буйругун/ каалоосун аткармак. kendi ~iyle,
kendi ~ üzerine өз каалоосу/
istida
эрки/көœүлү менен. ~ kipi грам.
тилек ыœгай.
isteka 1.(биллиардда) кий, биллиард
таягы. 2.полигр. сөөкчө. 3.бут кийимдин таманын жалтыратыш үчүн өтүкчүлөр колдонгон сөөк.
istekle жан дили менен, өз каалоосу менен.
isteklendirmek кызыктыруу, дегдетүү,
эœсетүү, деликтирүү, кызыгуусун ойготуу, делебесин козгоо..
isteklenmek каалоо, эœсөө, көœүл-
дөнүү, дегдөө.
istekli 1.каалаган, эœсеген, көœүлдөн- гөн. 2.өз каалосу менен, ыктыяр-
дуу.
isteksiz каалабаган, көœүлү жок.
isteksizlik,-ğı каалоосу/көœүлү жок-
тук.
istem 1.(бирөөдөн) талап, талам, суроо, каалоо. sunu ve ~ сунуш жана
талап. 2.психол. эрк, эрктин күчү.
istemek 1.каалоо, тилөө, эœсөө. istersen
(эгер) кааласаœ. isteyerek өз кө-
œүлү/каалоосу менен. istediği gibi olsun каалаганындай/тилегенин- дей болсун. istemeye istemeye каа-
лабай, мойнунан байлагандай бо- луп. ister istemez кааласаœ каала- басаœ да. canım istemiyor көœүлүм
келбей/чаппай турат. nasıl isterse- niz каалаганыœыздай/ айтканы- œыздай болсун. 2.сурануу, өтүнүү.
ondan yardım istedim андан жар- дам сурадым. 3.көрүүнү/ көрү- шүүнү кааламак. sizi isteyen kim-
di? сизди сураган ким экен? 4.керек/зарыл болуу, талап кы- луу. bu iş çok emek ister бул иш
аябагандай эмгек талап кылат. 5.куда/жуучу түшүү, сөйкө салуу, колун суроо (кыздын). bir çok kişi
istedi ama vermedi бир топ киши жуучу түшүп келди, бирок бер- беди. istediği gibi at koşturmak/
oynatmak каалаганындай ойноп-
күлүү/тайраœдоо, оюна келгенин кылуу. istemez кереги жок.
раша. 2.өз көœүлү менен, ыктыяр- дуу, көœүлдүү. ~ hareket ыктыяр- дуу аракет/кыймыл.
istemseme психол. майда тилек, чабал арзуу, ниет.
istemsiz эрксиз, аргасыз, көœүлсүз, каа-
лоосуз. ~ hareket аргасыз аракет.
istenç, -ci эрк, каалоо, арзуу. ~ dışı
эрксиз, каалоосуз, мажбурланып,
зордолуп, аргасыз.
istenilmek, istenmek кааланмак, жакты- рылмак. istenildiği zaman каалаган
мезгилде. istenmeyen sonuçlar кү- түлбөгөн (жагымсыз) жыйынтык- тар. istenilmeyen/istenmeyen adam
дипл. жакпаган киши, нон грата.
istenograf стенограф.
istenografi стенография.
istep, -pi талаа, мейкиндик.
ister 1.зарылчылык, керектик, талап.
halkın ~leri элдин талабы. 2. ~ ... ~
... кааласаœ ....., кааласаœ .... ~ gitsin,
~ kalsın кааласа кетсин, кааласа калсын. ~ istemez аргасыздан, ай-
ласыздан. ~misin? каалайсыœбы? кааласаœ…
isteri психол. истерика, албууттук,
жин. ~ye tutulmak истерика чыга- руу, албууттануу.
isterik 1.кыялы жаман, жинди кыял,
албуут. 2.истерикалык.
istetmek 1.суратуу (бир нерсени). 2.(бир кызга) жуучу жиберүү, колун
суратуу.
istiap, -bı көлөм, сыйымдуулук, ич. ~ haddi жүк көтөрүмдүүлүк. ~ kabi-
liyeti сыйдырма мүмкүнчүлүгү. ~ etmek ичине алуу, камтуу, сыйды- руу, батыруу.
istiaplı көлөмдүү, сыйымдуу, ичтүү.
istibdat,-dı деспотизм, жеке бийлөөчү- лүк, чексиз монархия.
istida эск. арыз (жазуу жүзүндө).
istikbal
istidat,-dı эск. 1.жөндөм, шык, ык, эп. ~ı musikî музыкалык жөндөм/ шык. 2..мед. жакындык, оомалык, ын- таалуулук, ыœгайлуулук (кайсы бир ооруга).
istidatlı жөндөмдүү, шыктуу, ыктуу, эптүү.
istidatsız жөндөмсүз, шыксыз, эби жок.
istidiâl,-li 1.бүтүм, жыйынтык, болжол.
hava ~i аба ырайы болжолу. 2..лог. дедукция, ойдун логикалык жүрү- шү. ~ etmek бүтүм чыгармак, жы-
йынтыкка келмек.
istif 1.ирет, жыйын ( үстү-үстүнө ко- юлуп тизилген). 2.арго уйкусуроо.
~ etmek жыюу, түзүү, иреттөө. ~ini bozmak 1)иретин бузуу, чачуу. 2)(бирөөнүн) тынчын алуу, жини-
не тийүү. 3)арго шылдыœдоо, кем- синтүү. ~ini bozmamak капарына албоо, теœелбөө.
istifa 1.арыз берүү, кызматтан бошо- нуу. 2.иштен бошонуу арызы. ~yı basmak дароо иштен бошонуп кет-
мек. ~ etmek иштен бошонуу. ~sını vermek бошонмо арызын берүү.
istifade 1.пайдалануу, пайдасын көрүү,
колдонуу. fırsattan ~ мүмкүнчү- лүктөн пайдалануу. 2.пайда, кы- зыкчылык. ~ etmek пайдаланмак,
күнүн көрмөк, пайда чыгармак.
istifadeli пайдалуу, кирешелүү. ~ sat- mak кымбат сатуу, ортодон пайда
табуу.
istifçi 1.таœган, жыйган, иреттеген ки- ши (мис. жүктү). 2.алып сатар,
сүткор.
istiflemek 1.таœуу, жыюу, иреттөө.
2.жүктөө (учакка, кемеге). 3.топ-
топ/жыйып алуу (пайда табуу/ алып сатарлык кылуу).
istifrağ эск. куску. ~ etmek кусуу.
istihbarat,-tı 1.кабар, маалымат. 2.жа- шыруун алынган маалымат, чал- гын. ~ bürosu маалымат бюросу. ~
dairesi маалымат/кабар алма
бөлүмү.
гынчы, тыœчы, агент, резидент.
istihdam пайдалануу, колдонуу. ~ et- mek иштетилүү, иште колдонуу, пайдалануу. bu fabrikada kaç işci ~
ediliyor? бул фабрикада канча киши иштетилет?
istihfaf кемсинтүү, кордоо, теœсинбөө.
~ etmek кемсинтиш, кордош, сыйлабаш.
istihkak,-kı 1.(бир нерсеге) акысы/
укугу болмо. 2.(бирөөнүн) эмгеги үчүн берилген акы (акчалай же азык түрүндө). ~ etmek (бир нерсе
алууга) укугу/акысы болуу.
istihkâm аск. чеп, коргонуу пункту, фортификация жайы. 2.аскердик-
инженерия. ~ bulmak бекемделүү, чыœдалуу (өœүт). ~ hattı чыœдал- ган линия. ~ subayı инженердик
күчтөр офицери. ~ yapmak окоп казуу.
istihsal, -li 1.өндүрүп чыгаруу, алуу, ээ
болуу. 2.үрүн, продукция, олжо. 3.өндүрүш. ~ aletleri өндүрүш ку- ралдары. ~ etmek өндүрүп чыгар-
мак. ~ gücü өндүрүш күчү. ~ ilişkileri өндүрүштүк мамилелер.
istihza эск. чымчыкей, какшык, азил,
сарказм, ирония. ~ etmek какшык- тоо, чымчып сүйлөө, шылдыœ кы- луу.
istihzar 1.даярдоо, белендөө. 2.эске салуу, эскерүү. 3.чакыруу, үндөө. 4.филос. элес. ~ etmek 1)даярдоо.
2)эстөө.
istikamet,-ti 1.багыт, тарап. aksi ~
карама-каршы багыт. her ~te
1)бардык жакка/багытка. 2)ар та- раптуу. 2.ооз. түздүк, шардык, чынчылдык, тууралык. ~ gös-
termek ак жүрөктүк/ чынчылдык кылуу. ~ vermek багыт берүү, жетектөө.
istikbal,-li 1.келечек, болочок. ~de
istisna
келечекте, болочокто. ~i büyük ке- лечеги кенен. ~ için planlar ке- лечек пландар. 2.каршысына чы- гуу, тосуп алуу. ~e çıkmak тосуп чыгуу. ~ merasimi тосуп алуу салтанаты. ~ etmek тосуп алуу.
istiklâl,-li эгемендик, боштондук, көз карандысыздык. İ~ Harbi Түрк Боштондук Согушу . İ~ madalyası Боштондук Медалы. İ~ Marşı Боштондук Маршы.
istikrar 1.ырааттуулук, бекемдик, ста- билдүүлүк, туруктуулук. ~ bulmak
стабилдешүү, ырааттуулукка ээ болуу. 2.жайгашуу, отурукташуу.
3.хим. чөгүү. 4.метеор. жаан-ча- чындар. ~ etmek 1)стабилдешүү, туруктуу мүнөзгө ээ болуу, бекем-
делүү. 2)жайгашуу. 3)хим. чөгүү.
istikrarlı ырааттуу, бекем, туруктуу, стабилдүү, калыптанган.
istikrarsız ыраатсыз, олку-солку, ту- руксуз, өйдө-төмөн.
istilâ 1.чабуул, баскынчылык, басып
кирүү. 2.басып алуу, жеœүү. ~ har- bi баскынчылык согушу. 3.жайы- луу, тароо (мис. бир оору). 4.өтм.
толтуруу, жайнатуу (мис. товар- ларды). ~ etmek 1)басып кирүү, чабуул коюу. 2)жеœип алуу, кара-
туу. 3)жайылуу, тароо (жугуштуу оору). 4.(микроп) денеге кирүү. 5.жайнатуу, карк кылуу.
istilâcı 1.баскынчы, чабуулчу. ~ ordular баскынчы ордулар. 2.баскынчы, басып алуу максатындагы. ~
planlar баскынчы пландар.
istim 1.буу (кыймылдаткыч күч ката- ры). 2.ооз. алкоголдуу ички-лик.
~ini almak ичкилик ичүү. ~ arka- dan gelsin 1)көзүм көрбөсүн, көчү- гүмү бөрү жесин. 2)эч даяр-
дыксыз бир ишке баштоо.
istimal,-li эск. колдонуу, пайдалануу. ~ etmek пайдаланмак, колдонмок.
reyini ~ etmek добушун колдонуу.
istimbot,-tu буу кыймылдаткычтуу катер.
дамга чакыруу. ~ etmek жардамга чакыруу.
istimlâk,-ki ээлигинен ажыратуу, кон-
фискация (мүлктү). ~ etmek ээли- гинен ажыратыш, конфискацияга алыш.
istimna мастурбация, онанизм.
istinaden (бир пикирге ж. б. ) таянып, негизденип.
istinaf ук. апелляция, кайра кароо (соттун өкүмүн). ~ mahkemesi аппелляциялык сот.
istinat,-dı эск. 1.таяныш, жазданыш, жөлөнүш. 2.ишениш, таяныш. 3. (бир нерсени) далил катары көргө-
зүш. ~ duvarı тирөөч дубал. ~ et- mek таянуу, негизденүү, жетекчи- ликке алуу.
istirahat,-ti дем алыш, тынч жатыш. ~e çekilmek эс алганы кетиш. ~ günü дем алыш күн. ~ etmek эс/дем
алыш.
istirdat,-ti кайра алуу, бошотуу (мис.
бир шаарды).
istirham жалынып-жалбарыш, кечирим сураш, алдына түшүш. ~ etmek өтүнүү, жалынып-жалбаруу.
istiridiye зоол. устрица (Ostrea edulis).
istismar 1.иштетүү, пайдалануу. 2.кыя-
натчылык кылуу, (бирөөнүн) ак
ниетинен пайдалануу. 3.эзүү, экс- плуатациялоо. ~ etmek 1)пайдала- нуу, колдонуу, иштетүү. 2)караса-
натайлык кылуу. 3)эзүү (бирөө-
нү).
istismarcı 1.эксплуататор, эзүүчү. 2.экс-
плуатациялык. ~ sınıflar эзүүчү таптар.
istisna 1.өзгөчө, айрыкча, адаттан тыш-
кары, бөтөнчө. 2.артыкчылык/ өзгөчөлүк берилген (киши). ~ etmek 1)өзгөчө/бөтөнчө кароо.
2)артыкчылык берүү.
istisnaen ... дан тышкары, ... дан башка.
istisnaî бөтөнчө, айрыкча, өзгөчө, адаттан тышкары.
istisnasız текши, бирдей, эч кимге/эч нерсеге айырмачылык бербестен.
istişare эск. кеœешме. ~ etmek кеœе-
шүү. ~ heyeti кеœешчилер комис- сиясы.
istop,-pu 1.токтотуу. 2.топту асманга
ыргытып ойногон оюн. ~ etmek 1)авто моторду өчүрүп алуу. 2)футб. оюнду токтотуу.
İsveç 1.Швеция. 2.Швецияга мүнөз- дүү.
İsveççe 1.швед тили. 2.шведдерче.
İsveçli швециялык.
İsviçre 1.Швецария. 2.Швецарияга мүнөздүү/тиешелүү.
İsviçrelı швецариялык.
isyan козголоœ, көтөрүлүш, дүрбөлөœ. ~ bayrağı açmak козголоœ чыгаруу.
~ etmek каршы чыгуу, көтөрүлүү.
isyancı козголоœчу, көтөрүлүшчү, революционер.
isyankâr козголоœчу, баш ийбеген.
isyankârlık, -ğı козголоœчулук, баш ийбестик.
iş 1.иш, жумуш. ~i kolay иши жеœил. ~ sırasında meşgul etmeyin иш маа- лында алагды кылбагыла. 2.иш,
кызмат, мансап. ~e almak ишке алуу. ~ anlaşması иш келишими. ~ arkadaşı кызматташ, коллега. 3.иш
тармагы/салаасы, ишмердик. gü- venlik ~leri коопсуздук иштери. asker ~i аскер иши. 4.максат, иш,
план. bu benim ~ime gelmez бул менин ишиме жарабайт. bu teklif onun ~lerini bozdu бул сунуш
анын иштерин/пландарын бузду. 5.абал, жагдай, шарт. ~ böyle iken иш мындай болуп турса. ~ler dur-
gun иштер токтоп калды. 6.аракет, практика, кыймыл. 7.маселе, про- блема. benim ~imi görmediler ме-
нин маселеми карашпады.
8.өндүрүш, соода, финансы иште- ри. ~ çevreleri иш чөйрөлөрү. ~ adamı ишкер, бизнесмен. 9.чебер- чилик, усталык, эмгек, өнөр. cam
токулушу кыйын жапкыч. 10.өн-
дүрүлгөн, жасалган, чыккан. Buhara ~i halılar Бухарада жасал- ган килемдер. 11.кесип, милдет. ~i
nedir! эмне иш кылат? 12.иш жери, бюро. öğlen ~e gel түштө ишке кел. her gün saat 5'te ~ten
çıkar ар күнү саат 5те иштен чыгат. 13.жашыруун себеп, сыр. bunda bir ~ var мында бир иш бар.
14.кыйынчылык, балакет. başına bir ~ gelmesin башына балакет келген болбосун. ~ler açılmak иш/
соода жандануу. ~ açmak кыйын- чылыктар жаратуу. ~inin adamı өз ишин жакшы жасаган, шашпаган.
~ akdi иш келишими/макулда- шуусу. ~ alanı иш тармагы. ~in ala- yında olmak бир ишти оюнчук/
тамаша көрүү. ~i Allaha kalmak иши Кудайдын колунда болуу, Кудайдан башка үмүт калбоо. ~i
altüst etmek ишти баш-аламан кылуу. ~ten anlamak ишти жакшы билүү, иштин көзүн таануу. ~
anlaşmazlığı иштеги келишпестик- тер/ ыйкы-тыйкылык. ~i aptallığa vurmak ишти билбемиш/ түшүн-
бөмүш болуп коюу. ~i asıntıya/ sürüncemede bırakmak ишти ык- сыз созуу. ~ aşırmak ишинде ийги-
ликтер жаратуу. ~ ayağa düşmek иш билбегендердин колуна түшүү. ~ler aynasız gidiyor иштер
эœ начар абалда. ~i azıtmak иш чектен чыкмак, татаалдашмак, чиеленмек. (şu) ~e bak! муну кара!
~ine bak! өз ишиœди бил/кыл! ~e bakmak иштин башында болуу/ карап туруу. ~in başı 1)иштин
мааниси/маœызы. 2)иштин башы,
демилге. 3)ишти баштаган/козго- гон/дүрбөткөн (киши). ~ başına! ишке жөнөгүлө! ишиœердин ба- шында болгула! ~i başından aşmak иши башынан ашуу. ~ başa düşmek иш башка түшүү. ~ başı 1)иш башкаруучу, бригадир. 2)иштин башы. 3) мамлекеттик бийликтегилер, башкаруучулар.~ başı yapmak ишке киришүү. ~ başındakiler жогордогулар, башка- руучулар, чоœдор. ~ başına geçmek 1)бир иште иштей баштоо. 2)бир иште жетекчилик кылуу. ~ başına getirmek (бирөөнү) бир жетекчи кызматка коюу. ~ becermek ишти аткаруу/орундатуу/бүткөрүү. ~i berbat etmek иштин ойронун чыгаруу. ~ bırakımcı иш таштоочу.
~ bırakımı иш таштоо. ~ birliği иш бирдиги, кызматташтык, орток-
тук. ~ten (bile) değil! болбогон/ арзыбаган иш! ~ bilmek иштин кө- зүн билүү. ~ini bilmek 1)өз ишин
мыкты билмек. 2)пайда табууну/ өз кызыкчылыгын коргоону мык- ты билмек. ~ birliği kurmak кыз-
матташтык жасоо. ~ birliği etmek кызматташуу, ортоктошо иш жасоо. ~ birlikçi арачы, арадан
пайда көргөн (киши, курулуш, мекеме). ~ birlikli 1)ашар, орток- тошо/жапатырмак жасалган иш.
2)коллектив, жамаат. ~i bitirmek
ишти бүтүрүү, аягына чыгаруу.
~ini bitirmek (бирөөнү) жайлап
салуу, көзүн тазалоо, ишин бүтү- рүү. ~i bitmek 1)иши бүтүү/аяк- тоо. 2)өтм. иши бүтүү, айласы/
аргасы түгөнүү. ~e boğmak ишти башына үйүү. ~ler boktan иштер айласыз (начар). ~i boru иши/
абалы начар. ~ bölümü 1)экон. иш бөлүштүрүү. 2)милдеттерди бөлү- шүү. ~leri bulandırmak иштерди
чаташтыруу, чакчелекей кылуу. ~
buyurmak иш буюруу. ~ çatallan- mak иш кыйчалыштоо/кыйындоо.
~ çığrından çıkmak иштер чыйы- рынан чыкмак. ~ çıkarmak 1)иш чыгаруу, көп иштөө. sana göre
oğlun fazla iş çıkarır сага караганда уулуœ көп иштейт. 2)башына иш ачуу, башына балакет болуу.
3)керексиз иштер жасатуу. ~ çık- mak 1)иш чыгып калуу. 2)бир кыйынчылык/проблема пайда
болуу. ~ çıkmaza girmek иш туœ- гуюкка кабылмак. ~e dalmak ишке баш-оту менен кирип кетүү. ~
dayıya düştü ооз. иш устасынын колуна тийди. ~ değil 1)опоœой иш, колдон келчү иш. 2)бул иш
болбойт/жарабайт. senin yaptığın
~ değil сенин кылганыœ туура эмес. ~ donu шалбар. ~i dökmek
иштин жөнүн башкага буруу. ~i şakaya dökmek ишти тамашага айландыруу. ~i duman иши, абалы
кыйын. ~ düşmek иш артуу/ ка- луу. ~ bana düştü иш мага калды.
~i düşmek (бирөөнүн) иши түшүү
(башкасына). ~leri düzene koymak
иштерди тартипке/ иретке салуу.
~ edinmek бир ишти милдет/
кызмат деп билүү. ~inin ehli/erba- bı/eri өз ишинин устасы/чебери.
~ten el çekmek иштен ыраактоо/
кол үзүү. ~ten el çektirmek иштен узакташтыруу/оолактатуу. ~in en tuhaf tarafı иштин жаман жери/
жагы. ~ler fenaya sarmak иштер жаман жагына айлануу. ~i gar- garaya getirmek ооз. ишти буда-
майлоо, башты айлантуу. ~ine gel- mek иш көœүлүнө төп келүү/ майдай жагуу, ишине жароо. ~e
girişmek ишке киришүү. ~e girmek ишке кирүү. ~ göremez ишке жараксыз. ~ görmek 1)иши болуу,
иш аткаруу. 2)(бирөө менен) бирге
бир иши болуу. ~ini görmek 1)(би- рөөнүн) ишин аткаруу. 2)(бирөө- нүн) ролун ойноо. 3) бирөөнүн ишине жароо, пайдалуу болуу. 4)ишин бүтүрүп берүү. 5)ишин бүтүрүү, жайлоо, көзүн тазалоо. ~ görmezlik nedeniyle ишке жарам- сыздыгы үчүн. ~ten görünmemek сыртынан байкалбоо, оœой сезилүү. ~ göstermek иш берүү/ көргөзүү/буюруу. ~ güç 1)иши- жайы. 2)жасала турган иш. ~i gücü nedir? эмне иш кылат? ~ine gücü- ne bakmak өз ишин билмек (баш- каларга тийишпөө). ~i gücünü bırakmak бардык ишин таштап коюп. ben buraya ~imi gücümü bırakarak geldim мен бул жакка бардык ишими таштап коюп кел- дим. ~ gücü экон. 1)иш/жумушчу күчү. 2)иштөө мүмкүнчүлүгү, ишке жарамдуулук. ~nü yitirmek иштен калуу, алдан таюу. ~i gücü yok 1)бош, ишсиз. 2)жатып ичер, жанбакты. ~ten güçten kalmak алдан-күчтөн таюу. ~ günü иш кү- нү, апта ичи күндөр. ~ten haberdar olmak иштен кабары болуу. ~ hastalıkları кесип оорулары. ~ hay- vanı иш айбаны, унаа. ~ hukuku иш укугу. ~in içinden çıkamamak иштин ичинен чыга албоо, чай- налуу. ~in içinden çıkmak иштин ичинен чыгуу, жолун таап кетүү.
~tin içinden ~ çıkarmak иштин ичинен иш чыгаруу. ~in içine ka-
rıştırmak (бир) ишке аралаш- тыруу. ~in içinden sıyrılmak (бир) иштен качып/кутулуп кетүү. ~in
içine sıçmak орой ишти ойрон кылуу. ~ inada binmek балтасы ташка тиймек, ар ким өз оюнан
кайтпаган абалга келмек. ~ ~ten geçmeden кеч болуп кала электе, кызуусунда. ~ ~ten geçti болору
болду. ~i ~ olmak жыргап-куунап
жашоо, майлуу иште иштөө. ~ten kalmak иштен калуу. ~e kapak vurmak ишти жаап/билгизбей салуу. ~ karıştırmak/kaynatmak ча- гым жасоо, интрига чыгаруу. ~ kazası иш кырсыгы. ~ ki болсо болду. ~e koşmak ишке чуркоо. ~e koyulmak ишке киришүү. ~i kuy- ruğundan tutmak ишти тескери- синен жасоо. ~in mi yok? башка ишиœ жокпу? ~ ola/olsun! иш аты болсун деп. ~ olacağına varır болору болот. ~i olmak 1)бир иши бар болуу. 2)иши жакшы кетүү. 3)бир мандеми болуу. 4)эсептеше турган жагы болуу. bu aksi adamla
ишти жайына коюу. ~ olsun diye иш аты болсун деп. ~i örtbas etmek ишти басып/ жаап-жашырып ко-
юу. ~ peşinde koşmak иштин арка- сынан чуркоо/жүгүрүү, иш деген- де ичкен ашын жерге коюу. ~i
pisletmek иштин кайырын чайыр кылмак. ~i pişirmek 1)ишти бы- шыруу. 2)(аял-эркек жөнүндө)
жакындашып алуу (сексуалдык жактан). ~i pişkinliğe vurmak билмексен/көрмөксөнгө салып
коюу. ~in püf nоktası иштин эœ маанилүү жагы/сыры. ~i rast git- mek иши жолунда/оœдой берди
болуу. ~in rengi değişmek иштин түрү бузулмак. ~i resmiyete dök- mek ишти расмий түргө келтирүү.
~i sağlama almak/sağlam kazığa bağlamak ишти бекемдөө/бышык- тоо/чыœдоо. ~ sahibi иш ээси,
бизнесмен. ~in sakalı bitti иш узун мөөнөткө токтотулду. ~ sarpa sar- mak иш татаалдашуу/чиеленүү. ~i
sermek иштин ойронун чыгаруу.
~in sonu иштин аягы/соœу/түбү.
~i sonuçlamak/sonuna getirmek иш-
ти аягына чыгаруу. ~ sözleşmesi
işitim
иш келишими, контракт. ~ suya düşmek иши сууга түшүү, тилеги таш кабуу. ~ tam deminde/ kıva- mında иш кайнап турган кез. ~i tatlıya bağlamak жарашуу, элде- шүү. ~i temizlemek иштин изин жоготуу/суутуу. ~in tersliğine bak иштин оœ келбей/ кыйчалыштап турганын кара. ~i ters gitmek иши оœ келбөө. ~i tıkırında иши ты- кылдап жүрүп атат. ~ tutmak иш кылуу. ~in ucu dokunmak иштин залакасы тийүү. ~i uzatmak ишти создуктуруу/созуу. ~ üstü иш үс- түндө. ~in üstüne düşmek ишинин үстүнө түшүү/ үœүлүп иштөө. ~ var 1)иш колунан келет, жөндөм- дүү. 2)иш бар. ~im var ишим бар (бош эмесмин). ~ yapmak иш жа- соо, иштөө. ~e yaramak ишке жароо. ~e yaramaz ишке жараба- ган. ~ yeri иш жери, ишкана, иш орду. ~ yerinde sayıyor иш ордунда турат, жылыш жок. ~ yok 1)иш жок. 2) жараксыз/пайдасыз. o ara- bayı alma, onda ~ yok ал машинени алба, ал жараксыз. ~i yokuşa sür- mek ишти жылдыруу/оœдоо. ~ yolunda olmak иштер жолунда болуу. ~i yüzüstü bırakmak ишти начарлатып жиберүү. ~i yüzüne gözüne bulaştırmak иштин дайнын таба албай калуу.
işaret,-ti 1.ышаарат, жаœсоо. 2.белги, көрсөткүч, жышаан(а). 3.сигнал. imdat ~i жардам сураган сигнал. 4.грам. тыныш белгилер. ~ etmek ышаарат кылуу, жаœсоо, белги берүү. ~ lâmbası сигнал лампасы. ~ parmağı сөөмөй. ~ zamirleri грам. шилтеме ат атоочтор.
işaretçi ышааратчы, сигналчы, стартер
(спортто).
işaretlemek 1.ышаарат берүү, жаœсоо.
2.белгилөө, белги коюу.
işaretli белгиленген, белгилер коюл-
ган.
кан. ~ etmek хим. каныктыруу.
işbu ооз. бул, ушул, аты аталган, кеп кылынган.
işçi 1.жумушчу, эмгекчи. ~ gücü жу-
мушчу күчү. ~ hareketi жумушчу кыймылы. ~ sınıfı жумушчу табы.
~ sigortası социалдык камсыздан-
дыруу. 2.зоол. жумушчу, төл бер- беген (аары, курт-кумурскалар).
~ temsilcisi жумушчулар өкүлү. ~
ücreti жумушчу акысы.
işçilik,-ği 1.жумушчулук (кесип жана милдет). 2.эмгек акы. 3.(бир иш
үчүн) сарпталган эмгек, кеткен күч. 4.жасалыш, кылдаттык, уста- лык. bunda çok ~ var мында
аябагандай усталык бар.
işemek сиймек, даарат ушатмак.
işgal,-li 1.басып алуу, ээлөө, каратуу
(бир жерди). 2.алагды кылуу, убактысын алуу, тоскоол болуу (бирөөгө). 3.убара кылуу. ~ etmek
1)(бир жерди) басып/ тартып алуу. 2)алагды кылуу, тоскоол болуу. 3)убактысын, ордун алуу. ~
altında кол алдында. ~ kuvvetleri
басып алуучу күчтөр.
işgalci басып алуучу, баскынчы, окку-
пант.
işgüder дипл. ишеним берилген/таа- нылган.
işgüzar 1.колу жөндөмдүү, чебер. 2.шы- луун, чыйрак, чапчаœ. 3.жасалма, сырты жылтырак, ичи калтырак,
көрсөтмөчүлүк.
işgüzarlık,-ğı 1.жөндөмдүүлүк, чебер- лик. 2.шылуундук, чыйрактык,
чапчаœдык. ~ etmek шылуундук кылуу.
işitilmedik кулак угуп, көз көрбөгөн,
адаттан тышкары. ~ bir şey кулак угуп, көз көрбөгөн иш/нерсе.
işitilmemiş к. işitilmedik.
işitim эшитүү, угуу. ~ organı эшитүү/
işlemek
угуу органы.
işitme эшитме, укма, тыңшама. ~ aleti
1)угуу аппараты. 2)угуу систе-
масы. ~ engelli кулагы кереœ.
işitmek 1.угуу (кулагы менен). 2.угуп билүү. 3.тил/жеме угуу.
işitmelik, -ği акустика.
işitmemezlik, -ği : ~e getirmek/~ten gelmek укпамыш болуу, укпамыш-
ка салуу.
işitmezlik,-ği 1.кереœдик, дүлөйлүк.
2.укпамыш болуу.
işitsel биол. , анат. угууга байланыш- туу/тиешелүү.
işkembe 1.кепшөөчү айбандарда ички
органдар (ичеги, карын ж. б. ). 2.ичеги-карындан жасалган шор- по. ~den atmak/~den (же ~i kübra-
dan) konuşmak ойду-тоону сүй- лөө, калпты-чынды койгулаш- тыруу. ~ çorbası ичеги-карындан
жасалган сопро. ~sini düşünmek өз курсагын ойлоо. ~sini doldurmak кардын тойгузуу. ~si geniş кеœ
пейилдүү. ~ suratlı орой бети чаар киши (сөзм. с. ичеги жүздүү).
~sini şişirmek ыгып-тыгып жемек.
işkembeci 1.ичеги-карын саткан киши.
2. ичеги-карындан жасалган та- мактар сатылган жай.
işkence 1.кыйноо, эзүү, жабыр. ~ aletleri кыйноо куралдары. 2.өтм. (бирөө- нү) суракка алуу, такуу, жадатуу.
~ etmek/yapmak кыйноо, жабыр көргөзүү, жабыркатуу. ~ye maruz kalmak кыйноо тартуу, жабыр
көрүү. ~ye sokmak физикалык/ рухий жабыр тарттыруу, кыйноо.
işkenceci мыкаачы, желдет, баш кесер.
işkil 1.күмөн, ишенбөөчүлүк, кушку, шек. 2.кыйынчылык, жолтоо, тос- коол.
işkillendirmek 1.(бирөөнү) кушкулан- дыруу, шектендирүү. 2.жолтоо болуу, (ишти) татаалдаштыруу.
işkillenmek 1.шектенүү, кушкулануу,
ишенбөө. 2.татаалдануу, чиеле- нүү.
büzük dingilder шектүү шекинет.
işkillilik, -ği күмөн саноочулук, ишен- бестик, шек, кушку.
işkolu 1.иш тармагы/салаасы. 2.бул тармакта иштеген жамаат.
işlek 1.жандуу, кыймылдуу, эл көп
(көчө, жер). 2.даана, сулуу (кол жазуу) 3.кардары көп, сатышы жакшы (дүкөн). 4.тажырыйбалуу,
чебер, колунан көөрү төгүлгөн (киши). 5.грам. өнүмдүү. ~ ekler өнүмдүү мүчөлөр.
işlem 1.иш, процедура, операция, толтуруу (мис. бир документти). 2.аракет, кыймыл, иш, процесс.
kanunî ~ler мыйзам ченемдүү иштер. teknolojik ~ технологиялык процесс. 3.иштетүү, таасир берүү.
ısı ~i термик иштетме. 4..мат. амал. dört ~ төрт амал. 5..мат. маселе.
işleme 1.иштөө, иштеп чыгуу. 2.өтө кылдат кол эмгеги, сайма, түймө, зергерлик. 3.жасоо, кылуу, атка-
руу. günah ~ күнөө кылуу. 4.(жер- ди) айдоо, иштетүү. 5.чебер, кыл- дат жасалган. ipek ~ жибек сай-
малуу.
işlemek 1.иштөө, эмгек зарп кылуу.
2.саймалоо, кооздоо. nakış ~ сай-
малоо. 3.сиœүү, ичине кирүү, таа- сиринде калуу. içe işleyen ses сөөгүœө жеткен сөз. kurşun işlemez
ок өтпөс. yüreğine ~ көœүлүнө ка- туу тийүү. 4.иштетүү, кайра иште- түү. ham maddeleri ~ чийки сырьё
иштетүү. deriyi ~ тери иштетүү. 5.айдоо, иштетүү (жерди). toprağı
~ жерди айдоо. 6.жасоо, кылуу,
көргөзүү. hayır ~ кайырдуу иш кылуу. 7.изилдөө, иликтөө (мис. бир теманы). 8.ириœдөө, ырбоо.
işleyen yara ириœдеген жара.
iştahsız
9.жүрүү, иштөө (мис. аппарат, саат ж. б. ). 10. мөөнөтү бүтүү/ өтүү. ay işledi бир ай өттү. 11.ме- нен иштөө. trenler odunla işliyordu поезддер отун менен иштечү. 12.арго куулануу, арамзаалануу. 13.арго уурдоо, кытып алуу. 14.колдонуу, пайдалануу.15. шыл- дыңдоо, келекелөө.
işlemeli саймалуу, оймолуу.
işlenmek 1.саймалануу, оймолонуу, ко- оздолуу. 2.жасалуу, аткарылуу.
3.иштетилүү, казып чыгарылуу (мис. кен). 4.айдалуу, иштетилүү (жер).
işlenmemiş 1.дыœ, иштетилбеген (жер).
2.саймасыз, жасалгасыз. 3.редак-
цияланбаган, чийки (жазуу).
işlenmiş иштелген, иштетилген. ~ deri иштетилген тери. yarı ~ чала фабрикат.
işletici 1.оператор. 2.иштеткен, ээси (бир жайдын). lokanta ~leri ресто- ран/кафе ээлери.
işletme 1.иштетме, эксплуатация. ~ hakkı иштетме укугу. ~ masrafları иштетме чыгымдары. 2.ишке кир-
гизүү, жүргүзүү, ачуу. 3.өнөр жай ишканасы, завод, чарба. ~ emniyeti (ишканада) иш коопсуздугу.
4.башкарма. demir yolları ~si те- мир жол башкармасы. ~ fakültesi менеджемент факультети.
işletmeci 1.менеджер, администратор, башкаруучу. 2.кино менеджер, дистрибитор.
işletmecilik,-ği 1.менеджерлик, башка- руу. 2.эркин бюджет менен иште- ген мамлекеттик ишкана.
işletmek 1.иштетүү, иш берүү, жумуш- чу күчүнөн пайдалануу. 2.иште- түү, жүргүзүү (мис. бир аппарат-
ты). makinayı ~ машинени иште- түү. 3.арго шылдыœдоо, келеке- лөө, мазактоо (билдирбестен).
4.арго эркектер арасында болууну
сүйүү (аял).
функция, милдет.
işlevsel функционалдык.
işlevsiz жараксыз, кыймылсыз, функ-
циясы жок.
işli саймалуу, оймолуу-чиймелүү.
işlik,-ği 1.өнөркана, ателье, устакана,
студия. 2.иш кийими.
işmar ымдоо, жаœсоо. ~ etmek ымдап/ жаœсап белги берүү.
işporta 1.кыдырмачы соодагердин товар салган себети/замбили. 2.кыды- рып сатылган буюм. ~ya düşmek
баасы/баркы кетүү, ар ким ала турган абалга келүү, таœсыгы калбоо. ~ malı арзан товар.
işportacı кыдырмачы соодагер(майда-
барат саткан) .
işsiz 1.ишсиз. ~ güçsüz иши жок, бекер
(чи). 2.саймасыз, оймосуз, жөнө- көй.
işsizlik, -ği 1.ишсиздик, иш табылбоо.
2.боштук, иши жүрбөө (мис. бир ишкана/мекеминин). ~ sigortası ишсиздик камсыздандыруусу.
iştah 1.напси, ичтей, аппетит. ~ı açılmak ичтейи ачылмак. 2.каалоо, арзуу, көœүл. ~ açmak ичтейди ачуу. ~
kabarmak шилекейи чубуруу, напсиси артылуу. ~ı kapanmak/ke- silmek тамакка көœүлү чаппоо. ~la
yemek маашырканып/тамшанып жеш. ~ım var 1)жегим келет. 2)ка- алоом бар. ~ım yok 1)тамакка көө-
нүм жок. 2)каалоом/көœүлүм жок. iştahlanmak 1.сугу артылуу, напсиси түшүү. 2.өтм. көœүлү түшүү,
каалоо.
iştahlı 1.напсиси артылган, жеген-ич- кени жакшы. 2. өтм. каалоосу
күч, арзуусу күчтүү. ~ çalışmak жанталашып иштөө. 3. ичтейди ачкан, шилекейди чубурткан.
iştahsız тамакка көөнү чаппаган, тамак
itfa
ичпеген, табити жок.
iştahsızlık, -ğı тамакка табитсиздик.
işte мына, так, как, дал. ~ bu kadar бол-
гону мына ушу. ~ size anlattığım adam сизге айткан киши ушу. ~ kâğıt, otur ve yaz! мынакей кагаз,
отуруп жаз! ~, korktuğum başıma geldi! мына, коркконум башыма келди. niçin söylemedin diyeceksi-
niz, bunun için ~! эмнеге айтпадыœ десеœиз, мына ушуну үчүн! ~ bunun karşısında akan sular durur!
мындай болгон соң колу-бутуœ байланып отуруп каласыœ!
işteş кесиптеш, чогуу иштеген (киши),
коллега.
işteşlik кесиптештик, ортоктук, бир ишти биргелешип аткарыш. ~ çatı
грам. кош мамиле. ~ fiili кош мамиледеги этиш.
iştigal, -li иш, алек, жумуш. ~ etmek
(бир нерсе менен) алек болуу, алышуу, үстүндө иштөө.
iştirak,-ki 1.катышуу, кошулуу, тилек-
тештик. көœүл бирдиги, ортоктук. 2.бөлүшүү, үлөштүрүү. 3.(бирөө- нүн) пикирин колдоо. ~ etmek
1)туура көрүү, кошулуу (мис. бир пикирге). 2)катышуу (мис. бир чогулушка). ~ hissesi экон. үлүш,
пай.
iştirakçı орток, катышуучу.
iştiyak,-kı арзуу, эœсөө, сагыныч, куса-
лык. ~ çekmek куса болуу, сагы- нуу.
işve эркелик, ойсоœдоо, назданыш, кы-
ял .
işveli ойсоœдогон, жылмаœдаган, эрке, назданган.
işveren ишкер, ишкана ээси, патрон, шеф, кожоюн. işçi ~ ilişkileri жу- мушчу- кожоюн мамилелери.
it,-ti 1.ит. ~ ürür, kervan yürür мак. ит үрө берет, кербен жүрө берет. 2.орой адепсиз, тарбиясыз киши. ~
сanlı ит жандуу. ~ dişi domuz derisi
бири-бирин сүйбөгөн эки киши ара- сындагы түшүнбөстүк үчүн айты- лат. ~ elli буттары тайтак айбан (сөзм. с. ит аяктуу). ~ gibi çalış- mak иттей/жанын үрөп иштөө. ~
ит итти жумушайт, ит куйругун жумушайт. ~ izi at izine karışmak (бир иш) чиеленүү, татаалдашуу. ~
kopuk барксыз, нарксыз, түркөй киши. ~in kuyruğunda ооз. аттын кара капталынан (өтө көп, мол. ).
~ oğlu ~ иттин баласы. ~e ot, ata et vermek итке чөп, атка эт берүү (иштерди тескери жасагандарга
айтылат). ~i öldürene sürükletir- ler колуœ менен кылганды мойнуœ менен тарт (сөзм. с. итти өлтүр-
гөнгө сүйрөттүрөт). ~ sürüsü ka- dar орой иттей үйүгүшкөн. ~ üzümü бот. ит жүзүм, бүлдүркөн
(Solanum nigrum).
itaat,-ti баш ийме, тил алма, моюн сунма. ~ etmek баш иймек, тил
алмак, моюн сунмак.
itaatli, itaatkâr тил алчаак, элпек, тартиптүү.
itaatsiz бейбаш, тил албаган, көк, моюн сунбас, тилге келбес.
itaatsizlik,-ği бейбаштык, тил албастык,
көктүк. ~ etmek бейбаштык/тил албастык/тартипсиздик кылуу.
italik курсив (менен жазылган жазуу).
İtalya Италия.
İtalyan 1.италян. 2.италяндарга мүнөз- дүү/тиешелүү.
İtalyanca 1.италян тили. 2.италян-
дарча.
itdirseği, -ni (көздөгү) тирсек.
iteklemek түрткүлөө, желкелөө.
itelemek 1.итектөө, түрткүлөө, желке- лөө. 2.өтм. түрткүлөө, жылды-
руу, жогорулатуу.
iterbiyum хим. иттербий.
itfa 1. өчүрүү. 2.өчүү, дымуу, бастоо. 3.
соода карызды аз-аздан төлөп
itilme
кутулуу.
itfaiye өрт өчүргүч бригада. ~ eri өрт өчүргүч.
itfayeici өрт өчүргүч.
ithaf (бирөөнө) атоо, арноо (адабий чыгарманы). ~ etmek (бирөөгө)
арноо, атоо, багыштоо.
ithal, -li 1.алып кирүү, киргизүү, ко- шуу. 2.сырттан алып келинген
соода, импорт. ~ bedeli өлкөгө ки- риш бедели. ~ lisansı импорт үчүн лицензия. ~ etmek 1)алып кирүү,
киргизүү, кошуу. 2)импорт жасоо.
ithalât, -tı 1.тыштан товар алып келүү, импорт. 2.импорттолгон товар.
ithalâtçı импортер.
itham күнөөлөө, айыптоо. ~ etmek/~da bulunmak күнөөлөө, айыпка жы-
гуу.
ithamname ук. күнөөлөмө акты.
itibar 1.сый, урмат, кадыр-барк, аброй,
абийир. ~ı artmak аброю артуу, кадыр-баркы көтөрүлүү. 2.байла- ныш, себеп, жөн. ~iyle ... жагынан/
жөнүнөн. esas ~iyle негизинен. bu
~la бул жагынан. 3.кредит төлөө жөндөмү, (бирөөнүн) кредиттик
абалынын ишенимдүүлүгү. ~ı bo- zulmak кредит алуу мүмкүнчү- лүгүн жоготуу. ~ sigortası кредит
камсыздандыруусу. ~a almak этибарга алуу, эсептешүү. ~dan düşmek кадыр-баркы түшүү. ~
etmek кадырлоо, сыйлоо. ~ görmek 1)этибарга алынуу, урмат-сый көрүү. 2)экон. , ком. талап көрүү.
~ mektubu кредит каты. ~ı olmak 1)кадыр-баркы/аброю болуу. 2) кредит талабы күчтүү болуу.
itibaren (-дан) тартып, бери, баштап, кийин. o günden ~ ошол күндөн тартып. babamın ölümünden ~ size
daima hak verdim атамын өлүмү- нөн кийин сизди дайыма туура деп ойлодум. yarından ~ эртеœден
баштап.
itibarıyla көз караштан, жөндөн, боюн- ча, тургудан. kılık-kıyafet ~ dilenci- den farkı yoktur кебете-кешпири боюнча тилемчиден айырмасы жок .
itibarlı 1.кадыр-барктуу, абройлуу, сыйлуу. 2.кредит жөндөмү күчтүү,
ишеничтүү.
itibarsız 1.кадыр-барксыз, урмат-сый- сыз. 2.кредит алуу мүмкүнчүлүгү
жок.
itici 1.тех. түртүүчү, түрткүч. 2.кый-
мылдаткыч, кыймылга келтиргич,
сүйрөгүч. ~ çark кыймылдаткыч дөœгөлөк. ~ güç кыймылдаткыч күч. 3.реактивдүү, ракеталык. ~
yakıt ракеталык күйүүчү зат. 4.өтм. жексур, жек көрүмчү, жагымсыз, көзгө суук.
itidal,-li 1.токтоолук, сабырдуулук, сал- мактуулук, башы оордук. 2.теœ салмактуулук, калыстык. ~i dem
токтоо, салмактуу, таразалуу. ~ini kaybetmek кызуу кандуулук кы- луу, сабыры түгөнүү. ~ini muhafa-
za etmek токтоолугун бузбоо, та- разалоо, сабырдуулук көргөзүү. ~ sahibi оор басырыктуу, токтоо
(киши).
itikat,-dı 1.ишеним, ишенич. ~ı batıl/ batıl ~ ырымчылдык, суеверие.
2.ыйман, Кудайга ишенүү. ~ etmek ишенүү, пикиринен/ыйманынан танбоо.
itikatlı динге ишенген, ыймандуу, такыба.
itikatsız динге ишенбеген, ыймансыз.
itilâf 1.жолугушуу, сүйлөшүү. 2.макул- дашуу, келишим, ынтымакташ- тык. İ~ Devletleri тар. Антанта
Мамлекеттери. ~ etmek келишүү, макулдашуу, ынтымакташуу.
itilme 1.түртүлүш, кагылыш, тыгылыш.
2.түрткү, баскы, күч. сал. tazyik.
ittifakla
3.психол. басуу, токтотуу, тутуу
(сезимдерди).
itilmek 1.түртүлүү, кагылып-согулуу.
2.(бир ишке) мажбурлануу, күчкө салынуу.
itimat,-dı ишеним, ишенич, ынанч. ~
etmek (бирөөгө, бир нерсеге) ише- нүү, бел байлоо. ~a lâyık ишенич- ке арзыган. ~ı olmak ишеничи бо-
луу. ~ını sarsmak ишеничин акта- баш. ~ı suiistimal (бирөөнүн) ише- ничинен пайдаланыш. ~ telkin
etmek ишеним туудуруш. itimatlı ишеничтүү. itimatname ишеним кат.
itimatsız 1.ишеничсиз. 2.эч кимге ишенбеген.
itimatsızlık,-ğı ишенбестик, ишенбөө-
чүлүк, кушку, шектенүү. ~ göster- mek ишенбестик көргөзүү, ишен- бөө. ~ oyu ишенилбестик добушу.
itina 1.камкордук, үйрүлүш, үстүнө түшүш. 2.кылдаттык, чебердик, кылдат мамиле. ~ göstermek
1)камкордук көргөзүш. 2)кылдат мамиле жасаш, чебердеш. ~ ile кылдаттык/чебердик менен. ~
etmek чебердөө, абайлоо.
itinalı 1.камкор, боорукер. 2.чебер,
кылдат, өзгөчө.
itinasız чебердебеген, абайлабаган, чо- гоол.
itiraf моюнга алыш. ~ta bulunmak/et-
mek (күнөөсүн/кылганын) моюнга алыш. ~ edeyim ki ... моюнга алыш керек .../айтып коюш керек ...
itiraz 1.каршылык, каяша. 2.ук. про- тест. ~ları çürütmek каршылык- тарды кабыл албоо. ~ kabul etmez
айныксыз, талашсыз, анык, кар- шылык көтөрбөс. ~ etmek каршы- лык көргөзүү, каршы чыгуу.
itirazcı бардык нерсеге каршы чыккан, тежик, кежир.
itirazsız 1.каршылык көрсөтпөстөн,
каршы чыкпастан. 2.талашсыз,
айныксыз, анык.
түлүү күчү.
itişmek 1.(өз ара) түртүшүү. 2.түрт-
күлөшүп ойноо. itişip-kalkışmak
1)түрткүлөшүү, жулмалашуу. 2)
түртүшүп ойноо.
itiyat,-dı 1.көнүмүш, адат. ~ını bırak-
mak/~ından vazgeçmek адатын калтыруу/коюу, көнгөн адатынан баш тартуу. ~ üzere көнгөн адаты/
көнүмүшү боюнча. 2.мүнөз. ~ edinmek көнүмүш кылып алуу, адатка айландыруу. ~ etmek көнүп
алуу, адат болуп калуу.
itizar кечирим. ~ etmek кечирим сураш, алдынан өтүш.
itki психол. түрткү, ойготуу, таасир.
itlâf 1.өлтүрүш, кырыш, жок кылыш.
2.кыйратыш, бузуш, ойрондош.
3.ысырапкордук. ~ etmek 1)өлтү- рүү, көзүн тазалоо. 2)кыйратуу, бузуу, талап-тоноо. 3)ысырап кы-
луу, чачуу.
itlik,-ği иттик, оройлук, тарбиясыздык, арамзаалык.
itmam 1.аягына чыгарыш, бүткөрүш, аткарыш. 2..мат. интеграция. ~ etmek 1)бүтүрүү, аягына чыгаруу,
аткаруу, орундоо. 2)интеграция-
лоо.
itmek итектеш, ителеш, түртүш, жыл-
дырыш. ite kaka 1)итектеп, түрт- күлөп. 2) араœдан зорго, аябаган- дай кыйынчылык менен.
itriyum хим. иттрий.
ittiba эск. баш ийүү.
ittifak, -kı 1.макулдашуу, өз ара түшү-
нүшүү, келишүү, пикир бирдиги.
2. ынтымакташтык, бирдик, ше- риктештик. Üçlü İ~ тар. Үчтүк-
төр Бирдиги. ~ etmek 1)макулда-
шуу, өз ара түшүнүшүү. 2)бирдик
/шериктештик түзүү.
ittifakla бир добуштан/ооздон, жалпы,
iyi
бирдикте.
ittiham 1.кылмыштуулук, күнөөкөр- дүк. 2.күнөөлөө, айыптоо. ~da
bulunmak/~etmek күнөөлөө, кыл- мышка/айыпка жыгуу.
ittihat,-dı 1.бирдик, ынтымактык, кор-
порация, федерация. gümrük ~ı бажы бирдиги. 2.биригүү, кошу- луу. İ~ ve Terakki fırkası тар.
Биримдик жана Прогресс партия- сы (Түркиядагы c аясий партия).
ivaz 1.каршылык, орун, кун. 2.ук.
компенсация. ~ olarak (бир нерсе- нин) ордуна. ~ vermek зыянын
/чыгымын көтөрүү, кунун төлөө.
ivazsız эч пайда көздөбөй, чын жүрөк- төн.
ivdirmek тездетүү, ылдамдатуу, шаш-
тыруу.
ivecen шашма, калдас, сабырсыз.
ivedi 1.шашмалык, тездик, ылдамдык.
2.шашылыш.
ivedili шашылыш, тездик талап кылган, күтүлбөй турган.
ivedilik,-ği шашылыштык, тездик. ~le
шашылыш түрдө.
iveğen 1. к. ivecen. 2..мед. бат күчөп
кеткен, улаарып кеткен (оору). ~ hastalık тез күчөгөн оору.
ivme 1.ылдамдык, тездик, ыкчамдык.
2.тездетүү, ыкчамдатуу, ылдамды- гын арттыруу. ~ kazanmak ылдамдыгы артмак.
ivmek 1.шашуу, чапчаœ кыймылдоо.
2.ылдамдыгы артуу.
ivmeölçer ылдамдык өлчөгүч, акселе-
рометр.
iye ээ, кожоюн, жеке менчикчи. ~si olmak (бир нерсени) ээси болуу.
iyelik, -ği ээлик. ~ eki грам. таандык мүчө. ~ zamiri грам. таандык ат атооч.
iyi 1.жакшы. ~ adam жакшы киши. ~ haber жакшы кабар. ~ niyet жак- шы/ак ниет. 2.сак, саламат. ~miş-
siniz maşallah! дениœиз сак экен,
кудаа кааласа! 3.жакшы, туура, ылайык, пайдалуу. çocuklara ~ gelir балдар үчүн пайдалуу . ~ bir cevap туура жооп. 4.көп, мол, пайдалуу, берекелүү. ~ para kazanıyor көп акча табат. ~si ... 1)жакшы жери.... 2)баарынан жакшысы. ~ye çekmek жакшыга жоруу. ~ dilek ак/жакшы тилек. ~ dilekte bulunmak жакшы тилек тилөө. ~ye doğru gitmek жакшыра/ оœоло баштоо. ~ etmek 1)айыкты- руу, дарылоо. 2)жакшылык кы- луу. ne ~ ettiniz de geldiniz келге- ниœиз жакшы болбодубу. 3).арго алдап/тоноп кетүү. ~ geceler! түнүœүз бейпил болсун! ~ gelmek 1)ооруну басуу, айыктыруу (да- ры, эм). ilâç mideme ~ geldi дары ашказанымы оңдоду. 2)чак келүү, жарашуу (кийим). 3)акжолтой болуу. ~ gitmek 1)жолунда болуу (иш, соода ж. б. ). 2)жарашуу bu elbise size ~ gider бул көйнөк сизге жарашат. 3)жакшы ичилмек/ желмек. balıkla beyaz şarap ~ gider балык менен ак шарап жакшы ичилет. ~ görmek абалынын/кө- œүлүнүн жакшы экенин көрүү, курсант болуу. sizi ~ gördüm абалыңыз/ көрүнүшүңүз жакшы экен (көбүнчө учурашканда көœүл көтөрүү үчүн айтылат). ~ gözle bakmak ак ниет/ак дил менен кароо. ~ gün жакшы күн. ~ gün dostu күн тийген жердин күкүгү (кыйынчылыкта кылчайбай кет- кен достор үчүн айтылат). ~ günler! күнүœүз кутман болсун! (күндүзгү саламдашуу). ~ hâl жак- шы жүрүш-туруш/мүнөз. ~ hâl belgesi/kâğıdı жакшы мүнөздөмө. ~ hoş (amma)... баары сонун дечи, бирок... . ~siniz inşallah? жакшы турсаңыздар керек? ~ iş belgesi рекомендация. ~ iş doğrusu! ооз.
жакшы болуптур, эмне дейли (жактырбаган окуяга карата айтылат). ~den ~ye жакшылап, мыктылап. ~ye ~, kötüye kötü demek акты ак, караны кара деш. ~ kalpli ак көœүл, боорукер. ~ ki жакшы болбодубу. ~ ki geldiniz келгениœиз жакшы болбодубу. ~ kötü жамандыр-жакшыдыр, жа- манбы, жакшыбы, кандай болсо да. ~ kötü bir cevap verdi жаманбы, жакшыбы бир жооп берди. ~si mi
... эœ туурасы, эœ жакшысы. ~si mi bu işten vargeçmeli эœ жакшысы бул иштен баш тартуу керек. ~ olacak hastanın hekim ayağına gelir мак. айыгар оорунун дарысы өзү табылат. ~ oldu da жакшы болду, бирок. ~ olmak 1)жакшы болуп калуу, айыгуу (оорудан). 2) орун- дуу/жөндүү/туура болуу. 3) чак келүү, жарашуу (кийим). ~ söy- lemek (бирөөнү) мактоо, жактоо. ~ vardım ырас кылмак. ~ vardım da yapmadım (бир ишти) жасабай ырас кылыптырмын. ~ye varmak жакшы бүтмөк. ~ye varmaz аягы жакшы болбойт. ~ yolculuklar жолуœ шыдыр болсун! sizden ~ olmasın! сиздей кайдан болсун, ошентсе да ... (бирөөнү мактардан мурун каршысындагынын да көœүлүн көтөрүү үчүн айтылат).
~ söz baldan tatlı мак. жакшы сөз балдан таттуу. ~ söz demir kapıyı açar мак. жылуу сөз жыланды ийинден чыгарат.
iyice 1.түзүк, жакшы эле. ~ bir ev жак- шы эле үй. 2.жакшылап, мыкты-
лап. ~ anlamadan söylemek жак- шылап түшүнбөй туруп сүйлөө. ~ bilmek жакшы билүү.
iyicil 1.ак ниеттүү, кайрымдуу, боору- кер. 2..мед. аягы жакшы бүтүүчү (оору).
iyileşmek 1.жакшыруу, оœолуу, түзө-
лүү. 2.айыгуу, тыœуу, сакаюу, сергүү (оорудан).
оœой турган. 2.айыктыруучу, шы- паалуу.
iyileştirmek 1.айыктыруу, дарылоо, са-
кайтуу. 2.жакшыртуу, оœдоо, түздөө.
iyilik, -ği 1.жакшылык. ~ yaparsan, ~
görürsün мак. жакшылык кылсаœ, жакшылык көрөсүœ. 2.амандык, эсенчилик, жакшылык, жакшы
күндөр. 3.пайда, ырыскы, жакшы жак. okumanın şu ~i de var оку- гандын ушундай да пайдасы бар. ~
bilmek жакшылыкты билүү. ~ bil- mez жакшылык билбес. ~i dokun- mak жакшылыгы тиймек. ~ etmek
жакшылык кылуу. ~ görmek жак- шылык көрүү. ~ sağlık аманчы- лык-эсенчилик. ~ yapmak жакшы-
лык кылуу.
iyilikbilir жакшылыкты билген, жак- шылыкты унутпаган.
iyilikçi к. iyiliksever.
iyilikle жакшылык менен, жайынча.
meseleyi ~ halletmek маселени
жакшылык менен чечүү.
iyiliksever жакшылыгын аябаган, кай- рымдуу, кеœ пейил (киши).
iyimser 1.жакшылыктан күдөр үзбө- гөн. 2.оптимист.
iyimserlik оптимизм.
iyodür йоддуу. potasyum ~ йоддуу калий. sodyum ~ йоддуу натрий.
iyon физ. , хим. ион. ~ nizamı иондор
тартиби. ~ yuvarı к. iyonosfer. iyonlaşma иондошуу. ~ derecesi ион-
дошуу даражасы.
iyonometre хим. , физ. ионометр.
iyonosfer ионосфера.
iyot хим. йод. ~ tentürü йод тундур-
масы.
iyotlu йоддуу.
iz 1.из. ayak ~i буттун изи. tekerlek ~i
дөœгөлөк изи. 2.так, из. yara ~i жа-
izlemek
ранын тагы. 3.белги, жышаан. ci- nayet ~leri киши өлтүрүү белги- лери/далилдери. 4.калдык, эсте- лик. o çağın uygarlığından ~ kal- madı ал доордогу цивилизациядан эстелик калбады. 5.мат. кесилиш чекити. ~i belirsiz изи/дайны жок.
~ bırakmadan из калтырбай. ~ine düşmek изине түшүү. ~ düşüm/ ~
düşümü 1).мат. проекция. 2)физ. проекция (экранга берилген). ~ini kaybetmek изин жоготуу. ~ini
kaybettirmek изин адаштыруу. ~i silinmek орду-түбү менен жок болуу. ~ sürmek из сүрүү, изине
түшүү, изин кубалоо. ~inde/~inden yürümek изине түшүү, жолу менен кетүү.
izafet,-ti 1.филос. байланыш. 2.грам.
изафет, атоочтук сөз айкашы.
izafeten урматына, кадырына. bu cadde-
nin ismi filana ~ verildi бул көчө- нүн аты баланчанын урматына коюлду.
izafî салыштырмалуу, болжолдуу. ~ ağırlık физ. салыштырмалуу сал- мак. ~ hacim физ. салыштыр-
малуу көлөм.
izafiyet,-ti байланыш, мамиле, салыш- тырмалуулук. özel ~ teorisi физ.
салыштырмалуулук теориясы.
izah түшүндүрмө, ачыктама. ~ etmek
ачыктоо, түшүндүрүү. ~ı imkansız
түшүндүрүлбөй турган, түшүндү- рүлүшү кыйын.
izahat,-tı түшүндүрмөлөр, ачыктама-
лар.
izale токтотуу, жоюу, жок кылуу. ~ etmek жок кылуу, жоюу.
izam I эск. жиберүү, жолдоо. ~ etmek
жибермек, жолдомок.
izam II 1.чоœойтуу, жогорулатып/
апыртып көргөзүү. 2. даœктоо, ар- дактоо, урматтоо. ~ etmek ашыра мактоо, көкөлөтүү.
iz’an түшүнүктүүлүк, көрөгөчтүк,
эстүүлүк, байкагычтык. ~ etmek
iz’anlı акылдуу, эстүү, түшүнүктүү.
iz’ansız акылсыз, эссиз, түшүнүксүз, билимсиз, түркөй.
izbe 1.жапыз/жалпак там, жертөлө.
2.нымдуу, караœгы, буйтка (жер).
izci 1.из кубар. 2.жол көрсөткүч. 3.өз-
гөчө абалдар үчүн тарбияланган
өспүрүм.
izcilik, -ği из кубарлык.
izdiham тыгын, түртүш, жөөлөшмө, төө
басты.
izdivaç,-cı нике, үйлөнүү. sahte ~
жасалма/жалган нике. ~ etmek
үйлөнүү, турмуш куруу.
izin,-zni 1.уруксат, макулдук. akşam için annesinden ~ aldı кечкурунку
үчүн апасынан уруксат алды. 2.эс алыш, дем алыш, отпуск. ~ini kullanmak отпускасын колдонуу.
yıllık ~ жылдык эс алыш. ~ almak 1)отпуска алуу. 2)уруксат алуу. ~e çıkmak отпускага чыгуу. ~ vermek
1)уруксат берүү. 2)отпуска берүү. hastalık ~i ооруга байланыштуу дем алыш. maaşsız ~ эмгек акысыз
эс алыш. ücretsiz ~ к. maaşsız ~. izinli 1.уруксааты бар (бир нерсе
кылууга). 2.дем алууда/отпускада
болгон киши. 3.уруксат менен жасалган нерсе.
izinsiz 1.уруксатсыз, макулдуксуз.
2.сыртка чыгууга тыюу салынган
(окуучу).
İzlanda 1.Исландия. 2.Исландияга тие-
шелүү/мүнөздүү.
İzlandaca исландия тилинде, ислан- дияча.
İzlandalı исландиялык.
izlem байкоо, көзөмөл.
izlemci байкоочу, көзөмөлчү.
izlemek 1.(бирөөнү) байкоого алуу, аœ- дуу, изине түшүү. 2.(убакыт, ке- зек ж. б. ) аркасынан келүү. geceyi
gündüz izler түндүн аркасынан
izzetüikram
күн келет. 3. байкоо, көзөмөлдөө, текшерүү. 4. кароо, көрүү (кино, телевизорду). 5. белгилүү бир жол менен кетүү. bu yolu izle бул жол менен бар. 6. көз жиберүү, көз чаптыруу. 7.жолго коюу, жүргүзүү (мис. саясатты, багытты). 8.артта калбоо, ылайыкташуу, жараша болуу. modayı ~ модага ылайыкташуу.
izlence 1.программа, план. 2.телепро-
грамма.
izlenim көрүнүш, таасир, элес. ~ bırak- mak таасир калтыруу. ~ uyandır- mak сезим козгоо/элес калтыруу.
izlenimci импрессионист. izlenimcilik, -ği импрессионизм. izlenme жолго коюу, жүргүзүү.
izleyici көрүүчү.
izmarit 1.зоол. деœиз карасы. 2.ооз.
чылымдын калдыгы.
izobar геогр. , физ. изобара.
izolâsyon изоляция.
izolâtör изолятор.
izole изоляцияланган, бөлүнгөн, ажы-
ратылган, коруучу. ~ bant изо- лента. ~ etmek ажыратуу, бөлүү.
izomeri 1. хим. изомерия. 2.изомердик.
izomorf изоморф.
izomorfizm изоморфизм.
izoterm геогр. изотерма.
izotop,-pu хим. изотоп. radyoaktif ~
радиоактивдүү изотоп.
izzet,-ti 1.абийир, намыс, аброй. 2.ызаат, урмат, сый, кадыр-барк, даœк. 3.кубат, күч. ~ü ikbal ile! баары
ойдогудай болсун! жолуœуз ачык болсун!
izzetinefis, -fsi намыс, ар, шарапат, өз
кадыр. ~ine dokunmak намысына тийүү. ~ini incitmek ардантуу, намысына шек келтирүү. ~ sahibi
ар-намыстуу, өз кадырын түшүр- бөгөн.
izzetlemek ызааттоо, барктоо, ардактоо
izzetli ызааттуу, кадырлуу, барктуу. izzetüikbal,-li кадыр-барк, урмат. izzetüikram сыйлоо, тосуу, коноктоо.
J
J,j түрк алфавитинин он үчүнчү тамгасы.
jaguar зоол. ягуар (Felis onca).
jaketatay эркектердин расмий кечелер- де кийген кийими.
jakuzi жакузи. jale шүүдүрүм. jalûzi жалюзи.
Jamayka 1.Ямайка. 2.Ямайкага тиеше- лүү/мүнөздүү.
Jamaykalı ямайкалык.
jambon ветчина, чочконун ышталган саны (тамак түрү).
jandarma 1.жандармерия. 2.жандарм.
jandarmalık,-ğı 1.жандармдык (иш жана милдет). 2.өтм. көзөмөлчүлүктөн пайда тапкан, айлакер, шылуун.
janjan күйүп-өчүп турган жарык.
janjanlı күйүп-өчкөн, түркүн түс чачкан.
jant, -tı дөœгөлөк, чамбар, чарк. Japon жапон. ~ gülü бот. камелия. Japonca жапон тили, жапончо.
japone жапонка (ийнинде тигиши жок узун жеœдүү аял кийим) . ~ kollu жапонка бычымындагы жеœ.
Japonya Жапония.
Japonyalı жапон, жапониялык.
jarse к. jerse.
jartiyer тарткыч, резинка. jelâtin желатин. jenerasyon муун, тукум.
jeneratör генератор. jenerik(фильмдин) таанытым жазуусу. jeofizik геофизика.
jeokimya геохимия. jeolog, -gu геолог. jeoloji геология.
jeolojik геологиялык. ~ yapısı геология- лык түзүлүшү.
jeometri геометрия.
jeomorfoloji геоморфология.
jeopolitik, -ği геополитикалык. jermanyum хим. германий. jeotermal геотермалдык (жылуулук).
ден жасалган кийим.
jest, -ti 1.жест, ышаарат. ~ yapmak ышаа- рат кылуу. 2.жест, өрнөктүү ара- кет.
jet, -ti 1.реактивдүү күч. ~ motoru реак- тивдүү кыймылдаткыч. 2.реактив- дүү учак. ~ sosyete аристократтар,
ак сөөктөр, элита.
jeton жетон. ~ düştü! арго мээœе жетти, эми араœ түшүндүœ. ~ geç düşmek
(бир нерсени) кеч түшүнүү.
jigolo жиголо (улгайган аял менен мамиле курган жаш жигит).
jikle тех. жиклер.
jiklet, -ti сагыз.
jile пуловер, жеœсиз трикотаж кийим
(эркектер көйнөктүн тышынан кийген).
jilet,-ti сакал алгыч. ~ bıçağı сакал
алгыч бычагы.
jimnastik, -ği 1.гимнастика (көнүгүү).
sabah ~i эртеœ мененки гимнасти-
ка. 2.гимнастика (көркөм спорт түрү). aletli ~ спорт гимнастика- сы.
jimnastikçi 1.гимнаст. 2.гимнастика тренери.
jinekolog гинеколог.
jinekoloji гинекология.
jips гипс.
jiuijitsu спорт жю-житсу (япон күрө-
шү).
jokey жокей, чабендес.
jorjet,-ti 1.жоржет (кездеме түрү).
2.бул кездемеден жасалган. ~ etek
жоржет этек/юбка.
jöle 1.желе (жемиш маңызынан шекер
кошуп жасалган) 2. сорпонун
jüt
килкилдеги.
jön 1.келишимдүү жаш жигит. 2.баш ролдордо ойногон жаш актер.
jönprömiye театр баш ролдордо ойно- гон жаш актер.
jöntürk тар. жаш түрк/младотүрк.
judo спорт дзюдо.
judocu дзюдочу/дзюдоист.
jul,-lü физ. джоуль.
junta хунта.
jura геол. юра.
jurnal,-li 1.тоголок арыз. 2.күндөлүк,
рапорт. 3.полиция рапорту. ~ etmek жамандап/ушактап баруу, тыœчылык кылуу.
jübile юбилей.
Jüpiter астр. Юпитер.
jüpon ички этек.
jüri жюри.
jüt,-tü 1.бот. жут (жип/кап жасоодо
кылдары колдонулат; Corchorus capsularis). 2. бул өсүмдүктүн кылдарынан токулган нерсе.
K
K,k түрк алфавитинин он төртүнчү тамгасы.
kaba 1. орой, адепсиз, оргу-баргы. ~
adam орой киши. 2. одоно, жу- пуну, көзгө комсоо, эптеп-септеп/ чүргөп жасалган. ~ аletler одоно
куралдар. 3. серт, катуу, жагым- сыз, орой. ~ söz катуу сөз. 4. ири, кесек. ~ çakıl ири шагыл. ~ un
кесек ун. 5. калыœ, түктүү (мис.
килем). 6. (~ et) көчүк, жамбаш.
~sını almak 1) жылмалаш, түздөш,
оœдош.2) иреттемиш/жыйнамыш болуш. ~ kafa маœбаш. ~ saba 1) орой, ороœ-бараœ, оргу-баргы. 2)
абайсыз, этиятсыз, энөө.
kabaca 1. одоно, жупуну, эптеп-септеп жасалган. 2. ири, кесек. 3. үстүр-
төн, жалпысынан, болжол менен.
kabadayı 1. тайманбас, эр көкүрөк, кандан-бектен кайра тартпаган. 2.
зөөкүр, менменсинген, өзүнүкүн бербеген. Cafer ağa bölgenin tanınmış ~larından biriydi Жафер
ага аймактын атактуу зөөкүрлөрү- нөн бири болчу. 3. ооз. эœ мыкты, эœ сапаттуу. bunun en ~sı bin lira
мунун эœ мыктысы миœ лира.
kabadayıca 1. тайманбастык/ кашкөй- лүк менен. 2. зөөкүрчө.
kabadayılık,-ğı 1.тайманбастык, тайбас- тык, кашкөйлүк. 2. зөөкүрлүк, өзүм билемдик. ~ etmek зөөкүрлөнүү,
өзүм билемдикке салуу. ~ tasla- mak кыйынсынуу, баатырсынуу, дөөгүрсүү.
kabahat,-ti 1. айып, кынтык, ката, жа- œылыштык. 2. ук. жеœил жазалан- дырыла турган күнөө. ~ bende
айып/жаœылыштык менде. ~ bulmak кынтык издөө. ~ etmek/ işlemek жаœылыштык жасоо. ~
yüklemek күнөөнү башкасына жүктөп коюу. ~i yüzüne vurmak (бирөөнүн) катасын айтып, кырына чыгып алуу.
kabahatlilik, -ği айыптуулук, күнөөлүү- лүк.
kabahatsiz айыпсыз, күнөөсүз, ак.
kabahatsizlik, -ği айыпсыздык, актык, күнөөсүздүк.
kabak,-ğı 1. бот. кабак, ашкабак (Сu-
curbita). 2. бул өсүмдүктүн тамак үчүн пайдаланылган башы. 3. на- шаакечтер колдонгон түтүк түрү.
4. ооз. орой, одоно, адепсиз (ки- ши). 5. чала бышкан, даамсыз (дарбыз, коон). 6. таз, көсөө, тасы-
райта алынган (чач, сакал, му- рут). 7. муз. үч кылдуу музы- калык аспап. ~ çalmak кабак
чертүү. 8. ооз. мойну кыска ай- бан. ~ başına patlamak 1) башына балакет келмек. 2) (бир иштин)
азабын/кыйынчылыгын жалгыз тартып калмак. ~ onun başına patladı балакетин/азабын ал тарт- ты. ~ çekirdeği ашкабактын дане- ги. ~ çıkmak чийки чыгып калуу (мис. дарбыз, коон). ~ çiçeği gibi açılmak жооштон жоон чыкмак. ~
dolması кабактын ичине фарш салып бышырылган тамак. ~ gibi
1) таз. 2) даамсыз. 3) көсөө, тасы- райган. ~ kafa(lı) 1) чачы түшкөн, кашка баш. 2) чачын кырдырып
салган. 3) башы ашкабактай, мээ- си жок. ~ına su yürümek чоœоюу, эрезеге жетүү, жыныстык жактан
kabartmak
жетилүү. ~ tadı vermek тажатуу, кулактын кужурун алуу. bu şarkı artık ~ tadı verdi бул ыр тажатып жиберди.
kabakçı 1. ашкабак өстүргөн/саткан ки- ши. 2. нашаа саткан киши. 3.кабак аспабын чалган киши.
kabaklamak1.(бак-дарактарды) бутоо, кабыгын сыйруу. 2. кыйыштыруу. kabakulak,-ğı мед. чурайдын сезгенип,
шишип кетүүсү.
kabala дин 1.кабалла. 2. каббалистика.
kabalak, -ğı эск. папах түрүндөгү эски баш кийим.
kabalaşmak 1. одоно тартуу, орой боло
баштоо. 2. оройлук кылуу, катуу айтуу.
kabalık, -ğı 1. оройлук, адепсиздик.
2.одонолук, серттик, жарашык- сыздык.
kabalist, -ti дин каббалист.
kaballama (шахталарда) жыгач менен тирөө.
kaban чолок пальто, узун калыœ
куртка.
kabara 1. бут кийимге кагылган мык түрү. 2. бөркү жазы жез мык
(үйлөргө кооздук үчүн кагылат).
kabarcık,-ğı 1. ыйлаакча, суу толгон жара. 2. көбүк. 3. анат. (дене-
деги) төмпөк, тирсек.
kabarcıklı 1. ыйлаактап кеткен. 2.кө- бүктүү. ~ düzeç ватерпас (түздүк/ жантыктыкты өлчөгөн аспап. ).
kabare кабаре, түнкү клуб. ~ tiyatrosu
кабаре-театр.
kabarık,-ğı. 1. көөп/шишип турган
(жер). 2. үйлөнгөн, көптүрүлгөн.
3. томпок, дөмпөк. 4. шишик.
5.өтм. көп, калыœ. suç dosyası ba- yağı ~ жасаган кылмышы бир далай. ~ deniz толкундуу/ өркөч- төнгөн деœиз.
kabarıklık,-ğı 1. көбүœкү абал, шишик.
2.томпоктук, дөмпөктүк.
kabarış 1.көөп/шишип калыш, төмпө-
йүш. 2. өтм. көбүш, манчыркаш, бой көтөрүш.
шик. 3. өтм. көбүү, кекирейүү. 4.деœиздерде суу деœгээлинин көтөрүлүшү. сал. met.
kabarmak 1.кабаруу, көбүү, көтөрүлүү, көбүктөнүү, тарсаюу, торсоюу. ekmek ~ нан көөп бышуу. 2. та-
шуу, көтөрүлүү, кирүү (суу). 3. көбөйүү, саны артуу. masraf kabardı чыгым артты. 4. шишип
кетүү. elleri kabardı колдору ши- шип кетти. 5. түлөө, жүнү түшүү (айбандардын). 6. түлөө, түгү
түшүү (кездеменин). 7. сыйрылуу. dolabın boyası kabardı шкафтын сыры сыйрылды. 8. жондонуу,
өркөчтөнүү, бууракандоо (деœиз, көл ж. б. ). 9. түктөйүү, үрпөйүү, тикчийүү. kedinin kuyruğu kabardı
мышыктын куйругу түктөйүп чыкты. hindi kabardı үндүк жүнүн үрпөйттү. 10. өтм. албууттануу,
буркан-шаркан түшүү, жинденүү (киши). 11. өтм. көөп кетүү, мен- менсинүү, манчыркоо. 12. өрөп-
күү, толкундануу. göğsümüzü ka- barttın сыймыктандырдын, төбө- бүздү көккө жеткирдиœ. kabara
kabara 1) көœүл эргип, өрөпкүп.
2) менменсинип, манчыркап.
kabartı 1. томпок, дөмпөк, көпкөн/ төмпөйгөн, томпойгон, шишиген (жер). 2. урчук.
kabartılı 1. кабарган, томпойгон, дөм- пөйгөн. 2. шишиктүү. 3. сыймык туудурган, шерденткен.
kabartma 1. томпойтуу, дөмпөйтүү, ка- бартма. 2. рельеф, ой-чуœкур.
3.барельеф. кабартып жасалган чеканка. ~ deri быдырлуу тери. ~
tozu (камыр) көптүргүч порошок.
kabartmak 1. көптүрүү. 2. борпоœдош- торуу, жумшартуу. 3. көтөрүү,
шиширүү. döşeği ~ төшөктү көп-
kabul
түрүү. toprağı ~ топуракты/ жерди көпшөтүү, жумшартуу, түптөө.
kabasakal чоœ сакал.
kabataslak,-ğı үстүртөн, жалпы жону- нан, одоно/схема түрүндө, майда- чүйдөсүз, аки-чүкүсүз.
Kâbe дин Кааба.
kabız,-bzı мед. ичтин катышы, ичи катып ооруш. ~ olmak 1) ичи
катыш. 2) арго ишсиз калыш.
kabızlık,-ğı ич катма (оору). ~ çekmek
ич катып, заœдай албоо.
kabil I мүмкүн болгон, ыктымалдуу, ишке ашышы мүмкүн. ~se мүмкүн болсо. ~ değil мүмкүн эмес. ~i ekil
жегенге жараган (тамак) . ~i nakil
ташылышы мүмкүн (буюм, жүк).
~i tedavi дарылоого боло турган
(оору).
kabil II 1. бул түрдүү/сыяктуу, мын- дай, окшогон. bu ~ durumlarda
мындай жагдайларда. ~inden буга окшогон. rakı ~inden bir içki ракы- га окшогон бир ичкилик. 2. ... -
айын деп. onu tenkit ~inden söyle- medim аны сындайын деп айткан жокмун.
kabile I уруу, урук.
kabile II аначы (аял), акушерка.
kabiliyet,-ti жөндөм, шык, мүмкүн-
чүлүк, талант. сал. yetenek. iş gör- me ~i ишке жарактуулук/жөн- дөмдүүлүк.
kabiliyetli 1. жөндөмдүү, шыктуу, жөн- дүү, эптүү. 2. таланттуу, өнөрлүү. üstün ~ өзгөчө шыктуу.
kabiliyetsiz 1. жөндөмсүз, шыксыз, та- лантсыз. 2. эпсиз, чогоол.
kabin 1. кабина (учакта же кемеде).
pilot ~i учкуч кабинасы, telefon ~i телефон кабинасы. 2. (пляжда) чечинүүчү жай. 3. (дүкөндө) ки-
йим ченөөчү жай. uzay ~i космо- навттар бөлмөсү.
kabine 1. кабинет, Министрлер Кеœе-
ши. ~ başkanı (~ reisi) премьер-
министр. 2. кабинет (мис. доктор- дун). 3. (дүкөндө, пляжда) кийи- нип-чечинүүчү жай. 4. туалет. ~ çekilmek өкмөттүн ишти таштап кетүүсү. ~ düşmek өкмөттүн кула- шы. ~ toplantısı өкмөт чогулушу/ жыйыны.
катуу азап тартуу, жаны кейүү. ~
suali sormak тажатма/керели- кечке суроо суроо.
kabl мурунку, чейинки.
kablelmilat эск. биздин замандан мурунку.
kablo кабель, зым. ~ çekmek кабель/
зым тартуу. ~ döşemek кабель тš- шšš, жердин алды менен алып өтүү. ~lu televizyon кабелдүү теле-
көрсөтүү.
kabotaj каботаж (жээк боюндагы кеме- чилик иштери). ~ gemisi каботаж
кемеси.
kabristan көрүстөн, бейит, кабырыс- тан.
kabuk,-ğu 1. кабык (бак-дарактын). ağaç ~u бактын кабагы. 2. кабык (мөмө-жемиш, жашылчалардын).
3.кабык, катуу катмар (мис. жу- муртканын). 4. карт (жаранын). ~ bağlamak 1)кабык байлоо. 2)карт-
тануу. 5. раковина (айрым деœиз айбандарында). 6. кыртыш (жер- дин, нандын ж. б. ). ~una çekilmek
өзү менен өзү болуу, элден четтөө.
~ gibi катуу, бышык (кездеме).
~unu soymak кабыгын арчуу.
kabuklanmak кабык байлоо.
kabuklu кабыктуу. ~ amip кабыктуу амёба.
kabuksuz 1. кабыксыз. 2. аарчылган. ~ yumurtlatmak тез жасайм деп терс жасоо (сөзм. с. кабыгы жок
жумуртка туудуруу).
kabul,-lü 1. кабыл, ыраазычылык, ма- кулдук. ~! макул! жарайт! ~ mü?
жарайбы? 2. кабыл алуу. resmî ~
kaçıncı
расмий кабыл алуу. ~ edilmek 1)
кабыл алынуу (ой-пикир, сунуш).
2) кабыл алынуу (зыяратчы,
конок ж. б. ). ~ etmek 1) кабыл алуу, жаратуу, макул болуу. 2) (бирөөнү) кабыл алуу. ~ günü 1)
кабыл алуу күнү. 2) (түрк аялынын) досторун үйүндө мей- мандаган күнү. ~ ettirmek (бирөө-
гө бир нерсени) кабыл алдыруу, макулдатуу. ~ olunmayacak duaya amin demek ишке ашпас нерседен
үмүт кылуу. ~ salonu кабыл алуу бөлмөсү. ~ ve tasdik etmek кабыл алып бекитºº, ратификациялоо.
kabullenmek 1. кабыл алуу, макул болуу. 2. аргасыздан моюнга алуу.
3. өзүнө ыйгарып алуу, менчиктөө
(акысы жок туруп).
kaburga 1. анат. зоол. кабырга. ~ ke- miği кабырга сөөгү. 2. деœ. кеме-
нин каркасы/сөөгү. 3. арх. куру- луштун каркасы. ~ları çıkmak/sa- yılmak кабыргасы чыгуу/саналуу
(абдан арыктоо).
kâbus 1. жүрөк үшүткөн, коркуткан/ коркунучтуу (абал). 2. албарсты.
сал. karabasan. ~ basmak/çökmek
коркуу, үрөйү учуу.
kabza 1. сап, тутка. kılıcın ~sı кылыч-
тын сабы. 2. чымчым, ууч. 3. арго
бир чымчым нашаа.
kabzımal ортомчу,алып-сатар (жашыл-
ча-жемишти).
kaç,-çı 1. канча? (суроолуу сүйлөмдө). ~
para eder? канча акча болот? ~ta
канчада? saat ~ ? саат канча? 2. канча жолу, далай. ~ defa söyledim канча жолу айттым. ~ zamandır
eve gelmiyor далайдан бери үйгө жолобойт. ~ın kurası алчы-таасын жеген/көптү көргөн (оœой менен
алданбас) киши. ~ paralık adam/ şey ишке жарабаган/болбогон (киши, нерсе).
kaçak,-ğı 1. качкын, дезертир. asker ~ı
аскерден качкан. 2. көчмөн. va- purda bir ~ Rus ailesi vardı кемеде бир көчмөн орус үй-бүлө бар эле.
(нерсе, аракет). ~ kat жасак кат. 5.(бир идиштен, түтүктөн ж. б. ) чыккан газ/суюктук. gaz ~ı газ сы-
зынтысы. ~ av жасак аœ. ~ inşaat уруксатсыз курулуш. ~ yapmak уруксатсыз жасоо.
kaçakçı контрабандист.
kaçakçılık,-ğı 1. (бир нерсени жасоо- дон) качуу/жашынуу. 2. контра-
банда. ~ yapmak 1) контрабанда жасоо. 2) (бир нерседен) качуу.
kaçaklık, -ğı качкындык, дезертирлик.
kaçamak,-ğı 1. качуу, тайсалдоо, ойт берүү. ~ göstermek тайсалдоо, жо- опкерчиликтен качуу. 2. жашы-
руун/тымызын жасалган нерсе/ иш.
kaçamaklı так/кескин/анык эмес, бү-
дөмүк, ачакей (сөз, жооп, кылык- жорук).
kaçar канчадан? ~ tane aldınız? кан-
чадан алдыœар? ~ ~ dağıttılar?
канчадан таратышты?
kaçgöç диний себептер менен
мусулман аялдардын эркектер менен кошо жүрбөшү/көрүнбөшү. aramızda ~ yok бири-бирибизден
качпайбыз.
kaçık 1. кыйшайган, жантайган, оогон.
2. ыдырап кеткен (мис. байпак,
тор). 3. ыдыраган илмек. 4. өтм. мээси/акылы айныган, алжыган, кеœкелес.
kaçıklık,-ğı 1. кыйшактык, жантактык, оомалык. 2. мээси жоктук, кеœкелестик.
kaçımsar (бир нерседен) качкан, оолак- таган, буйтактаткан, арсарсыган.
kaçıncı канчанчы? ~ kez geldiniz?
канчанчы жолу келдиœиз? ~ kat?
kaçmak
канчанчы кабат?
kaçınılmaz качып кутулгус, анык, ай- ныксыз, сөзсүз боло турган. ~
netice айныксыз натыйжа.
kaçınmak 1. чегинүү, тайсалдоо, качуу, коркуу. sen için hiçbir fedakârlık-
tan kaçınmam сен үчүн эч кандай кыйынчылыктан кайра тартпайм. sorulara cevap vermekten kaçındı
суроолорго жооп бергенден тай- салдады. 2. (аялдар) эркектерден качуу.
kaçırılmak качырылуу, уурдалып кетүү.
kaçırmak 1. качыруу, качырып кетүү.
suçluyu kaçırdılar кылмышкерди качырып кетишти. 2. (бир нерсеге) кечигип калуу, убактысын өткө-
рүп жиберүү. ilacın saatini ~ дары- нын убактысын өткөрүп жиберүү. uçağı ~ учакка кечигип калуу.
3.ала качып кетүү, алып кетүү. kız
~ кызды ала качып кетүү. 4. кол жуу, пайдалана албай калуу.
fırsatı ~ мүмкүнчүлүктү качыруу.
5. качыруу, коркутуу. müşterilerini
~ кардарларын качыруу. 6. уур-
доо. 7. ашыкча кетүү, чектен чыгуу. içkiyi fazla ~ ичкиликти көбүрөšк ичип коюу. 8. чыгаруу,
сыздыруу (мис. газды, суюктук- ту). çakmak gaz kaçırıyor чакмак газ чыгарып ийип жатат. 9. даа-
ратын тута албоо. donuna ~ ыштанын булгап алмак. 10. акы- лынан ажыроо, делирүү. zavallı
kaçırmış бечара акылынан ажы- рап/айнып калыптыр. 11. (бир ас- пап) колунан тайып кетүү. ustu-
rayi elinden kaçırdı, yanağını kesti устара колунан тайып, жаагын кесип кетти. 12. (бирөөнү) качы-
руу, көргөзбөө. gelini benden hala kaçırıyorlar келинди менден дагы эле качырып жүрүшөт. 13. жаза
атып алуу, качырып жиберүү.
tavşanı kaçırdım коёнду качырып жибердим. 14. уктай албоо. uy- kumu kaçırdım уйкум качты.
kaçışmak туш-тушка качып кетиш.
kaçkın качкын, дезертир. tımarhane ~ı
жиндиканадан качкан киши.
kaçlı 1. катар номер, кезек, ирет. ~sınız?
канчанчысыз? 2. канча бөлүктөн /
даанадан турат. bu ~ kutuymuş? кутуда канча бар экен? 3. кайсы/ канчанчы жылкы. oğlunuz ~ ?
уулуœуз кайсы/канчанчы жылкы? kaçlık 1. баасы канчалык? ~ bir şey istiyorsunuz? баасы канчалык нер-
се каалайсыз? 2. канча бөлүктөн/ сандан турган. ~ paket aldınız? канча бšлүк пакет алдыңыз?
3.канча жаштагы. ~ ihtiyar? кан- чалардагы карыя?
kaçma 1. качма, качыш. ~ denemesi
качышка аракет. 2. ыдыроо. çorap
~sı байпактын ыдырашы.
kaçmak 1. качуу, качып кетүү. kedi
evden kaçtı мышык үйдөн качып кетти. askerden ~ аскерден качуу.
2. жашынуу, көрүнбөө. alacaklıdan
~ аласасы бардан качуу. erkekten
~ эркектерден качуу. 3. качуу, коркуу (бир ишти жасагандан).
ben masraftan kaçmam мен чы- гымдан качпайм. 4. чыгып кетүү, сызылып чыгуу. borudan su kaçı-
yor түтүктөн суу чыгып кетип жатат. 5. ыдырап кетүү. çorabı kaçmış байпагы ыдырап кетиптир.
6. кирип кетүү. kulağına su kaçtı кулагына суу кирип кетти. 7.жылып кетүү, кыйшайып калуу.
bu harf biraz aşağı kaçmış бул тамга бир аз ылдый жылып кетип- тир. 8. жок болуу, калбоо. neşesi ~
шайырдыгы калбоо, көœүлү чөгүү. rahatı ~ тынчы кетүү. 9. (түс үчүн) чалуу, окшоо. bu mavi yeşile
kaçıyor бул көк жашылга чалып
kader
турат. mübalağaya ~ апыртмага окшоп кетүү. 10. качыруу, салуу, колдонуу. hilelere ~ айлакердикке салуу, амал колдонуу. 11. кирип кетүү. gözüne çöp kaçmış көзүнө кыпын кирип кетиптир. 12. качып кетүү, уруксатсыз турмушка чыгып кетүү (кыздар үчүн). 13. келүү, тийүү. bu söz soğuk kaçtı бул сөз катуу тийди. kaçacak delik aramak качарга жер таппай калуу. kaçan balık büyük olur мак. жоголгон бычактын сабы алтын. (сөзм. с. колдон качкан балык чоœ болот). kaçmaktan kovalamaya vakit olmamak качкандан кууганга убакыт калбоо.
kaçmaz ыдырабаган (байпак).
kadana чоœ ат. ~ gibi олбурлуу, чоœ (аял).
kadar 1. bu, o, şu ат атоочтор менен
сан, даража, өлчөм билдирет. bu
~ мынчалык. bu ~ soğuk görme- miştim мынчалык суук көргөн
эмесмин. o ~ ошончолук, анчалык. o ~ını ben de bilirim анчалыкты мен да билем. şu ~ ушунчалык. şu
~ versen yeter ушунчалык берсеœ жетет. 2. ...-дай. bacak ~ çocuk тырмактай бала. avuç ~ yer ала-
кандай жер. 3. чейин. geç saate ~
bekledi кеч сааттарга чейин күттү.
4. сыяктуу, өœдүү. eniştem de
benim ~ halk müziği meraklısı жездем да мен сыяктуу элдик музыкага берилген киши. 5. ...-
гыча, -ганчалык. yaşadığı ~ yaşaya- cak değil ya жашаганчалык (дагы да) жашайт дейсиœби. sen gelin-
ceye ~ biz gitmeyeceğiz сен келгиче биз кетпейбиз. 6. сандар менен келгенде болжомо, чамалама
билдирет. yüz ~ жүз чамалуу. elli
~ элүүдөй. –acak ~ ... – гандай, -
ганчалык. insan öldürecek ~ vahşi
mi? киши өлтүрө турганчалык
жырткычпы? bilindiği ~ıyla бил- генибизге караганда. istediği ~ каалашынча. ne ~? канча? fiyatı ne
kadastro кадастр. ~sunu çıkarmak ка- дастрын чыгаруу. ~ idaresi ка-
дастр мекемеси. ~ haritası кадастр картасы. ~ memuru кадастр кыз- маткери.
kadavra дене, өлүк (тажрыйба жа- соодо колдонулган).
kadayıf кадайыф (түрк таттуусу; tel
kadayıf, ekmek kadayıf, yassı kadayıf сыяктуу түрлөрү бар).
kadayıfçı кадайыф саткан/жасаган
киши.
kadeh 1. ичкилик чөйчөгү, бокал, рюм- ка. ~ kaldırmak чөйчөк көтөрүү.
2.чөйчөктөгү ичкилик. ~ arkadaşı бөтөлкө дос. ~ tokuşturmak чөй- чөк кагыштыруу.
kadem 1. кадам (узундук бирдиги).
2.өтм. жол, шанс, таалай.
kademe 1. баскыч. ~ ~ баскыч-баскыч,
адым-адым. 2. деœгээл. Dış İşleri Bakanları ~sinde bir konferans Тышкы Иштер Министрлери деœ-
гээлиндеги бир конференция. 3.отряд, эшелон. ~lerle эшелондор менен/түрүндө.
kademeli 1. баскычтуу. çok ~ көп бас- кычтуу. 2. деœгээлдеги. üst/ yüksek
~ toplantı жогорку деœгээлдеги чо-
гулуш. 3. аск. эшелон түрүндөгү.
kademli 1. таалайлуу, жолдуу, ак жол- той. ~ olsun! ак жолтой болсун!
kademsiz кара жолтой, жолу болбогон.
kader тагдыр, жазмыш, буйрук, маœ- дайга жазылган жазуу. сал. alın
yazısı, yazgı. ~ birliği тагдырлаш.
~in buyruğuna boyun eğmek таг- дырдын жазганына моюн сунуу. ~
kısmet буйрук, жазуу. ~e küsmek тагдырына таарынуу. ~e meydan okumak тагдырына моюн сунбоо.
~e ne denir ! тагдырга айла жок !
kadir
~de varmış! маœдайга жазып коюптур, эмне кыласыœ !
kaderci 1. тагдырга/маœдайдагы жазуу-
га ишенген киши, фаталист.
2.фаталисттик.
kadercilik,-ği филос. фатализм.
kaderiye филос. мусулманчылыктагы мутазимет сектасына тиешелүү тагдырды танган окуу.
kadı мус. кады, казы, сот. Cezayır ~sı gibi kurulmak манчыркоо, көө- дөнүн көтөрүү.
Kadıkөy : ~ taşı геол. халцедон (мине-
ралдык таш).
kadılık, -ğı 1. кады/казынын кызматы
жана милдети. 2. тар. бир кадыга караган район.
kadın 1. аял, катын. ~ doktoru гине-
колог. ~ düşkünü катынпоз. 2. тур- мушка чыккан (кыз эмес). 3. ул- гайган аялдардын атына кошулуп
сүйлөнгөн кайрылуу түрү. Fatma
~ Фатма эне. 4. сарамжалдуу, бүйрө, оокатка тыœ (аял). 5. үй
кызматчысы. ~ ağızlı ушакчы/ майда сөздүү (эркек). ~ avcısı катынпоз. ~ bağı айыз чүпүрөгү. ~
çamaşırı аялдардын ич кийими. ~ düşmanı аялга өч. ~lı erkekli катын-эркек дебей. ~lar hamamı
аялдар мончосундай (бака-шака түшкөн жер). ~ ~a аялча, аялдар чөйрөсүндө. ~ kadıncık төрт
тарабы төп келишкен аял. ~ olmak
1)катын болуу (эркек менен байланышуу). 2) мыкты аял бо-
луу. ~ parmağı аял бармак (жүзүм сорту).
kadınbudu,-nu кадынбуду (майга куу-
рулуп бышырылган түрк кот- лети).
kadınca 1. аял сыяктанып/өœдөнүп.
2. аялча, катынча.
kadıncağız, kadıncık,-ğı бечара аял, кичинекей аял.
kadıncıl катынпоз, жүрөөнөк (эркек).
kadıngöbeği, -ni кадынгөбеги (түрк таттуусу).
сыяктуу жоруктар жасоо (эркек).
2. бойго жетүү (кыз).
kadınlık,-ğı 1. аялзат. ~ âlemi аялдар
дүйнөсү, аялзаты. 2. аялдык (мил- дет, сезим). ~ gururu аялдык сыймык. 3. чарбачылдык, сарам-
жалдуулук, бүйрөлүк, эпчилдик.
kadınnine 1. чоœ эне. 2. жашы улгайган аял.
kadınsı 1. катын/аял сымал, зайпана (эркек). 2. аялзатына тиешелүү/ мүнөздүү (касиеттер).
kadırga деœ. согуш кемесинин бир түрү.
kadıntuzluğu,-nu бот. сары жыгач,
бөрү карагат бадалы (Berberis vulgaris).
kadife 1.баркыт. pamuklu ~ чийбаркыт.
2.баркыттан жасалган. ~ koltuk баркыт кресло. ~ çiçeği бот. бар- кыт гүл (Amaranthus albus). ~ gibi
баркыттай (жумшак, жалтылда- ган тери, кездеме; коœур, жум- шак үн).
kadifeli баркыттуу, баркыт капталган/ менен кооздолгон/кыюуланган.
kadim байыркы, илгерки, эски, антик.
~den beri байыртан/илгертен бери. ~ dünya антик дүйнө.
kadir I, -dri 1. кадыр, барк, баа. ~ini
bilmek кадырын билүү. 2. астр. жылдыздардын жаркырактык да- ражасы. göz ancak ilk altı ~de bulu-
nan ve sayısı 8450 olan yıldızları seçebilir көз биринчи алты кадирдеги жана саны 8450 болгон
жылдыздарды тааный алат. K~ gecesi кадыр түн (Рамазан айынын 27-түнү; Мухаммед Пайгамбарга
Куран алгач вахий этилген ыйык күн болуп саналат). K~ gecesi doğmuş жолдуу, таалайлуу (сөзм.
с. кадыр түндө туулган).
kafa
kadir II,-dri күчтүү, касиеттүү. (Аллаанын сыпаты). ~ olmak колунан ар нерсе келүү, баарына алы жетүү.
Kadirî дин кадирилик тарикатынын мүчөсү.
Kadirîlik, -ği Шейх Абдүлкадир Гейлани тарабынан XII кылымда курулган тарикат.
kadirbilir кадырга жеткен, кадырды билген, кадыркеч.
kadirşinas к. kadirbilir.
kadmiyum хим. кадмий.
kadran (өлчөгүч куралдарда) шкала, циферблат.
kadril кадриль. ~ oynamak кадриль бийлөө.
kadro 1. кадрлар, штат, кызматкерлер/
персоналдар. ~ya almak штатка алыш. ~ dışı bırakmak штаттан чыгарып салыш. 2. штаттагы
орун. müdürlükteki bütün ~lar dolu штаттагы бүтүн орундар бош эмес. 3. (велосипедде) металл
тулку.
kadrolu штаттагы, штатка алынган.
kadrosuz 1. штат тышы. 2. убактылуу
(кызмат).
kafa 1. баш (көбүнчө кишинин). ~sını
sallamak башын ийкөө. 2. акыл,
мээ, аœ. ~sı almamak мээси/акылы жетпөө. ~sından atmak эсинен/ оюнан чыгаруу. 3. көз караш, пи-
кир. 4. мех. (куралдардын, маши- нелердин) башкаруу борбору. ~sı bozulmak 1) жини келүү, кыжыр-
лануу. 2) башы ооруп чыгуу. ~sı bulanmak мээси айнуу, башы катуу. ~yı bulmak арго кызуу, мас
болуу. ~sı çalışmak башы иштөө.
~sıyla çalışmak акыл эмгеги менен/башы менен иштөө. ~sı
çalışmaz мээси иштебейт, акылы жок. ~yı çekmek арго мээсин сер- гитүү, жанын жыргатуу. ~sından
çıkarmak (бир нерседен) баш
тартуу, башынан чыгаруу. ~sına dank etmek оюна кылт этүү, башына келүү. ~ dengi көз караш/ пикир бирдиги. ~sının dikine git- mek өз билгенин кылуу, өчөшүп жасоо. ~ya dikmek (ичкиликти) көœтөрүп ичүү. ~sı dinç olmak башы оорубоо/тынч болуу. ~yı din- lemek баш сергитүү, мээ эс алды- руу. ~sı dönmek 1) башы айлануу, көœүлү айнуу. 2) өтм. өзүн жого- туу, каардануу, улкунуп-жулку- нуу. ~sı dumanlı 1) кызуу, ичип алган, башы/көзү тумандаган. 2)ою тумандаган. ~sı durmak ба- шы иштебей калуу. ~sı gaileli ol- mak ою онго, санаасы санга бөлү- нүү. ~dan gayri müsellah шылд. башында бир нерсе жетишпейт.
оюна түшүү, ойлоп коюу. ~sına girmek түшүнүү, башына жетүү. ~ göz yarmak башы-кšзүн жарып
алыш, чогоолдук/эби жоктук кы- лыш. ~ ile vurmak спорт (топту) башы менен ойноо. ~ işçisi акыл
менен иштеген киши. ~sı işlemek башы иштөө. ~sını işletmek башын иштетүү. ~ ~ya çarpışmak карпа-
курп алдынан чыгуу. ~ ~ya ver- mek баш тийиштирип жашыруун сүйлөшүү (бир канча киши). ~
kağıdı туулгандыгы тууралуу күбөлүк, кимдик. ~sı kalın кем акыл. ~sı karışmak башы чаташуу.
~sını kaşıyacak zamanı olmamak башын тырмай турганчалык чо- лоосу болбоо. ~ına kaynar su
dökülmek баштан ылдый кайнак суу төгүп жибергендей болуу. ~sı kazan olmak башы казандай
болуу. ~sını kırmak опуза башын жулуп алуу. ~nı kıracağım! ба- шыœды жулуп салам! ~sını kızdır-
mak (бирөөнүн) жанын кашайтуу,
kâfi
кыжырын кайнатуу. ~sı kızmak жини келүү. ~dan kontak ооз. башы иштебеген, мээси жок. ~sına koymak ойлоп алуу, оюнан кетпөө. ~sını kullanmak башын/ мээсин иштетүү. ~sını kurcalamak ой-санаасын бийлеп алуу. ~ pat- latmak (иштин көптүгүнөн) башы жарылып кете жаздоо, башы ка- туу. ~dan sakat башынын мандеми бар. ~sına sığmamak башына жет- пөө, түшүнө албоо. ~sını sokmak башын батыруу, баш калкалоо.
~sına söz girmemek кулагына сөз кирбөө. ~sında şimşek çakmak 1)
катуу капа болуу. 2) башына бир ой келүү. ~ şişirmek башын оору- туу (жагымсыз добуш, чечилбеген
маселе). ~sı şişmek 1) башы зы- œылдап чыгуу, кулагынын кужу- рун алуу (ызы-чуу). 2) башы
жарылчудай болуу (көп иштеген- ден). ~sına takılıp kalmak оюнан кетпөө, жанын жай алдырбоо (бир
ой/пикир). ~sı taşa çarpmak башы ташка тийүү (бир иштин аягы жаман бүтүү). ~sını taştan taşa
çarpmak/vurmak башын ташка койгулоо (абдан өкүнүү). ~sında tutmak эсинде сактоо. ~ tutmak
каршы чыгуу, каяша айтуу, баш көтөрүү. ~ tutucu өжөр, кежир, көк. ~yı tütsülemek арго мас болуу.
~ ütülemek (бирөөнүн) мээсин ачытуу (маœыз сөздөр менен).
~sına vur, ekmeğini elinden al боз
койдон момун киши (сөзм. с. башка бир кой, токочун тартып ал). ~sına vura vura башка-көзгө
койгулап атып, зордук/кыйынчы- лык менен. ~sına vurmak башына чыгуу (ичкилик). ~sını vurmak
эск. (бирөөнүн) башын кесмек. ~ vuruşu футб. башы менен согуу (топту). ~ yağı арго бел суу, спер-
ма. ~yı yere vurmak 1) төшөккө
жатып/ооруп калуу. 2) башын жаздыкка коюу. ~sı yerine gelmek башы/мээси ордуна келүү. ~sı yerinde olmamak ою ордунда болбоо. ~ yormak баш катыруу.
kafalı 1. баштуу, башы бар. çıplak ~
такыр баш. dar ~ акылы кыска.
2.өтм. акылдуу, билимдүү. geniş
~ adam билими тереœ киши.
kafasız башы/мээси/акылы/эси жок
(киши).
kafatasçı 1. расист. 2. расисттик.
kafatascılık,-ğı расизм.
kafataşı,-nı баш сөөгү (кишинин/
айбандардын).
Kafdağı,-nı 1.мифологиялык тоо.
2.Кавказ. ~nın ardında/arkasında деœиздердин, тоолордун ары жагында (жомокто колдонулган
адабий калып).
kafein кофеин.
kafeinsiz тутумунда кофеин жок.
kafes 1. капас, уя. kuş ~i куш капасы.
2.жырткыч айбандардын капасы.
3.темир тор (түрмөдө). 4. эск.
жаами, секталарда аялдарга бө- лүнгөн тор менен тосулган орун.
5. арго түрмө. ~e almak арго сөз
менен тажатуу. ~ gibi 1) арык куу- раган. 2) калбыр сыяктуу тешик.
~e girmek арго тузакка түшүү,
алдануу. ~e sokmak арго тузакка түшүрүү.
kafesçi 1. капас жасаган/саткан киши.
2. арго амалкөй, алдамчы, шумпай
(киши).
kafeterya кафетерий.
kâfi 1. жетиштүү. bu kadar ~ ушунчасы жетет. 2. жетишет! болду! токтот!
~ işinize gidebilirsiniz! жетишет,
ишиœизе кете бериœиз! ~ gelmek жетиштүү болуу. ~ görmek же- тиштүү деп эсептөө. ~ ve lâzım
şart жетиштүү жана зарыл шарт.
kahır
kafile 1. кербен, колонна, отряд, эше- лон, конвой. askerî ~ аскердик эшелон. gemi ~si кемелер кербени. otuz kişilik ~ отуз кишилик топ. 2.саякат/экскурсия тобу. 3.пар- тия. malların ilk ~si dün geldi товарларын биринчи партиясы кечээ келди.
kafir 1. капыр, мусулман эмес. 2. ооз.
христианин. 3. өтм. таш боор, заалим. 4. өтм. (эркелетүү, та- машалоо үчүн айтылат) каапыр.
seni ~ seni ! сени каапыр, сени !
kafirlik,-ği 1. каапырлык, кудайга ишенбөөчүлүк. 2. таш боордук,
заалимдик.
kafiye ад. уйкаш, рифма. ~ düşürmek
уйкаштыруу.
kafiyeli ад. уйкаш, рифмага салынган. kafiyesiz ад. уйкаш эмес, уйкашпаган. Kafkasya 1. Кавказ. 2. Кавказга тиеше-
лүү/мүнөздүү.
Kafkasyalı кавказдык.
kaftan тар. чапан, кафтан. ~ böceği
зоол. эл кайда көчөт (Coccinella).
~ giydirmek имаратты жарыктан- дыруу. ~ kalıbı ооз. сандырак,
келжирек.
kafur, kafuru 1. камфора. 2. аппак.
kagir таштан же кирпичтен жасалган.
~ ev таштан/кирпичтен салынган үй.
kağan тар. какан/каган, мамлекет
башчысы.
kağanlık,-ğı 1. кагандык (кагандын кыз- маты жана жоопкерчилиги).
2.кагандын бийлигине караштуу жер, каганат.
kâğıt,-dı 1. кагаз. ~ fabrikası кагаз фаб-
рикасы. duvar ~ı дубал кагазы, обои. 2. кат, мессаж, билдирүү, жазуу, кабар. müdürlükten ~ geldi
дирекциядан жазуу келди. 3. кар- та (оюн). 4. экзамен суроолору жазылган кагаз. 5. ооз. акча. 6. ча-
кыруу (аскерге). 7. документ.
resmî ~ расмий документ. 8. кагаз, кагаздан жасалган. ~ para кагаз акча. ~ açmak (карта ойнунда) көзүр ачуу. ~ dağıtmak карта таратуу. ~a dökmek кагазга төгүү, жазуу. (birinin yüzü) ~ gibi olmak жүзү кубаруу, өœ-алеттен кетүү. ~ kaplamak 1) кагаз каптоо. 2) дубал кагазы чаптоо. ~ kebabı кагаз оро- луп бышырылган шишкебек. ~ kurdu зоол. кагаз курту (Ptirida).
кагаз (ташталган) себет. ~ üzerinde кагазга жазылган, жа- зылуу. ~ üzerinde kalmak кагаз
жүзүндө калмак. ~ üzerine koymak
кагазга жазып калтыруу.
kâğıtçı кагаз өндүргөн же саткан киши.
kâğıtçılık, -ğı кагаз өнөр жайы.
kâğıthelvası,-ğı тегерек, кыртылдак халва.
kâğıtlamak кагаз менен ороо/каптоо.
kağnı эки дөœгөлөктүү араба. ~ gibi gitmek жай жүрүү.
kağşamak 1. какжыроо, эскирүү, ыпы- роо. 2. кыйроо, жыгылуу, кулоо.
kâh кайталама байламта: да, да; кээде...
кээде..., бирде... бирде... boğaz ~ dalgalı, ~ dalgasızdır мойнок кээде толкундуу, кээде толкунсуз. ~
soğuk, ~ sıcak бирде суук, бирде ысык.
kahhar жеœүүчү, сокку берүүчү.
kahır,-hrı 1. зордук-зомбулук, каар, жок/тыйпыл кылуу, ишин бүтү- рүү. 2. каар, азап, мүшкүл, запкы,
эзүү. geçmişi ~larla dolu bir Türk köylüsü турмуштун каарын тар- тып келген бир түрк дыйканы.
~ını çekememek каарына чыдай ал- боо. ~ını çekmek каарын тартмак, азабын жемек. annesine bakabil-
mek için yirmiye kadar yaramazın
~ını akşama kadar çekerdi энесин багуу үчүн кечке жыйырмага
жакын бейбаштын азабын тарта
kâhyalık
турган. ~ına katlanmak каарына чыдоо. ~ından ölmek 1) катуу капа болуу. 2) кайгыдан өлүү. ~ına uğramak каарына калыш.
kahırlanmak кайгыруу, капа болуу.
kahırlı кайгылуу/муœдуу/каар тарт-
кан (киши). ~ ~ içini çekti муœкана үшкүрүндү.
kahin көзү ачык.
kahinlik,-ği 1. көзү ачыктык (даре- мет). 2. көзү ачыктык (кесип). kahkaha каткырык, катуу күлкү. ~
atmak каткырып күлмөк. ~yı basmak/koparmak/salıvermek кат- кырып коё/сала берүү. ~ çiçeği
бот. чырмоок (Convolvulus).~dan kırılmak күлкүдөн боору эзилүү.
kahkül к. kakül.
kahpe орой 1. ayağı суюк аял, шуркуя, сойку. 2. арамзаа, кески, жүзү- кара. ~ düşman арамзаа душман.
~nın dölü орой арам сийдик. ~nin kızı орой шерменде.
kahpelik,-ği 1. аягы суюктук, шуркуя-
лык, сойкулук. 2.арамзаaлык, кес- килик, жүзүкаралык, туруксуздук.
~ etmek 1)сойкулук кылыш. 2)арам-
заалык/жүзүкаралык кылыш.
kahraman 1. каарман, баатыр, эр жү- рөк. 2. ад. , санат каарман (чыгар-
манын).
kahramanca каармандарча, баатыр- ларча.
kahramanlık,-ğı каармандык, баатыр- дык. ~ göstermek/yapmak каарман- дык көргөзүү/кылуу.
kahretmek 1. эзүү, зомбулук көрсөтүү, кыйноо, азапка салуу. 2. каргышы тийүү, каарына калуу. Allah hepi-
nizi kahretsin! каргыш Аллаа Таа- ланын каарына калгыла! 3.кый- налуу, жапа тартуу, кайгыруу,
санааркоо.
kahrolmak азап тартуу, кыйналуу, жа- быр тартуу, муœкануу, жаны жай
таппоо. kahrolası! каргыш тийгир!
ант ургур! kahrolsun! жоголсун! kahrolsun düşmanlar! жоголсун душмандар! kahrolayım өлүп кетейин (каргануу). kahrolayım, doğru söylüyorum өлүп кетейин, чын айтып атам.
kahve 1. бот. кофе дарагы (Coffea ara- bica). 2. бул дарактын даны. 3.ко-
фе данынан тартылган порошок.
4. кофе (ичимдик). 5. кафе. сал.
kahvehane. kır ~si талаа кафеси. ~ çekirdeği кофе даны. ~ çekmek кофе ичип коюп отуруш. ~
değirmeni кофе жаргылчагы. ~ dolabı кофе куурулган айлампа казан. ~ dövücünün hınk deyicisi 1)
жардам кылымыш болгон киши.
2)кошулуп/коштоп ырдоочу. ~
falı кофе чөйчөгүнө карап бал
ачуу. ~ fincanı кофе чөйчөгү. ~ ocağı кофекана (чай, кофе кай- натылган жер). ~ parası бахшиш,
чай пул.
kahveci 1. кофе өстүргөн/даярдаган/ саткан киши. 2. кафе ээси.
kahvehane кофекана (кофе/ чай/ суусундуктар саткан жай).
kahverengi,-yi 1. куурулган кофе
түстүү (коюу күрөœ). 2. бул түстө болгон. ~ kapı күрөœ эшик.
kâhya 1. ооз. башкаруучу, бригадир.
2.тар. цехтин бригадири. terlikçi- ler ~sı бут кийимчилердин бригади- ри. 3. какшык биринин ишине
кийлигишкен, адвокат. (birinin başına) ~ kesilmek куюшканга кыпчылуу, керексиз жерден
кийлигишүү.
kâhyalık,-ğı 1. кахиялык, бригадирлик
(милдет/жоопкерчилик). 2. кахия
айлыгы. 3. өзүнө тиешесиз иштер-
kalafat
ге кийлигишмечилик. ~ etmek 1)кахиялык кызмат аткаруу. 2) өтм. бардык жерге кийлигишүү.
kaide 1. каада, эреже, адат. ~ olarak каа- да боюнча, эреже катары. 2. негиз, таман алды, пайдубал. abidenin ~si
эстеликтин пьедесталы. 3. геом.
негиз. 4. деœ. кеменин таманы.
kain жашаган, бар болгон.
kainat,-tı 1. бүтүн барлык, аалам, дүйнө.
сал. evren. 2. өтм. элдин баары.
kak ооз. как (кургатылган жемиш).
kaka 1. (балдардын тилинде) быкый, кака, кир, ыпылас. 2. табу бок. ~ yapmak чоœ даарат ушатуу.
kakalamak I 1. кагып-силкүү, жемелөө какыс-кукус кылуу. 2. (соодада) алдоо, начар товар сатуу.
kakalamak II 1. (балдар тилинде) чоœ даарат жасоо. 2. булгоо, кирдетүү. kakao 1. (~ ağacı) бот. какао дарагы,
индия бадалы (Theobroma cacao).
2. бул дарактын даны. 3. какао данынан тартылган порошок. 4.
какао (ичимдик). ~ çekirdeği какао даны. ~ yağı какао майы.
kakavan ооз. 1. карыган, наалыган,
сүйлөнгөн (киши). 2. мурдун кө- төргөн, кекирейген, манчыркаган (киши).
kakavanlık,-ğı 1. кейиниш, наалыш, кер сүйлөш. 2. текеберлик, кекире- йиш, манчыркаш.
kakıç, -cı диал. кагуу, жеме.
kakım, kakum 1. зоол. арс (Mustela erminea). 2. арс ичик.
kakımak ооз. кагуу, жемелөө. onu niçin kakıdınız? аны эмне үчүн кактыңыз?
kakırdamak 1. кагыроо, катыроо. 2.ку- руп/катып калыш. 3. арго өлүш (карыган киши).
kakır : ~ ~ какылдоо, какылдап күлүү. kakışmak 1.кагышмак, түртүшмөк. 2.ооз. кайым/каяша айтышуу. itişip-
kakışmak 1) өз ара түрткүлөшүү.
2) тилдешүү, кайым айтышуу.
менен).
kakmacı гравёр.
kakmak 1. кагып/уруп жибериш. 2.
какма аркылуу кооздош. 3. кагуу
(мис. мыкты, казыкты ж. б. ).
kakmalı какмалуу, кагып кооздолгон.
fildişi ~ çekmece пил тиши кагы- лып кооздолгон тартма.
kaknem 1. итирейген, тыртайган, арык,
түрү суук (көбүнчө аялдар жөнүндө). 2. каткан, куруган.
kaktüs кактус.
kakule 1. бот. кардамон (Elettaria cardamomum). 2. бул өсүмдүктүн жыт үчүн колдонулган уругу.
kakül көкүл.
kaküllü көкүлдүү.
kal, -li 1. эск. көœүл, эс. ~e almamak
эске/көœүлгө албоо. 2. сөз, кеп.
kala 1. калганда (убакыт белгилөө үчүн). ikiye çeyrek ~ экиге он беш
мүнөт калганда. ~ ~ калып отуруп. ~ ~ ikimiz kaldık калып отуруп (аягында) экөөбүз калдык.
2. калганда (аралык белгилөө үчүн) kente üç kilometre ~ шаарга үч километр калганда.
kalabalık,-ğı 1. калыœ эл, жыйын, көп- чүлүк. meydanda büyük bir ~ bek- liyordu майданда калыœ эл масса-
сы күтүп турган. 2. түртүшмө, дүрбөлөœ, тополоœ. 3. саны/бү- лөсү көп, жыш. ~ bir aile чоœ үй-
бүлө. günün en ~ saatinde күндүн эœ (эл) жыш саатында. ~ etmek 1)тополоœ/дүрбөлөœ чыгаруу.
2)кишинин/ буюмдардын санын көбөйтүү. bu dolap burada ~ ediyor бул шкаф бул жерде жөн
эле орун ээлеп турат.
kalabalıklaşmak саны көбөйүү, жыш орун алуу, артуу, арбуу.
kalafat, -tı 1. деœ. кемени суу өткөрбөс
kaldırmak
кылып бышыктоо иши. ~a çekmek (кемени) бекемдөө үчүн ремонтко чыгаруу. 2. тех. кадоо, кадама (кооздоо түрү). 4. ооз. сабак, жаза
~ vermek сабак бериш, көргүлүктү көргөзүш. 5. тар. жаңы черүү-
лөрдүн баш кийими. 6. өтм. оœдоо, түздөө, ремонттоо. ~ etmek к. kalafatlamak.
kalafatlamak 1. деœ. кеменин аштоо- лорун бекемдөө, майлоо, сырдоо, ремонттоо. 2. тех. чеканкалоо. 3.
ооз. (бир нерсенин) сыртын жалтыратуу. 4. ооз. жемелөө, тилдөө, акесин танытуу.
kalakalmak 1. селдейип/селейип ка- лыш, таœ калып туруп калыш. 2.кыйын абалда калыш.
kalamar зоол. кальмар (Loligo vulgaris).
kalan 1. калган (кеткендин каршысы).
2. ашкан, арткан. ~ parama ev
kiraladım арткан акчама үй тут- тум. 3. мат. кемитүү амалында айырма; бөлүү амалында тий-
индиден ашып калган сан.
kalantor көйрөœ, мактанчаак орто жаштагы бай киши.
kalas устун, калыœ тилинген узун тактай. ~ gibi одоно, орой.
kalay 1. калай. ~ kaplamak калай
капташ. 2. арго сөгүү, жеме. ~ı atmak/basmak арго сөгүп-сагыш, жер-жеберине жетиш. 3. жасалма-
луулук, көйрөœдүк.
kalaycı 1. калайчы, калай менен иштеген киши. 2. өтм. алдамчы,
көз боёмочу, шарлатан.
kalaycılık,-ğı 1.калайчылык (адистик).
2. өтм. жасалмалык, көз боёмо-
чулук.
kalaylamak 1. калайлоо, дат басуудан коруу. 2.тилдөө, урушуу, жеме-
лөө. 3. жылмалоо, жымсалдоо, кемчиликтерин үстүртөн жаап - жашырып коюу.
kalaylı 1. калайланган, калайлуу. 2.ка-
лай кошулмасы бар. 3. өтм. үстү/ тышы жалтырак, ичи калтырак.
лай болбогон.
kalben чын жүрөктөн/дилден/ыклас- тан. ~ inanmak чын жүрөктөн
ишенүү.
kalbur калбыр. ~a çevirmek калбыр- дай тешкилемек. ~ çıbanı эск. рак
(оору). ~ deliğinden düşmek кы- йынчылыктардан өтүү. ~dan dö- külür gibi көнөктөн куйгандай
(катуу жааган жамгыр). ~a dönmek калбырдай тешилүү. ~dan geçirmek 1) калбырдан өткөрүү.
2) өтм. электен өткөрүү, катуу текшерүү. ~la su taşımak калбыр менен суу ташуу (майнапсыз иш
менен алек болуу).
kalburcu калбыр жасаган/саткан киши.
kalça сан, жамбаш. ~ kemiği анат.
кашка жилик.
kalçalı 1. жамбаштуу. 2. жамбаш сөөгү
чоœ.
kalçalık,-ğı добулбасчылардын добул- бас өтпөсү үчүн сандарына
төшөгөн тери бучкагы.
kaldıraç, -cı тех. рычаг.
kaldırım 1. таш төшөлгөн жол. 2. тро-
туар. yaya ~ı тротуар, жөө жолу. ~ çiğnemek шаардын турмушуна көнүү. ~ kargası арго 1) полиция
агенти. 2) аягы суюк аял. ~ mü- hendisi шылд. көчө таптар (сөзм. с. тротуар инженери). ~ süpür-
gesi/yosması сойку аял (сөзм. с. тротуар шыпыргысы). ~ taşı көчө- гө төшөлгөн таш.
kaldırmak 1.(бир нерсени турган жери- нен) козгош, жылдырыш. 2. өйдө көтөрүш. başını ~ башын көтөрүү.
başını kaldırmadan баш көтөрбөй (мис. иштөө). 3.бийиктетиш. duvarı bir metre daha kaldırmalı
дубалды бир метр бийиктете
kalembek
түшүш керек. 4. (эгин, түшүмдү ж. б. ) топтоо, жыйноо. harman ~ түшүмдү жыйнаш. sofrayı ~ дасторконду жыйнаш. 5.тартыш, ташыш. bu araba bu yükü kaldıramaz бул араба бул жүктү ташый албайт. 6. өтм. чыдаш, көтөрүш. o bu acıyı nasıl kaldırır? ал бул кайгыны кантип көтөрөт?
7. өтм. ылайык келиш, жара- шыш. bu kumaş fazla süs kaldırmaz бул кездемеге ашыкча кооздуктун кереги жок. 8. (бир нерсени) жо- юш, колдонуудан чыгарыш. anlaşmanın iki maddesi kaldırıldı келишимдин эки пункту жоюлду.
9. арго уурдап кетиш, качырыш.
kız ~ кызды ала качып кетиш. 10.
ачыш. jalüziyi ~ жалюзини ачыш.
11. көмүш. onu bugün kaldırıyorlar
аны бүгүн көөмп жатышат. 12. ой-
готуш, тургузуш. beni erken kal- dırın мени эрте ойготкула. 13. оорулууну ооруканага жаткырыш.
hemen hastaneye kaldırsaydı kurtu- lurmuş дароо ооруканага жаткы- рылса, аман калмак экен. 14.айык-
тырыш, сакайтыш. hastayı bir haftada kaldırdı оорулууну бир аптада сакайтып койду. baş ~ баш
көтөрүү, көтөрүлүшкө чыгуу. kadeh ~ ичкилик ичүү, чөйчөк көтөрүү. parmak ~ кол көтөрүү
(мис. окуучулар, добуш берүү- чүлөр) talebeyi ~ окуучуну тур- гузуп суроо. toz ~ чаœдатуу, чаң-
тополоœ салуу.
kale 1. түз, өтмө маанилерде: чеп. ~
duvarı чептин дубалы. ~ komutanı
чеп команданты. 2. спорт дарбаза.
~yi korumak дарбазаны коргоо.
3.шахм. ладья. ~ gibi 1) бийик,
бышык, заœгыраган (имарат). 2)кайраттуу, чымыр, олбурлуу, абройлуу (киши). ~yi içinden feth-
etmek өз көрүн өзүнө каздыруу;
чыккынчы колдонуп жеœишке жетишүү.
kaleci спорт дарбазачы, голкипер.
kalem 1. калем/калам, карандаш, уч.
kurşun ~ карандаш. dolma ~ сыя
калем. ~ açmak карандаш учтоо. ~ kâğit кагаз-калем. kamış ~ камыш калем. renkli ~ түр карандаш.
2.канцелярия, бюро. ~ odası канцелярия. 3. стиль, жазуу. ~ erbabı жазуучулар, калемгерлер.
4. түр, сорт. üç ~ erzak үч түрлүү азык. 5. тешкич, көзөөч. taşçı ~i таш тешкич. ~ açacağı карандаш
учтагыч. ~e almak калемге алуу, жазуу. ~ aşısı бот. (бакты) кыйыштыруунун бир түрү. ~
çekmek чийип/сызып салуу.
~inden çıkmak калеминен жара- лыш/чыгыш. ~ efendisi катчы. ~ işi
кол менен/калем менен тар- тылган дизайн (салттуу Ислам стилинде). ~e kâğıda geçirmek
кагазга түшүрүш, жазыш. ~inden kan damlamak 1) калеминен кан тамчылоо, муœдуу нерселер
жазуу. 2) жеткире жазуу. ~ kaşlı калем каш, кашы чийип койгондой. ~ kulaklı кулагы тик,
шам кулак (айбан). ~ kutusu калем куту, пенал. ~i kuvvetli калеми күчтүү. ~i olmak жазганга
шыктуу болуш. ~ oynatmak 1) ка- лемин ойнотуу. 2) оœдоо, түзөл- түү. 3) (бир жазууну) өзгөртүү. ~
sahibi калеми төшөлгөн/күчтүү. ~ sapı калемсап. ~e sarılmak жазган- га киришүү. ~ savaşı кайым ай-
тышуу, полемика. ~iyle yaşamak
жазганы менен жашоо. ~ yontmak
1) калем учтоо. 2) (камыш калем-
ди) жонуу. bir ~le бир шилтемде, бир жолкуда. eli ~ tutmak жаз- ганды билиш, жаза билиш.
kalembek, -ği 1. жыпар жыттуу сандал
kalıp
дарагы. 2. египед жүгөрүсү.
кalemen жазуу жүзүндө/жазылуу түр- дө.
kalemiş зоол. келемиш (Viverra).
kalemkâr 1. кездемеге түс салган сү- рөтчү. 2. үйдүн дубалын, шыбын
кооздогон уста.
kalemlik, -ği калем куту, пенал.
kalemtıraş 1. камыш калемдерди учта-
ган бычак. 2. калем/карандаш учтагыч.
kalender 1. календер, жер кезген дер-
виш, кечил. 2. жөнөкөй, кара- пайым, момун, жупуну.
kalenderî 1. ад. элдик ырдын түрү.
2.муз. эл акындары тарабынан ка- лендери үчүн жазылган обон.
Kalenderiye карапайымдыкты/жупу-
нулукту жактаган ислам сектасы.
kalenderlik,-ği 1. календерлик, аскеттик, думаналык, кечилдик. 2.филос.
дүйнөкапарлык, жөнөкөйлүк, жупунулук.
kalenşöve 1. эск. кол өнөрчүнүн учу
шуштугуй калпагы. 2. бот.
тамырдын учун коруган оймокчо.
kaleska ат арабасы (< орус. коляска).
kalevi хим. шакар.
kaleydoskop колейдоскоп.
kalfa 1. калпа, уста жардамчысы, ша-
кирт. 2. куруучудан жетилип чык- кан архитектор жардамчысы. 3.эск. (сарайларда) малай аялдар-
дын анабашысы. 4. (башталгыч мектепте) мугалимдин жардам- чысы.
kalfalık,-ğı 1.калпанын иши жана мил- дети. 2.калпанын айлык акысы.
kalgımak секирүү, үркүү (мис. ат). at
kalgıdı ат үрктү.
kalıcı 1. өлбөс, өчпөс (чыгарма). 2. тү- бөлүк, туруктуу, узун мөөнөттүү.
kalım 1. калыш, болуш. 2. : ölüm ~
өлүм-калым/өлүш-калыш.
kalımlı туруктуу, түбөлүк, өлбөс-өчпөс,
өлүмсүз.
kalımsız 1. жалган, убактылуу. 2.өлүм-
kalın I 1. калыœ, жоон. ~ kaş калыœ
каш. ~ dudak калыœ эрин. 2. коюу.
~ duman коюу туман/түтүн.
3.жоон. ~ ses 1) жоон үн. 2) линг.
жоон үндүү. ~ sesliler жоон үндүү- лөр. ~ bağırsak анат. жоон ичеги.
~ bağırsak yandısı мед. колит. ~
kafalı маœ баш, аœкоо. ~ yağ тех. мотор майы, оор май (тетиктерди майлоодо колдону-
лат).
kalın II калыœ (келин үчүн берилген).
kalınca калыңча, калыœыраак.
kalınlaşmak 1. калыœдоо. 2. семирүү, толуу. 3. жооноюу (мис. бак, үн). sesi kalınlaştı 1) үнү жоонойду
(өспүрүм үчүн). 2) үнүн катуу чыгарып сүйлөдү. 4. коюулашуу, караруу (мис. туман). 5. диал.
баюу, бардар болуу.
kalınlık, -ğı 1. калыœдык. 2. жоондук. 3.
коюулук. 4. физ. калыœдык
(өлчөм бирдиги).
kalıntı 1. калдык, артык. 2. чалдыбар, уранды. ortaçağ ~ları орто кылым
чалдыбарлары. 3. ышаарат, из, так. 4. эстелик.
kalıp, -bı 1. калып, модел, шекил, үлгү.
şapka ~ı шапканын калыбы. ayak- kabı ~ı бут кийим калыбы. 2.ка- лыпка куюлган, куб. bir ~ peynir
бир калып быштак. bir ~ sabun бир калып самын. 3. тышкы кө- рүнүш, кебете, түр. ~tan ~a girmek
миœ түрлөнүү/кубулуу. 4.бычым, үлгү. 5. куулук, шумдук. ~ının adamı olmamak көрүнүшүнөн
башкача чыгыш. ~ını almak ка- лыпка кирүү, калыбын алуу. ~ını basmak (бир нерсеге) кепил болуу,
өтүлүн алуу. ~ını çıkarmak калы- бын/моделин чыгарыш. ~ı değiş- tirmek/dinlendirmek арго өлүш, о
дүйнөгө кетиш. ~a dökmek ка-
kalkış
лыпка куюш. ~ etmek алдап кетүү, куулук кылуу. ~a geçirmek/koy- mak/vurmak калыпка салыш. ~ gibi oturmak (кийим) куюп кой- гондой чак келүү/жарашуу. ~ gibi serilmek/yatmak бутун тартпай жатып калуу (чарчагандан). ~ gibi uyumak өлгөн немедей уктоо. ~ kesilmek селдейип/катып калуу. ~ kıyafet көрүнүш, кебете. ~ı kıyafeti babasına tıpatıp benziyor кебетеси атасынын эле өзү. ~ kıyafeti yerinde жарашыктуу, жакшы кийинген.
kalıpçı 1. калыпчы (калып жасаган/ саткан киши). 2. (бир нерсени) ка-
лыпка салган киши. 3. куу, шум- пай, амалкөй, алдамчы.
kalıplamak 1. калыпка салыш/куюш. 2.
калыбына келтириш.
kalıplaşma 1. калыпташуу/калыптануу
/калып алуу. 2. калыпка айлануу, көнүмүш болуп калуу.
kalıplaşmış калыпка айланган, көнү-
мүш болуп калган. ~ iyelik грам.
калыпташкан таандык мүчө.
kalıplı 1. калыпка салынып тигилген/
жасалган. 2. өтм. жарашыктуу, көрктүү. ~ kıyafetli жарашыктуу кийинген.
kalıpsız жарашыксыз, көрксүз, көрү- нүшү начар. ~ kıyafetsiz үстү- башына карабаган, жүдөө.
kalıt,-tı 1. мурас, өлгөндөн калган мүлк.
2. тукум кууган өзгөчөлүк. ~
bilimi биол. генетика.
kalıtçı мурасчы.
kalıtım тукум куучулук.
kalıtımsal тукум кууган, генетикалык.
~ hastalıklar тукум кууган оору- лар.
kalıtsal к. kalıtımsal.
kalibre калибр, чап (аткыч куралдар- дын найынын диаметри).
kalifiye квалификациялуу, адис, маш. ~
işçi адис жумушчу.
kaliforniyum хим. калифорний.
kaligrafi каллиграфия.
kalinis зоол. калинис, суу тоогу
(Charadrius morinellus).
kalinos зоол. окунь балыгы (Perca
fluviatilis).
kalipso 1. ямайка бийи. 2. калипсо би- йинин музыкасы.
kalite сапат. ~ kontrolü сапат текше- рүүсү.
kaliteli сапаттуу. ~ içki жогорку сапат-
туу ичимдик. ~ mal сапаттуу товар.
kalitesiz сапатсыз, сапаты начар.
kalkan I 1. калкан (курал). 2. өтм. ко- руучу, сактоочу, калканч. ~ kıkır- dağı анат. калкан кемирчеги.
kalkan II (~ balığı) зоол. калкан балык
(Scophtalmus maximus).
kalkanbezi, -ni анат. калкан бези.
kalker геол. акиташ.
kalkerli акиташтуу. ~ kumtaşı акиташ- туу чап.
kalkık 1. көтөрүлгөн. ~ pencere (өйдө) көтөрүлгөн/түрүлгөн терезе. ma- sanın bir tarafı ~ үстөлдүн бир
тарабы көтөрүлүп турат. ~ kaşlar көтөрүлгөн каштар. 2. дөмпөйүп чыгып турган. kaplamanın ortası ~
каптаманын ортосу дөмпөйүп турат. 3. кайкы. ~ burun кайкы мурун. 4. тик турган (мис. чач).
saçları diken gibi ~ чачтары тикенектей тик турган.
kalkındırmak өнүктүрүү, өстүрүү,
бутуна тургузуу.
kalkınma өнүгүш, өсүш, прогресс. eko- nomik ~ экономикалык өнүгүш. ~
hızı өсүш ылдамдыгы.
kalkınmak өнүгүү, өсүү, жакшыруу, илгерилөө, чыœдалуу.
kalkış 1. туруш (ордунан, төшөктөн ж. б. ). 2. көтөрүлүш, учуп чыгыш (мис. учак, куш). ~a geçmek
көтөрүлө баштоо. 3. жөнөш, чы-
kalmak
гыш. ~ saatleri жөнөө сааттары.
kalkışmak (колунан анча келе бербеген бир ишке/демилгеге) баштоо,
аракет кылуу, киришүү, далалат кылуу. öğüt vermeye ~ кеœеш бергенге аракет кылыш. beste yap-
maya ~ обон чыгарууга далалат кылыш.
kalkmak,-ar 1. туруш, өйдө болуш, кө-
төрүлүш. sabah kalktığında эртеœ менен турганда. sofradan ~ дас- торкондон туруп кетүү. 2.чыгуу,
жөнөө, ордунан козголуу. tren kalktı поезд ордунан козголду. 3. учуп чыгуу, жерден көтөрүлүү. 4.
жоюлуу, жок болуу, колдонуудан чыгуу. sokağa çıkma yasağı kalkı- yor көчөгө чыгуу жасагы жоюлду.
5. жок болуу, колдонуудан чыгуу. bu adetler çoktan kalktı бу адаттар эбактан жок болду. ortadan ~
ортодон жок болуш. 6. кабаруу, сыйрылып түшүү, ажыроо. masanın kaplaması kalktı үстөлдүн
каптамасы сыйрылды. güneşten vücudunun derisi kalktı күндөн денесинин териси сыйрылды. 7.
капысынан бир иш/аракет жасай баштоо. gitmeye ~ (капысынан) жөнөп калуу. çocuğunu dövmeye
kalktı баласын уруп кирди. dört nalla ~ таскактатып чаап жөнөө. 8. жыйналуу, топтолуу. ürün kalktı
үрөн жыйналды. 9. айыгуу, сака- юу (мис. бир ноокас киши). hasta bir haftaya kalmaz kalkar оорулуу
бир аптага жетпей туруп кетет. 10. көчүп кетүү, ордун өзгөртүү. postane burаdan kalktı почта бул
жерден көчүп кетти. 11. булак этип чыга калуу. tavşan kalktı коён чыга калды. kalk gidelim
olmak жоголуп кетүү, жиги билинбей калуу. kalkıp kalkıp oturmak (ачуусунан) отуруп тура
калуу.
kalkopirit, -ti хим. халькопирит, жез колчеданы.
kalleşlik, -ği арамзаалык, куйтулук. ~ etmek куйтулук кылуу, алдап кетүү.
kalma калган. eskiden ~ bir ayna эски- ден калган бир күзгү. babamdan ~ ev атамдан калган үй.
kalmak,-ır 1. ар түрдүү маанилерде ка- луу. aç ~ ачка калыш. ayakta ~ аякта туруп калыш. baş başa ~
жекеме жеке калыш. boğazında ~ тамагына туруп калуу, тамагынан өтпөө. izi ~ изи/аты калыш. yalnız
~ жалгыз калыш. 2. артып/ашып калмак. bir çuval pirinç kaldı бир кап күрүч артып калды. 3.убак-
тылуу калуу, токтоо. hangi otelde kalıyorsunuz? кайсы отелге токто- дуңар? 4. башына түшүү, мойнуна
жүктөлүү. bu iş size mi kaldı? 1)бул иш сизге калдыбы? 2)сиз- дин эмне ишиңиз бар? 5.бир
нерседен кур калуу. işten ~ 1)иш- тен бошоп калуу. 2) ишке жара- бай калуу. 6. жылдырылуу, ки-
йинкиге калуу. düğün güze kaldı той күзгө калды. 7. тынчуу, токтоо. fırtına kalkacağa benze-
miyor бороон токточудай көрүн- бөйт. 8. ыраазы болуу, топук кылуу. yalnız dayak atmakla
kalmadı, onu işinden de çıkarttı токмоктоп эле тим болгон жок, аны ишинен да чыгартты. 9.
жашоо, убакыт өткөрүү. yurtdı- şında on yıl kaldı чет өлкөдө он жыл жашады. kaç saattir bekliyo-
ruz, nerede kaldın? канча сааттан бери күтүп отурабыз, кайда жүр- дүн? 10. классында/ордунда ка-
луу. sınıfınızda kalanlar var mı? классыңарда көчпөй калгандар барбы? 11. чакчыл --ып, -а мүчө-
лөрүн алган этишке жалганып,
kalplık
белгилүү мөөнөткө созулган ара- кетти билдирет. bakakalmak карап туруп калуу. şaşakalmak аң- таң калып калуу. donakalmak селдейип калуу. oturup kalmak отуруп калуу. bakıp kalmak карап калуу. kala kala болгону, калып отуруп. okulun kapanmasına kala kala iki hafta kaldı мектептин жабылышына болгону эки жума калды. kala kala üç kişi kaldık калып отуруп үч киши калдык. kaldı ki ал эле эмес, анан калса, ал аз келгенсип. yarın bayram, kaldı ki çocuklar da gelecekler beraber oluruz эртең майрам, анан калса балдар да келишет, чогуу болор- буз. kalırsa 1) бирөөнүн ою боюн- ча. bana kalırsa менин оюмча, менден сурасаңар. 2) бирөөнүн эркинде/колунда болсо. babama kalırsa hiç göndermek istemez атамын оюна койсоң, жибергиси жок. (… -la) kalmamak муну ме- нен эле чектелбестен. iş bununla kalmamış иш муну менен эле бүтүп калбаптыр. (-dan) kalır yeri yok ...–дан айырмасы/ кемчили жок. az kalsın аз жерден. az kalsın düşecekti аз жерден түшүп кете жаздады. kalmadan/kalmaz жет- пей. bir saate kalmadan (kalmaz) çalışmamız tamamlanır бир саатка жетпей ишибиз бүтөт.
Kalmuk калмак.
kalori физ. калория ~si düşük кало-
риясы аз. ~si yüksek калориясы күчтүү.
kalorifer 1. буу менен жылыткыч. 2. (~
radyatörü) жылыткыч радиатор.
kaloriferli борбордук жылытма систе- масы болгон.
kalorili калориялуу. kalorimetre физ. калориметр. kaloş көлөч.
kalp I, -bi 1. жүрөк. ~ atması жүрөктүн
кагышы. ~ hastalığı жүрөк оору. ~ kapağı жүрөк капкагы. 2. жүрөк оорусу. ~ten öldü жүрөк оорудан өлдү. 3. өтм. сүйүү, көңүл, ышкы.
(бир жердин / иштин / мекеменин
ж. б. ). 5. өтм. сезим, туюм. onda
~ denen bir şey yok анда сезим деген нерсе жок. ~ten чын көңүл-
дөн/дилден. ~ini açmak сырын айтуу, чечилүү. ~ ağrısı 1) жүрөк оору. 2) өтм. сүйүү азабы. ~i
ağzına gelmek жүрөгү оозуна тыгылуу. ~i bozuk 1) жүрөгү оорулуу. 2) ниети бузук. ~i bütün
ак ниет, кең пейил. ~ine doğmak жүрөгү сезүү. ~i fesat арам ойлуу, шекчил. ~ten gelen чын жүрөгүнөн
чыккан. ~ine göre пейилине жара- ша. ~ine işlemek жүрөгүн жылы- туу. sözlerin ~ime işledi сөздөрүң
жүрөгүмү жылытты. ~i kan ağ- lamak жүрөгү сыздоо, жүрөгүнөн кан тамуу. ~i kanamak жүрөгү
каноо. ~ini kazanmak (бирөөнүн) көңүлүн алуу, жагуу. ~ini kırmak (бирөөнүн) көңүлүн оорутуу. ~i
parçalanarak жүрөгү сыздап/ тилинип. ~ine yer etmek көңүлүнө уюп калуу, жагуу.
kalp II,-bi 1. калп, жасалма, көз боё- мочу. ~ akçe жасалма акча (чыны- гы эмес). 2. жасалма, миң кубул-
ган эки жүздүү (киши). ~ adam
калпычы киши.
kalpak, -ğı тумак, папах, калпак.
kalpakçı калпак жасаган/саткан киши. kalpaklı калпактуу/калпакчан. kalpazan 1. жасалма акча жасаган. 2.
шумпай, куу, алдамчы, шарлатан.
kalpazanlık,-ğı 1. жасалма акча жасоо иши. 2. шумпайлык, куулук, ал-
дамчылык, шарлатандык.
kalplaşmak шыгын/жөндөмүн жого- туу, кайдигер болуу.
kalplık,-ğı 1. калпычылык, жасалма-
Kamerun
лык, көз боёмочулук. 2. ишке кайдыгерлик.
kalpli 1. жүрөк оорусу бар. 2. iyi ~ ак
ниет. kötü ~ арам ниеттүү. kalpsiz мээримсиз, таш боор, заалим. kalseduan мин. халцедон.
kalsit, -ti мин. кальцит.
kalsiyum хим. кальций. ~ karbonat
көмүр кычкыл кальций.
kaltaban 1. амалкөй, эки жүздүү, куйту. 2. шарлатан.
kaltak,-ğı 1. ээрдин жайык бөлүгү.
2.ооз. шерменде, аягы суюк (аял).
kaltaklık,-ğı шермендечилик, абийир- сиздик, сойкулук.
kalubelâ жер каймактагандан бери, атам замандан бери.
kalya 1. майга куурулган чамгыр.
2.куурулган баклажан.
kalyon тар. желкен менен да, күрөк менен да айдалган согуш кемеси,
галион.
kam кам, шаман.
kâm тилек, максат. (–dan) ~ almak
тилегенине жетүү.
kama 1. шынаа. ~ çakmak шынаа коюу.
2. канжар, кош миздүү бычак. ~ya
gelmek бычакташуу. 3. замбирек- тин капкагы. 4. ооз. утуштуу оюн.
~ basmak оюнда жеңип алуу.
kamalamak 1. шынаа коюп бекемдөө.
2. канжар менен жаралоо.
kamanço : ~ etmek колдон колго
өткөрүү.
kamara 1. (кемелерде) каюта. 2. палата
(Британия Парламентинде).
Avam K~sı Өкүлдөр Палатасы.
Lordlar K~sı Лорддор Палатасы.
kamarot,-tu 1. каюта кызматчысы (ке-
меде). 2. бөлмө кызматчысы
(отелде).
kamaşmak 1. (көз) уялуу. 2. (тиш)
камашуу.
kamaştırmak 1. (көз) уялтуу. 2. (тиш)
камаштыруу.
Kamber 1. Камбер (Халиф Алинин кулу
Камбердин аты). 2. ишенимдүү жөкөр.
руу. 2. (банкада) валюта алмаш- тыруу ишин жүргүзгөн бөлүм.
kambiyocu 1. валюта алмаштыруучу. 2.
валюта алмаштырып пайда тапкан киши.
Kamboçya к. Kampuçya.
Kamboçyalı к. Kampuçyalı.
kambur 1. бүкүр. 2. өркөч. 3. (курулуш-
та, буюмдарда) томпок, төмпөк.
4.өтм. кыйынчылык, кыйналыш.
~ adam бүкүр киши. ~unu çıkar- mak жонун үрпөйтүү (мышык). ~u
çıkmak 1) бели бүкүрөйүү. 2) тас- кагы чыгуу (көп иштеп чарчаган- да). 3) карылыктан бели бөкчө-
йүш. ~ felek таалайга жазган (наалыганда айтылат). ~ üstüne ~ кырсык үстүнө кырсык. ~ zambur
бүкүр, ийри-буйру.
kamburlaşmak бүкүрөйүү, бүкчүйүү.
kamburluk,-ğu 1. бүкүрлүк. 2. томпок-
тук.
kamçı 1. камчы, шапалак. 2. дең. бир учу байланган, бир учу бош аркан.
~ çalmak/vurmak камчы чабыш. ~ şaklatmak камчы менен шакыл- датып сабоо. ~ yemek камчы жеш.
kamçılamak 1. камчылаш, камчы менен уруш. 2. бетке уруу (шамал, жаан, кар). 3. өтм. тездетүү,
ыкчамдатуу, сүрөө. merakını ~
кызыгуусун арттыруу.
kamçılı 1. камчылуу. 2. кызыл камчы.
kamelya бот. камелия (Camellia).
kamer эск. ай.
kamera камера.
kameraman кино оператор.
kamerî ай. ~ ay айлуу ай. ~ sene ай жылы.
kameriye камерие (жайкысын бакчада курулган чарпая сымал жай).
Kamerun Камерун, Камерун Республи-
касы.
kan
Kamerunlu камерундук.
kamet, -ti 1. бой, тулку, дене. 2. мечит- те намазга чакыруу үчүн окулган
азан. ~i artırmak катуу сүйлөө. ~ getirmek намазга чакыруу. ~i ömür өмүр бою. ~ vermek айкырып-
кыйкыруу.
kamış 1. бот. камыш (Phragmites aus- tralis). 2. суусундук ичилген тү-
түк. 3. арго эркектин жыныс орга- ны. 4. зоол. моллюска (Mollusca).
5.камыштан жасалган. ~ kalem
камыш калем. ~ı kırmak гонорея жугузуп алыш. ~ koymak 1) арго (бирөөнүн) ишин/мамилесин бу-
зуу. 2) (бирөөнү) шылдың кылуу, мазактоо. ~a su yürütmek арго жыныстык жактан жетилүү (эркек
бала).
kamışkulak кулагы камыштай тик (ат).
kamışlı камыштуу.
kamışlık, -ğı камыштуу жер/саз.
kâmil 1. бүтүн, толук. 2. жеткилең, кынтыксыз, кемчиликсиз. 3. быш-
кан. 4. билимдүү, жетик, шыктуу, демилгелүү. 5. арго банги зат.
kâmilen толугу менен, бүтүндөй, жете-
ринче.
kamineto спиртовка.
kamp, -pı 1. лагерь, отоо. 2. концла-
герь. ~a girmek (спортсмендер) шаардан узак жерде машыгуу өткөрүү. ~ kurmak лагерь куруу.
kampana 1. коңгуроо. ~ çalmak коңгу- роо чалыш. 2. тех. тормоз бара- баны/цилиндри. 3. арго эркек
жумурткалыгы.
kampanya кампания. ~ açmak/yapmak
кампания жүргүзүү. seçim ~sı
шайлоо кампаниясы. yardım ~sı
жардам кампаниясы.
kampanyacı кампания жүргүзгөн/ кам-
панияга катышкан киши.
kampçı лагерь курган/лагерде жаша- ган киши.
kampçılık 1. лагерь куруу иши. 2.ла-
герь жашоосу.
kamplaşmak лагерлерге айрылуу,
жаатташуу. Kampuçya Кампучия. Kampuçyalı кампучиялык.
kampus кампус (шаар тышында курул- ган университет шаарчасы).
kamu 1. эск. бүт, баары, түгөл. ~ âlem
бүтүндөй аалам. 2. жалпы эл, коомчулук. ~ düzeni коомдук тар- тип. ~ hakları коом укуктары. ~
hizmeti коомдук кызмат, элдин пайдасына сунулган кызматтар. ~ kurumu коомдук мекемелер. ~
sektörü коомдук сектор.
kamuflaj камуфляж, көздөн жазгырыш
/далдалаш. ~ etmek көздөн далда-
лоо, жашыруу.
kamufle : ~ etmek көздөн далдалоо, жашыруу, маскалоо.
kamulaştırma мамлекеттештирме. kamulaştırmak мамлекеттештирүү. kamuoyu,-nu коомдук пикир/көз
караш. ~ yoklaması коомдук пи- кирди аныктоо.
kamusal коомдук, жалпы элдик. ~ gü-
ven элдин коопсуздугу/тынчтыгы.
kamutanrıcı пантеист.
kamutanrıcılık, -ğı пантеизм.
kamyon жүкташыр (машине).
kamyoncu 1. жүкташыр иштеткен ки- ши. 2. жүкташыр шофёру.
kamyonet,-ti жеңил жүкташыр машине. kan 1. кан. 2. өтм. тек, тукум. saf ~ / asil ~ таза кандуу, асыл тукум.
~ına yabancı karışmak тукумуна бөтөн кан аралашкан. ~ı ağır токтоо, башы оор. ~ akçesi кун,
жаза (өлтүргөн же жаралаган үчүн). ~ ağlamak кан ыйлоо. ~ akıt- mak 1)кан агызуу. 2)курман/
садага чалуу. ~ akmak кандуу кагылышуу болуу. ~ akmaksızın кан төгүшпөй. ~ akrabalığı каны
бир, бир тукумдан. ~ aktarımı кан
kan
куюу. ~ aktarmak (бирөөдөн) кан алып куюу. ~ alacak damarı bilmek 1)иштин көзүн таануу. 2)(бирөө- нүн) талуу жерин билүү. ~ alma мед. кан алма. ~ almak кан алыш.
~ bağı каны бирдик. ~ bankası
1)кан сакталган жер, донор пунк- ту. 2) консерваланган кан жетеги (запасы). ~ basıncı кан басымы. ~
basıncı yükseklik кан басымы жогорулук, гипертония. ~ı başına sıçramak/ ~ı beynine çıkmak/vur-
mak каны башына чыгуу (ичим- диктен, ачуудан). ~ boğmak мээ- сине кан куюлуп өлүү. ~ boşalmak
кан токтобоо. ~a boyamak/bu- lamak канга боёо, канды-булоон салуу. ~a boyanmak/ bulanmak
канга боёлуу. ~ı bozuk каны бузук.
~ cereyanı кан айлануу. ~ cisimciği
физиол. кан бүртүкчөлөрү. ~
çanağı gibi кан толгон (көздөр). ~ı çekilmek 1)каны качуу. 2)күч- кубаттан таюу. ~ çekmek 1) туку-
муна тартуу/окшошуу. 2) каны тартуу, жакындык сезүү. ~ çıbanı чыйкан. ~ çıkmak кан чыгуу,
каноо. ~ damarı кан тамыр. ~ davası кан доосу, кун куума, өч. ~ dere gibi akmak кан суудай агуу.
~ına dokunmak канын кайнатуу, кыжырына тийүү. ~ dolaşımı/deve- ranı кан айлануу. ~ı donmak каны
муздай түшүү (таң калуудан, коркуудан). ~ dökmek кан төгүш. ~ dökücü кан төгүлгөн (согуш). ~ına
ekmek doğramak (бирөөнүн) жамандыгына сүйүнүү. ~ emici кан ичер, кан соргуч. ~ını emmek
канын соруу. ~ gelmek кан келүү.
~ına girmek 1) өлтүрүү, канына сабын болуу. 2) (бирөөнүн) кыз-
дыгын алуу. ~ gitmek кан кетүү. ~ gövdeyi götürmek кан селдей агуу.
~ grubu кан группасы. ~ gütmek
кун кубалоо. ~ hısımı бир тукум-
дан, каны бир (тууган). ~ hücresi кан клеткасы. ~ hücumu кан агы- мы. ~ı ısınmak (бирөөгө) ичи/жү- рөгү жылуу. ~ını içine akıtmak кан жутуу. ~ iğnesi кан алган ийне. ~ istemek кан кубалоо. ~ işeme кан сийүү. ~a kan ! канга кан ! ~a kan istemek канга кан талап кылуу. ~ı kanla yumak канды кан менен жууш. ~ kanseri мед. кан рагы. ~ kardeşi кан жалап ант беришкен бир тууган. ~ kaybetmek 1) кан жоготуу. 2) өтм. мурунку күчүн жоготуу, алсыроо, начардоо. ~ı kaynamak 1) каны дүргүү, чече- кейи чеч болуу. 2) ичи жылуу, мээрими түшүү, жактыруу. 3) тен- тек/шок болуу (көбүнчө балдар үчүн). ~ları kaynaşmak дароо тил табышуу. ~ kesici кан токтотуучу (дары). ~ kırmızı чымкый кызыл (түс). ~ı kurumak тажоо, жадоо.
kusmak 1) кан кусуу. 2) азап тар- туу, катуу кыйналуу. ~ kusturmak кан кустуруу. ~ kusup, kızılcık
şerbeti içtim demek кыйнал- ганынан сыр бербеш. ~ kürecikleri кан топчолору. ~ merkezi кан
куюу борбору. ~ muayenesi ук. кан тести (аталык аныкташ үчүн). ~ nakli кан куюу. ~ olmak 1) кан
төгүлүү. 2) кун кубалашмак .
~ında olmak канында болуу. ~ıyla ödemek каны менен төлөө. ~ı
pahasına каны/өмүрү баасына. ~ pıhtılaşması кан уюу. ~ portakalı кызыл апельсин. ~ revan içinde
кандар ичинде, канга чөмүлүп. ~ı sıcak жанга жакын, эпилдеген, ки- чи пейил. ~ı soğuk тоң, кайдигер,
мерес. ~ının son damlasına kadar savaşmak кашык каны калганча согушуу. ~ı sulanmak каны азаюу.
~ sulanması анемия, аз кандуулук.
kanatsız
~a (-ına) susamak (бирөөнүн) ка- нына суусоо. ~ şekeri кан шекери.
~ tahlili кан анализи. ~ ter içinde
kalmak кан-тер ичинде калыш. ~ testi кан тести. ~ tutmak 1) кан көргөндө эстен тануу. 2) дайнын
таппай калуу, карбаластоо, кача албай калуу, каны коё бербөө (киши өлтүргөндү). 3) капысынан
мүрт кетүү. ~ tükürmek кан түкүрүү. ~ verme кан берүү. ~ yutmak кан жутуу. ~ yutturmak
кан жуткузуу. ~ı yüzüne çıkmak ачуусунан кыпкызыл болуу. ~ zehirlenmesi каны уулануу.
kanaat,-ti 1. канагат, канаат. ~ etmek канааттануу. 2. ишенич. 3. ой, пи- кир. ~imizce биздин оюбуз боюн-
ча. ~ini muhafaza etmek пикирин өзгөртпөө. ~ getirmek/~ hasıl etmek ишенүү, пикирге баруу. ~ine katıl-
mak пикирине кошулуу. ~inde ol- mak пикиринде болуу. ~ sahibi топуктуу, көзү ток киши. ~
uyandırmak пикир берүү.
kanaatkâr топуктуу, көзү ток, ынсаптуу.
Kanada Канада. Kanadalı канадалык. kanaktarım кан куюу.
kanal 1. канал. ~ıyla канал аркылуу.
Süveyş ~ı Суэц каналы. 2. анат.
канал. 3. телеканал. 4. тактайдагы
вертикалдык ачакей киринти. ~ açmak канал ачуу. ~ havuz каналдын шлюзу. ~ tedavisi мед.
(тиш) каналын дарылоо.
kanalcık, -ğı каналча.
kanalizasyon канализация. ~ borusu
канализация системасы.
kanama канама. burun ~sı мурун кана- масы. beyin ~sı мээге кан куюлуу.
dahili/iç ~sı ичтен канама.
kanamak 1. каноо, кан келүү/кетүү/ жоготуу. 2. өтм. кайгысын/аза-
бын тартуу, жапа чегүү.
kanamalı канамасы болгон, бир жери канап жаткан. ~ hasta канамасы бар ноокас.
гүлү (Tropaeolum peregrinum) ~ sarısı ачык сары (түс).
kanat,-dı 1. канат (куштарда, курт-
кумурскаларда). 2. канат (учак- та). 3. (имараттын) оң, сол тара- бы. 4. капкак (ачылып-жабылган
эшик, терезелерде). 5. түгөй, тарап (мис. терезе парданын). 6.пикир өзгөчөлүгүнө ээ болгон
топ. partinin sağ/sol ~ı партиянын оң/сол канаты. 7. айланган нерсе- лердин (батперек, мотор, жел-
деткич ж. б. ) желекчелери. yel değirmeni ~ı жел тегирмендин ка- наты. 8. аск. канат (колдун тизи-
лишинде). ordunun sağ ~ı колдун оң канаты. 9. спорт тарап (чабуул- да). ~ açmak 1) учуп кетиш/чы-
гыш. 2) өтм. (бирөөнө) канат ачуу, калкалоо. ~ alıştırmak (бир нерсенин) үйрөнүү, көнүгүү. ~ı
altında канаты/ колтугу/ калкалоосу алдында. ~ı altına almak канаты алдына алуу,
калкалоо. ~ germek канат жаюу. ~ vermek канат-бутак болуш. ~ vuruşu канат кагыш/сермеш.
kanata оозу чоң кумура.
kanatçık, -ğı канатча.
kanatlanmak 1. канат кагыш/шилтеш/
сермеш. 2. канат байлоо. 3. өтм. уядан учуш, канат сермеш. 4.өтм. (кубанычтан) учуп калуу, буту
жерге тийбөө.
kanatlı канаттуу. ~ at канаттуу ат. ~ böcekler канаттуу курт-кумурска-
лар.
kanatmak канатуу, кан агызуу.
kanatsı канат сымал.
kanatsız канатсыз.
kanı
kanava, kanaviçe 1. канва, ири тор кездеме (сайма иштеринде колдо- нулат). ~ işlemek канва үстүнөн сайма сайыш. 2. кап катары колдонулган кендир кездеме.
kanca илгич, кайырмак. ~ atmak 1)ил-
гич/кайырмак ыргытуу. 2)өтм. бирөөгө жабышуу. ~yı takmak/ atmak 1) (бирөөгө) тузак куруу.
2)(бирөөнүн) жамандыгын тилөө.
kancalamak 1. (бир нерсеге) илгич та- гуу. 2. илип тартуу. 3. (бир
нерсеге/бирөөгө) жабышып- жармашуу, тажатуу.
kancalı илгичи болгон, илгичтүү. ~ iğne
англис төөнөгүч. ~ kurt анки- лостома (Ancylostoma).
kancık,-ğı 1. канчык, айбандардын ур-
гаачысы. ~ eşek ургаачы эшек. ~ köpek канчык ит. 2. (карта ойнунда) дама. 3. ооз. аял.
4.өтм. өң кубулган, ишенимсиз, аягы суюк.
kancıklık,-ğı 1. (айбандарда) ургаачы-
лык. 2. өтм. эки жүздүүлүк, алдамчылык, арамзаалык. ~ etmek арамзаалык кылуу.
kançılar (элчиликтерде) катчы.
kançılarlık,-ğı 1. (элчиликте) катчынын иши. 2. канцелярия.
kandaş кандаш, тектеш, тукумдаш, туу- ган.
kandaşlık,-ğı кандаштык, тектештик,
бир туугандык.
kandıra 1. (~ ağacı) бот. атыр жыттуу бир жасалга гүлү (Lipia citriodora).
2. (~ otu) көп жылдык чырмоок чөп (Calamagrostis).
kandırıcı 1. ынандыруучу, ишендирүү-
чү. 2. ишенимдүү, далилдүү, кө- ңүлгө толорлук. 3. тойгузуучу, каныктыруучу, (суусун) канды-
руучу.
kandırış, kandırma 1. ынандырма, көн- дүрмө. 2. алдоо, азгыруу.
kandırmak 1. ынандырыш, көндүрүш,
макулдатыш. 2. алдоо, азгыруу, жолдон чыгаруу. 3. кандыруу, чаңкаганын басуу.
~ ылжыган мас. 3. мус. Ислам- дагы төрт ыйык түн (бул түндөрү
жаами минареттери жанып турат). ~ çöreği кандил күндөрү сатылган алкакча токочтор. ~
gecesi мусулманчылыктын ыйык түндөрү: Мухаммед пайгамбар- дын көзү ачылган, көккө чыккан,
жаратылган жана төрөлгөн түндөрү. ~ günü кандил түнүнөн мурунку күн. ~ yağı начар сорт
зайтун майы. ~in yağı tükenmek арго суусу түгөнүү, өлүү. Meryem Ana ~i gibi бүлбүлдөгөн алсыз
жарык.
kandilci 1. (мечитте) кандил жаккан киши. 2. кандил токочу жасаган
же саткан киши.
kandilleşmek (бири-бирин) кандили менен куттуктоо.
kandilli 1.лампалар менен айдыңдал- ган (жер). 2. арго ылжыган мас. ~ küfür оозго алгыс сөз/сөгүнүш. ~
temenna/selam жүгүнүп салам берүү.
kandillik, -ği 1. кандиллер турган жай.
2. кандилге байланыштуу.
kanepe диван, софа.
kangal I 1. ором, түрмөк (түрүлгөн
нерселердин). 2. ар бир түрүм/ ором, алкак.
kangal II ооз. төө тикен.
kangallamak ороо, түрүү.
kangren мед. гангрена (дененин бир жеринин чириши). ~ olmak
гангрена болуп кетүү.
kangrenleşmek 1. гангренага айланып кетүү. 2. өтм. (бир иш/абал) ой-
рон/түзөлгүс болуу.
kanguru зоол. кенгуру (Macropus gigan- teus).
kanı канагат, бүтүм, пикир, көз караш.
kantarmak
~ıma göre/kanımca оюм/пикирим/ көз карашым боюнча. ~sında ol- mak пикирде/көз карашта/ойдо болуу. ~ya varmak пикирге/ойго келүү.
kanık, -ğı жөнөкөй, топуктуу, көзү ток, ынсаптуу.
kanıklık,-ğı топуктуулук, ынсаптуулук, көзү токтук.
kanıkmak каныгуу, көзү/көңүлү тоюу.
kanıksanmak 1. көнүп калуу, тоотпоо, бышып калуу. dayaktan korkmaz,
kanıksanmış таяктан коркпойт, бышып бүтүптүр. 2. тажоо, тануу. eti ~ этти тануу.
kanırmak омкоруу, томкоруу, жулуп алуу. ağacın dalını ~ бактын бутагын омкоруу. çiviyi ~ мыкты
жулуп чыгаруу.
kanış 1. пикир, ой, көз караш.
2.алданыш, азгырылыш.
kanıt, -tı далил, аргумент. kanıtlamak далилдөө. kanıtlı далилдүү.
kanıtsamak далил катары көрүү.
kani,-i ишениш, ынаныш. ~ olmak
ишенүү, канааттануу.
kaniş каниш (узун тармал жүндүү, таза кандуу ит).
kankan аялдардын кыймылдуу бийи.
kanlamak 1. кан төгүү, канга булоо. 2. кан жугуу. 3. кан толуу gözü kanlandı көзүнө кан толду. 4. кан
жүгүрүү, чымыр тартуу.
kanlı 1. кандуу. ~ mendil кандуу жүз аарчы. 2. кан төгүлгөн, кандуу. ~
savaş кан төгүлгөн согуш. 3. чала бышкан (эт). 4. канкор, кан ичер.
5. кан толгон/баскан. ~ göz кан
толгон көз. 6. каны толук, толук кандуу. ~ adam каны жетик киши.
~ canlı ден-соолугу мыкты. ~ basur
дизентерия, ич өткөк. ~ bıçaklı olmak касташуу, бычакташуу. ~ katil канкор, киши өлтүргүч. ~
yaşlar dökmek көзүнөн кан
агызуу, күйүп-бышып ыйлоо.
алымсынуу. 3. кануу (мис. суу- суну). 4. алдануу, азгырылуу. kana kana кана-кана, кангыча.
kano каноэ (эни тар узун жеңил кайык).
kanser мед. рак. kan ~i кан рагы, аккан.
~ olmak рак болуш, ракка чалды- гыш.
kanserli 1. ракка айланган, рак ташы-
ган (орган). 2. ракка чалдыккан
(оорулуу).
kanseroloji рак изилдөө.
kansız 1. кансыз. ~ ameliyat кансыз операция. ~ devrim кансыз төң- көрүш. 2. каны аз. 3. солгун, ал-
сыз, дармансыз, бош. ~ cansız
кансыз-жансыз, алсыз-күчсүз.
kansızlık,-ğı 1. кансыздык, анемия.
2.чабалдык, жүүнү боштук, өтүм- сүздүк. 3. тексиздик.
kant шекер, лимон менен ичилген ысык
суу.
kantar 1. кол тараза. 2. кантар (оордук өлчөмү= 56, 452 кг). ~ ağası тар.
тараза башы. ~ kolu таразанын сабы. ~ topu таразанын ташы. ~a çekmek/vurmak 1) таразага тар-
туу. 2) (бирөөнү) сыноо. 3) өтм.
таразага салуу, ойлонуу.
kantarcı 1. таразачы (тараза тарткан
киши). 2. тараза жасаган же саткан киши.
kantariye тараза салыгы.
kantarlamak 1. таразага тартыш. 2.өтм. таразага салыш, жакшылап ойло- нуш. 3. (бирөөнү) сынаш, тамы-
рын тартып көрүш.
kantarlı арго : ~ küfür, ~yı savurmak
ашатып сөгүш.
kantarma каңтарма, ооздук (аттын жүгөнүндө).
kantarmak ооздукту тарта байлоо,
каңтаруу.
kapalı
kantaron бот. кекире (Gentiana lutca). kantaşı, -nı мин. кан ташы, гелиотроп. kantat, -tı муз. кантата.
kantin 1. ашкана, буфет (мектеп,
казарма, ишкана ж. б. жерлерде).
2. арго жалган, калп. ~ atmak жал-
ган айтуу.
kantinci буфетчи.
kanto кабареде ырдалган ыр.
kantocu кабаре ырчысы.
kanton кантон (аймак бирдиги).
kanun I 1. ар түрдүү мааниде мыйзам.
2. кодекс. ceza ~u кылмыш кодек- си. medeni ~ граждандык кодекс.
~a aykırı мыйзамга каршы. ~la
çatışmak мыйзамга терc келмек. ~a dayanmak мыйзамга таянуу. ~ dışı мыйзам тышы. ~ gücü/kuvveti
мыйзам күчү. ~ hükmünde мый- замга тете. ~ maddesi мыйзам бе- ренеси. ~ nazarında мыйзам боюн-
ча. ~a sığınmak мыйзамга баш кал- калоо. ~ tasarısı мыйзам долбоору.
~a uygun мыйзамга ылайык. ~ yolu
ile мыйзам жолу менен.
kanun II муз. канун (музыкалык аспап). ~ çalmak канун чалыш.
kanunen мыйзам боюнча.
kanunîI мыйзамга ылайык, мыйзамдуу, мыйзам ченемдүү. ~ yollarını ara-
mak мыйзам жолун издөө.
kanunî II канун чалган музыкант.
kanuniyet,-ti мыйзамдуулук, мыйзам
күчүндө болуу. ~ kesbetmek
мыйзам күчүнө кириш.
kanunlaşmak мыйзамдашуу, мыйзамга
айлануу.
kanunname мыйзамдар жыйнагы, ко- декс.
kanunsuz 1. мыйзамсыз. 2. мыйзамга айкыры/терс.
kanunsuzluk, -ğu мыйзамсыздык, мый-
замга айкыры аракеттер/жорук- тар.
kanyak, -ğı коньяк.
kanyon геогр. каньон, кабак.
kaolin мин. каолин, фарфор топосу.
kap, -bı I 1. идиш, тара. 2. идиш-аяк. ~
kaçak идиш-аяк. 3. кап, футляр, куту, себет, сандык ж.б. сактоочу/ ташуучу боюмдар. 4. мукаба, кап-
как (китептин, журналдын ж. б. ). 5. кап. yorgan ~ı үстүнкү шейшеп. yastık ~ı жаздык кап.
6.табак. ~ı dar чыдамсыз, күйкө- лөк (киши). ~a koymak, bir ~a kotarmak бир чечимге келиш. ~ına
sığmamak 1) ичи-койнуна батпоо (кубанычы). 2) жарылып кете жаздоо (ачуудан). 3)тынчсызда-
нуу, чый-пыйы чыгуу.
kap, -bı II аялдардын бешманты.
Kapadokya Кападокия (Ички Анада-
лудагы тарыхый аймак).
kapak, -ğı 1. ар кандай мааниде капкак.
arabanın ~ı машиненин капоту.
kol ~ları жең, манжет. şişe ~ı ши- шенин капкагы. tencere ~ı мискей- дин капкагы. 2. (шкаф, гардероб
ж. б. ) эшиги. 3. мукаба, тыш (китептин, дептердин ж. б. ). 4.анат. капкак, клапан. 5. тыгын,
пробка. ~ı atmak баш калкалоо, башын ала качуу. ~ kâğıdına pişti vermek арго мээсинен айнуу. ~ taşı
мүрзө/белги ташы.
kapakçık,-ğı 1. капкакча. 2. анат.
капкакча, клапан (жүрөктүн).
kapaklanmak 1. үстөмөндөп жыгылуу.
2. дең. кеменин ала салышы.
kapaklı 1. капкактуу, тыгындуу, оозу
бүтөлгөн/жабылган. 2. эшиктүү (шкаф, шифоньер ж. б. ). 3. өтм. жашыруун, тымызын. gizli ~
жашыруун-жабык (иш, сыр).
kapaksız 1. капаксыз. 2. эшиксиз
(шкаф, шифоньер ж. б. ). 3. өтм.
тарбиясыз, адепсиз.
kapalı 1. жабылган, бүтөлгөн. 2. жабык
(дүкөн, ишкана ж. б. ). 3. жоолук
салынган (аял). 4. туюк, чыгышы
kapatmak
жок (жол, жер). 5. туюк, ачыгы жок (көйнөк, кийим). 6. үстү жа- бык, чатырлуу. ~ garaj үстү жабык гараж. 7. лингв. туюк, жабык. ~ hece жабык муун. 8. каймана, ту- юк (сөз). 9. жабык. ~ oturum жа- бык чогулуш. 10. түнт, өзү менен өзү болгон (киши). 11. бүркөк (күн). ~ devre электр. туюк чын- жыр. ~ celse жабык сот. ~ çarşı жабык базар. ~ geçmek унчукпай кутулуу. ~ gişe oynamak (театр, кино) билеттер толук сатылып кетүү. ~ hava бүркөк күн. ~ kalp amelyatı жүрөктү токтотпой жа- салган операция. ~ kutu 1)сырдуу, кырс, түнт (киши). 2)жашыруун, билинбеген (нерсе). ~ sözler туюк айтылган сөздөр. ~ rejim тыш менен байланышы жок мамле- кеттик түзүлүш.
kapama 1. жапма, капатма, бүтөмө.
2.капама (козу этинен жасалган түрк тамагы). 3. эск. кийит,
сарпай.
kapamak 1. капатуу, жабуу, бүтөө.
dolabı ~ шкафты жабуу. gözlerini ~
көздөрүн жумуу. kitabı ~ китепти жабуу. 2. каптоо, көргөзбөй салуу, тосуу. bu yapı manzarayı kapadı
бул курулуш көрүнүштү тосуп салды. 3. тоскоол/бөгөт болуу. kar yolu kapadı кар жолду бүтөп
салды. 4. толтуруу. çukuru ~ чуң- курду толтуруу. 5. өчүрүү, ток- тотуу (сууну, электрди ж. б. ).
6.бүтүрүү, токтотуу. bu konuyu kapayalım бул сөздү бүтүрөлү. 7. жаап салуу, токтотуу (ишкананы,
газетаны ж. б. ). 8. камоо, кармап туруу. tımarhaneye kapamak жин- диканага камоо. hapishaneye ~
түрмөгө камоо. 9. жабуу, туура ке- лүү, төлөө. borçları ~ карыздарды төлөө.
kapan 1. капкан. 2. өтм. капкан, тузак.
~a düşmek / tutulmak / yakalanmak капканга түшүү. ~a düşürmek кап- канга/тузакка түшүрүү. ~a kısılmak капканга кыстырылуу. ~ kurmak тузак куруу.
(күн). 3. түнт, ичимен тап (киши).
4.көңүлсүз, тажатма (жер). ~ iştah тамакка табитсиздик.
kapanış жабылыш. ~ saati жабылыш сааты. ~ta söyleyen sözünde жабы- лышта сүйлөгөн сөзүндө.
kapanmak 1. жабылуу, бүтөлүү, бүтүү. delik ~ тешик бүтөлүү. dolap ~ шкаф жабылуу. 2. тыш менен бай-
ланышты үзүү, бекинүү. mağaraya kapandı үңкүргө бекинди. odaya ~ бөлмөгө бекинүү. 3. иши токтоо,
жабылуу. gazete kapandı газета жабылды. 4. бүтүү, токтоо. söz bu- rada kapandı сөз бул жерде бүттү.
5.басып калуу/жатып алуу. üzerine kapandı үстүнө басып жыгылды. 6. каникулга тароо.
okullar kapandı мектептер тарады.
7. (жара) карттануу, айыгуу.
8.(көз) көрбөй калуу. 9. (күн)
бүркөлүү. ayaklarına ~ бутуна жыгылуу, кечирим суроо. içine ~ түнт тартуу, өзү менен өзү болуу.
kaparo күрөө. ~ vermek күрөө берүү. kaparoz арго арам акча/мал-мүлк. kaparozcu арам тамак.
kapasite 1. жөндөм, шык, мүмкүн- чүлүк. çalışma ~si иштөө жөндөмү.
2.көлөм, сыйымдуулук.
kapatılmak 1. жабылуу, бүтөлүү. 2.ток-
тотулуу. 3. камалуу.
kapatma 1. жапма, бүтөмө. 2. өтм. бир
эркек менен никесиз жашаган аял.
3.арам мүлк. 4. спорт оюнчуга бөгөт болуу.
kapatmak 1. жабуу. 2. камоо. 3. чыга- шаны жабуу. masraflarını ~ чы- гымдарын жабуу. 4. эсеби так чы-
гуу, эсептешүү. 5. токтотуу, бүт-
kapılgan
көрүү. meseleyi ~ маселени бүткө- рүү. 6. арам жолдон пайда табуу.
7. аял менен никесиз жашоо. 8.
(телефонду) жаап салуу.
kapçık, -ğı 1. капчык. 2. бот. чанак.
kapı,-yı 1. эшик, каалга, дарбаза, капка.
2.иштеген жер. ~ arkadaşı кесип- теш. sık sık ~ değiştirmek тез-тез кызмат которуу. 3. киреше жери,
жардам алчу жер. bir ~ım vardı o da kapandı бир киреше келген жерим бар эле, ал да жабылды.
4.мамлекеттик мекеме. hükümet
~sı өкмөт мекемеси. 5. өтм. му- рундун учу, эшиктин алды,
жакын. kış ~da кыш кирип келди.
6. эшик (тавла ойнунда). ~sı açık
меймандос. ~ açmak 1) эшик са-
луу. 2) сөз кылуу. ~yı açmak 1) (бир нерсенин) баштоо. 2) чыйыр салуу, өрнөк болуу (бир иште). ~
ağası эшик ага (падышанын, вазирдин сарай ичиндеги иштерин аткарган кызматчы). ~ ağzı
эшиктин оозу. ~ almak/yapmak (тавла ойнунда) бир уяда эң аз эки пул топтоо. ~ altı күзөтчү.
~sını aşındırmak эшигин жыртуу. ~ baca açık каалга-терезеси ачык (жакшы корунбаган жер). ~sı
bacası yok кыйраган, бүлүнгөн. ~yı büyük açmak чыгымдуу ишке ки- ришүү; көп чыгаша болуу. ~sında
büyümek эшигинде/колунда чо- ңоюу. ~sını çalmak 1) эшигин кагыш. 2) жардам сураш. ~dan
çevirmek эшиктен кайруу, кабыл албоо. ~ya dayanmak 1) жакындап келүү, келип калуу. kış ~ya da-
yandı кыш кирип келди. 2)(би- рөөнү бир иш үчүн) зордоо, кыс- тоо. ~ dışarı etmek эшиктен
чыгарып салуу, кууп ийүү. ~ duvar үн жок, шек-шоорат жок (ча- лынган эшикке эч ким жооп бер-
бегенде). ~ gibi тоодой-таштай
(киши). ~ halkı 1) тар. пашанын согуш гвардиясы. 2) бай үй- бүлөнүн малайлары. ~nın ipini çekmek үймө-үй кыдырыш. ~ kadar тоодой, бакыйган (киши). ~ kapamaca 1) жапырт/баары бир жакка кетүү. 2) бүтүндөй, толугу менен. ~ ~ dolaşmak үймө-үй/ түтүнмө түтүн кыдыруу. ~sına kilit vurmak 1) эшигин бекитип/жаап салуу. 2) иши оң кетпөө/жүрбөө, банкрот болуу. ~ kolu эшиктин туткасы. ~ komşu эшиктеш коңшу.
(сөзм. с. эшиктен куусаң, түндүк- төн түшөт). ~ mandalı 1)эшик- тин тээги. 2) колунан иш келбеген
адам. ~ numarası эшик номери. ~ oğlanı тар. чабарман, кол бала.
~sı olmak ... акча туруу (баланча
акча талап кылмак). bu on bin liranın kapısıdır бул эшик он миң лира турат. ~ tokmağı эшиктин
токмогу (эшикти кагыш үчүн колдонулган металл алкак). ~yı vurmak эшикти кагуу/тыкылда-
туу. ~ yapmak 1) кириш жасоо, сөздү узактан баштоо. 2) (тавла оюнунда эки ташты бир уяга
салуу). 3) айылчылоо. ~lar yüzüne kapanmak тилеги таш кабуу. ikisi de aynı ~ya çıkar ак ит, кара ит
баары бир ит. yanlış ~ya çalmak көздөгөн кишисине туш келбей калыш.
kapıcı 1. подъезддин жана бакчанын майда--чүйдө иштерин аткарган кызматчы, швейцар. 2. тар.
(Османлы Сарайында) эшик ачар.
kapıcılık,-ğı капычынын,иши жана милдети.
kapılanmak бир ишке орношуу/кирүү.
kapılgan 1. жашык, мууну бош. 2. оома, айдама, ишенчээк, көңүлчөөк,
элпек.
kaplamalı
kapılganlık,-ğı 1. жашыктык, мууну боштук. 2. оомалык, ишенчээктик, көңүлчөөктүк.
kapılı 1. эшиктүү, дарбазалуу, капка- луу. çok ~ oda эшиги көп бөлмө. 2.өтм. иштеген иши бар. ~ bacalı
olmak тескери карашуу, аралары бузук болуу.
kapılmak 1. кабылуу, учуроо. korkuya ~
коркуп кетүү. akıntıya ~ агып кетүү. 2. ашык болуу, сүйүп ка- луу. 3. азгырылуу, алдануу. ben
onun sözlerine kapıldım мен анын сөздөрүнө ишендим. hayale ~ кы- ялга батуу. paniğe ~ дүрбөлөңгө
түшүү. ümitsizliğe ~ үмүтүн жоготуу.
kapısız 1. эшиксиз, дарбазасыз. 2. иши
жок, бекер. ~ kalmak ишсиз ка- лыш.
kapış алыш, кармаш, жулуп алыш, тар-
тып алыш. ~ ~ колго тийбей. ~ ~ gitmek колго тийбей калыш, дароо сатылып кетиш. ~ ~ kapışmak
жулмалашмак, кызыл чеке болмок, жулкулдашмак. ~ ~ yemek үзүнүп-жулкунуп жеш.
kapışılmak талануу, колго тийбөө, таңсык болуу.
kapışmak 1. (бир нерсени) талап кетүү,
үстүнө үймөлөктөө, жапатырмак киришүү. kapışa kapışa жерге/ колго тийгизбей. 2. жулкулдашуу,
жулмалашуу, кызыл чеке болу- шуу. 3. (күрөштө, ар кандай бет- тешүүдө) качырышуу, таймашуу.
kapik (<орус. копейка) тыйын.
kapital, -li капитал, байлык.
kapitalist, -ti 1. капиталист. büyük ~
ири капиталист. 2. капиталист- тик. ~ ülkeler капиталисттик өлкө- лөр. ~ sistem капиталисттик систе-
ма.
kapitalizm капитализм.
kapitone 1. шырылган (жууркан, ки-
йим ж. б. ). 2. жумшак, көптүрүл-
гөн, калыңдатылган (мебель, эшик ж. б. ).
kapkacak, -ğı идиш-аяк, казан-аяк.
kapkaç алып/жулуп качуу (уурулук-
тун бир түрү).
kapkaççı 1. алып/жулуп качкан ууру, зордукчу. 2. өтм. плагиат, хал- турщик, адеми ууру.
kapkaççılık,-ğı 1. алып/жулуп качма, зордукчулук. 2. өтм. халтура, адеми уурулук, плагиат.
kapkara капкара, ындыкара.
kapkaranlık,-ğı капкараңгы, көөдөй ка- раңгы.
kaplam лог. мазмун, түшүнүк.
kaplama 1. каптама, каптоо. 2. кап, че- хол. mobilyanın ~sı мебелдин кап-
тамасы. ~ çarşaf каптама шейшеп.
3.калоо/калкалоо үчүн колдо- нулган материал. duvar ~sı
дубалга каланган (кагаз, тактай ж. б. ). 4. жалатылган. gümüş ~ күмүш жалатылган. altın ~ алтын
жалатылган. 5. жасалма. ~ diş
жасалма тиш.
kaplamacı каптама иштерин жасаган
уста. kalay ~ калай каптамачы/ уста.
kaplamak 1. каптоо, жабуу. duman ~
туман/түтүн каптоо. sessizlik ~ жымжырттык басуу. 2. курчоо. evi üç tarafından orman kaplıyor үйдү
үч тарабынан токой курчап турат.
3.каптоо, кабуу. yorgan ~ жуур- кан каптоо. çarşaf ~ шейшеп
каптоо. 4. бүркөө, чүмкөө. karla kaplanmış dağlar кар менен чүмкөлгөн/капталган тоолор. 5.
каптоо, жалатуу. gümüşle ~ күмүш жалатуу. 6. жайылуу, тароо. ünü cihanı kapladı аты/атагы ааламга
тарады. 7. (сезим, туюмдар үчүн) бийлеп алуу, толуу. içini sevinç kapladı ичине кубаныч толду.
kaplamalı капталган, капталуу.
kaptan
kaplamalık,-ğı каптоого жараган/ыла- йык (материал).
kaplan зоол. жолборс (Felis tigris).
kaplanboğan бот. аконит (Aconitum na- pellus).
kaplanböcek, -ği зоол. мите курттар ме-
нен азыктанган пайдалуу бир курт түрү (Cicindela campestris).
kaplı 1. капталган. deri ~ тери каптал-
ган. 2. мукабасы/тышы бар. 3. чүмкөлгөн, бүркөлгөн, чулганган. gökyüzü bulutlarla ~ асманды
булут чулгап турат, күн бүркөк.
kaplıca I ысык/минералдык булак, арашан. ~ tedavisi арашан суу
менен дарылоо.
kaplıca II майда дандуу буудай түрү
(Tritiсum monococcum).
kaplık, -ğı 1. идиш-аяк коюлган жер. 2. каптама материал. ~ kağıt каптама кагазы. 3. бир идишке баткыдай/
толтургудай. iki ~ çorba эки табак сорпо.
kaplumbağa зоол. ташбака (Testudo). ~
gibi ташбакадай, кыбыр, жай. ~ yürüyüşü ташбака жүрүш.
kapmak,-ar 1. жулуп/талап/тартып
алыш. kitabı elinden ~ китепти колунан жулуп алыш. 2. ээлеп алыш. erken gelenler ön sıraları
kapmışlar эрте келгендер алдыңкы катарларды ээлеп алышыптыр. 3.үйрөнүп алыш, ыгын алыш, тү-
шүнө коюш. bir usulü ~ ыгын ала коюу. 4. жугузуп алыш. hastalık ~ оору жугузуш. mikrop ~ микроп
жугузуш. 5. ала/жула качыш. kurt kuzuyu kaptı карышкыр козуну ала качты. 6. алып кетүү, чайнап
салуу (техника үчүн). makine par- mağını kapmış машине бармагын чайнап салыптыр. kapan kapana
таланып жок болуу, бекер кетүү. kapanın elinde kalmak 1)жетиш- кен жетишип, жетпеген куру кал-
мак. 2. (бир нерсе) өтм. таңсык,
жетпес болуш. kapıp koyuvermek
kaporta 1. авто. алдыңкы капкак, ка-
пот, корпус (машинанын). 2. (ке-
меде) люк.
kaportacı машинанын корпус бузукта-
рын оңдогон уста.
kapriçyo муз. капричио.
kapris каприз, кара жин, кыял. ~i
tutmak капризи/кара жини кар- май калуу. ~ yapmak чырдоо, кыялын карматуу.
kaprisli кыялы чатак, кырс, кергиште- ген, жылкы кыял/мүнөз, каприз- дүү.
kaprissiz жоош, момун, түшүнүктүү, чатагы/кыялы жок.
kapsam 1. алкак, ич, чөйрө, кучак. сал.
şümûl. 2. лог. түшүнүктүн камтуу аянты, түшүнүктү түзгөн нерсе- лердин чогундусу. ~ına alma/alın-
ma кучагына алма/алынма. ~ı içinde алкагында, ичинде.
kapsama кучагына алма, камтуу. ~ alanı
dışında кучагы/алкагы тышында.
kapsamak өз ичине/кучагына/ алкагы- на алыш.
kapsamlama ад. синекдоха.
kapsamlı 1. кучагына/ичине алган. 2.ар тараптуу, кеңири, ийне-жибине
чейин, масштабдуу. ~ çalışmalar yürütülüyor ар тараптуу иштер жүргүзүлүп жатат.
kapsık туткун, камалган киши. ~ su
артезиан кудугу.
kapsız 1. идишсиз, тарасыз. 2. атайын
идиштерге куюлбаган, килолоп/ литрлеп сатылган.
kapsol,-lü 1. аск. капсула, пистон.
2.шишенин капкагы. 3. хим. , физ. капсула (идиш). 4. бот. (айрым өсүмдүктөрдө) чанак. 5. фарм.
дары капсуласы.
kapsül к. kapsol.
kaptan 1. капитан (кемеде, учакта).
2.спорт. капитан. ~ paşa, ~ı derya
kara
тар. Деңиз Министри. ~ köprüsü/ köşkü капитандын башкаруу бөл- мөсү (кемеде). ~ pilot 1) учак командири. 2) шаарлар аралык автобустун шофёру.
kaptanlık,-ğı капитандык кызмат/ милдет.
kaptıkaçtı 1. минибус. 2. бир түр карта оюну. 3. чөнтөкчүлүк, майда уу-
рулук.
kaptırmak 1. алдыруу, жулдуруу, куру жалак калуу. 2. (бир жерин) алды-
руу, чайнатып/үздүрүп/капты- рып алуу. 3. мүмкүнчүлүк берүү, алдыруу, таасирине кабылуу.
kendini ~ өзүн унутуп коюу, берилүү. içkiye ~ ичкиликке алдыруу.
kapuska (< орус. капуста) капустасы демделип бышырылган эттүү тамак.
kaput I, -tu 1. аск. шинель. 2. авто. капот. 3. презерватив. ~ bezi бышык токулган пахта кездеме.
kaput II, -tu 1. жеңиш (карта оюнун- да), капут. ~ etmek утуш, жеңи- лүүгө учуратыш. ~ gitmek/olmak
1)(карта оюнунда) жеңилиш. 2)
арго эч бир экзаменден өтө албоо.
kaputluk, -ğu: ~ kumaş шинелге жара-
ган кездеме.
kapüşon капюшон.
kar кар. ~dan adam кар киши. ~ alaca
oldu ала кар. ~ ayakkabısı кийиз өтүк, чокой. ~ basmak кар басуу. ~ çığı кар көчкү. ~ düşmek кар
түшүү. ~ fırtınası борошо, бороон.
~da gezip izini belli etmemek изин жашыруу (бир ишти) жашыруун
жасоо. ~ gibi кардай (аппак/та- за). ~ helvası 1) кар аралаштырыл- ган пекмез (к. ). 2) жасагандардын
өзүнө да жакпаган бир иш. ~ kuşu зоол. кар кушу (Plectrophenax nivalis). ~ körü кардан көз кама-
шуу. ~ kuyusu кар шыкалган ку-
дук. ~a saplanmak карга тыгылуу.
жааш.
kâr 1. пайда, киреше. 2. ком. өздүк нарк менен баа арасындагы айыр-
ма. ~ bırakmak киреше түшүрүү, пайда алып келүү. ~ çıkarmak пай- да чыгарыш. ~ gayesi gütmeksizin
пайда көздөбөстөн. ~ haddi пайда- нын чеги. ~ koymak нарктын үстү- нө пайдасын коюу. ~ı olmamak
пайда түшпөө. 3. иш, жумуш, күч. bu benim ~ım değil бул мага жараган иш эмес. akıl ~ı olmayan
акылга сыйбаган. ~ etmek 1) пайда табуу. 2) пайдасы тийүү. ~ını tamam etmek өтм. өлтүрүү, көзүн
тазалоо.
kara I кургактык, жер, континент, ма- терик. ~da кургактыкта. ~dan ку-
ргактыктан. ~ya ayak basmak/~ya çıkmak кемеден топуракка аяк басуу. ~ya çekmek жээкке чыга-
рыш (кемени, кайыкты). ~ içi кон- тинент ичи. ~ iklimi континен- талдык климат. ~da kaplan,
denizde aslan жүрөктүү, айбаттуу (киши). ~ kaplumbağası кургак ташбака. К~ Kuvvetleri Кургактык
Kүчтөрү. ~ya oturmak кургакка отуруп калуу (кеме). ~da ölüm yok мындан ары кыйналыш жок. ~ su-
ları өлкөгө тийиштүү деңиз жээги тилкеси. ~ vapuru ооз. поезд. ~ya vurmak жээкке шилеп/чыгарып
салуу (мис. балыктарды). ~ yolu кара (машине) жол. ~ yolculuğu машине менен саякаттоо. ~
yürüyüşü аск. кургактык жүрүшү.
kara II 1. кара (түс). ~ barut кара дары.
~ toprak кара топурак. 2. кара
тору жүздүү. ~ kız кара кыз. 3.өтм. кайгылуу, кара, ачуу. ~ günler кара күндөр. ~ haber
ачуу/кара кабар. 4. кара ырк/раса.
karabasan
5. фото. негатив. 6. айрым зоо- логиялык, ботаникалык термин- дердин тутумунда: ~ ağaçkakan зоол. кара тоңкулдак (Dryocopus martius). ~ akbaba кара жору (Cathartes papa). ~ alınlı örümcek kuşu зоол. кара кашка жөргөмүш кушу (Lanius minor). ~ ardıç бот. кара арча (Juniperus sabina). ~ dut бот. кара тыт (Morus niger). ~ karga зоол. кара карга (Corvus corax). ~ kavak кара терек (Populus nigra). ~ kurbağa зоол. кара бака (Bufo bufo). ~ leylek кара илегилек (Ciconia nigra). ~ pelin бот. кара шыбак (Artemisia). ~ sağan зоол. кара карлыгач (Apus apus). ~ sevda
1)үмүтсүз ашыктык, ашыктык жиндиси. 2) психол. чөгүш, ме-
ланхолия. ~ sevdaya düşmek/ kapılmak/tutulmak/uğramak 1) ай-
ласыз/үмүтсүз сүйүүгө чалдыгуу.
2)көңүлү чөгүү, рухий басынтыга кирүү. ~ sevdalı 1) үмүтсүз ашык
болгон, ашыктык жиндиси. 2) ме- ланхолик, асанкайгы. ~ sığırcık зоол. кара чыйырчык (Sturnus
unicolor). ~ söğüt бот. кара тал (Salix nigra). ~ ağızlı кара ооз. ~ atmak каралоо, жалаа жабуу. ~lar
bağlamak/~lara bürünmek / giymek кара кийүү, аза күтүү. ~ bayram кара күн, аза күнү. ~ borsa кара
базар/чаршы. ~ borsacı алыпсатар, сүткор. ~ bulut 1)кара булут. 2)ба- лакет, жамандык. ~ cahil түркөй,
караңгы. ~ cehennem түнөргөн, сүрдүү (киши). ~ cümle ооз. төрт амал. ~ cümlesi eksik/zayıf арифме-
тикасы начар. ~ çalı арго чагымчы, жүүт, бузуку. ~ çalmak жалаа жабуу, жамандоо. ~ya çalmak
каралжын тартуу. ~ damar көк кан тамыр. ~ elmaz 1) кара алмаз (аска тешкич курал). 2) өтм. кара
алтын (таш көмүр). ~ erik fırtınası
деңиз бороону. ~ et кара кесек эт.
кара/каран күн. ~ gün dostu кара
күндө жаныңда болгон дос. ~ humma мед. ич келте. ~ kaplı kitap
1)какшык кара китеп (ар кандай
маалыматтар жазылган китеп).
2)мыйзам. ~ ~ düşünmek башы катуу/чирүү. ~ kaş кара каш.
(aralarından) ~ kedi geçmek (эки жакын кишинин) арасы бузулуу. ~ kış кыштын эң ызгаардуу кези,
чилде. ~ kuru тыржыйган кара (киши). ~ kutu авиа кара куту. ~ kuvvet дин кара/реакциячыл
күчтөр. ~ liste кара тизме. ~ listeye alınmak кара тизмеге түшүп калуу. ~ maça каткан кара катын.
~ mizah мыскыл. ~ saban соко (эң одоно түрү). ~ sakız кара сагыз. ~ sakız gibi yapışmak чапкенедей
жабышуу. ~ sarı каралжын сары. ~ sevda 1) үмүтсүз ашыктык. 2) ме- ланхолия. ~ sığır топоз. ~ suları
ук. бир мамлекеттин чек арасы ичиндеги деңиздердин эгемендиги- не кирген суу тилкелери/терри-
ториал суулар. ~ talih кара жолтой. ~ sürmek каралоо, жалаа жабуу. ~ tahta кара такта. ~ yağız
1) карагер, каратору. 2) чымыр, бышык, саламаттыгы мыкты.
~ yazı кара таалай, арылбаган шор,
таалайы/тагдыры тайкылык.
~ yazılı таалайы тайкы, шору арылбаган, шоркелдей. ~ yel
1) түндүк-батыштан соккон шамал. 2) түндүк-батыш. ~ yer кара жер, мүрзө. ~ yere girsin!
каргыш кара жерге кирсин! ~ yolu кара жол. ~ yosunları бот. мохтор.~ yüz/yüzlü жүзүкара, бети
жок.
karaağaç, -cı бот. кара жыгач (Ulmus).
karabasan 1. албарсты. 2. өтм. өтө
оор, кыйналыштуу учур.
karaktersiz
karabaş 1. кечил. 2. өтм. бойдок, үй- лөнгүсү келбеген эркек. 3. ооз. короочу ит. 4. ооз. кара буудай. 5.карабаш (жыттуу өсүмдүк) (Lavendula staechas). 6. үндүктөр- дүн илдети.
karabet, -ti жакындык, туугандык.
karabiber 1. бот. кара мурч (Piper nigrum). 2. жакшынакай кара тору
(кыз/аял).
karabina карабин.
karaburçak, -ğı бот. кара бурчак
(Ervum ervilla).
karaca I каралжын. ~ darısı бот. кара таруу (Panicum milliaceum).
karaca II зоол. тоо эчки (Capreolus).
karaca III анат. ийин. ~ kemiği ийин сөөгү.
karacı I аск. Кургактык Күчтөрү аскери/офицери.
karacı II жалаакор, каралаган.
karaciğer анат. боор. ~ iltihabı боор- дун сезгенүүсү.
karaçalı 1. бот. караган (Prunus spi-
nosa). 2. өтм. бузуку. ~sı elinde
ушакчы, чагымчы.
Karadağ 1. Карадаг (тоо). 2. Черно-
гория (мамлекет).
Karadağlı черногориялык.
Karadeniz Кара деңиз. ~ Boğazı Босфор
кысыгы. ~de gemilerin mi battı? неге маанайың пас? (сөзм. с. Кара деңизге кемелериң чөктүбү?).
Karadenizli карадеңиздик.
karafa, karafaki ракы куюлчу графин.
karafatma зоол. зыянкечтер менен
азыктанган чоң кара курт (Cara- bus).
Karagöz I 1. түрк элдик куурчак те-
атры. 2. бул оюндун башкы каарманы.
karagöz II зоол. каракөз (балык түрү)
(Sargus sargus).
karagözcü 1. карагөз ойноткон артист.
2. карагөз фигураларын жасап
саткан киши.
karagözlük,-ğü куудулдук, тамаша- көйлүк.
karağı көсөө (от ичкериштирген).
Karahanlı Каракандыктар (орто кы- лымда Орто Азияда курулган Түрк
мамлекети).
karahindiba бот. каакым (Taraxacum officinale).
Karaim караим, карай.
Karaimce караим тили, карайча.
karakabarcık, -ğı мед. күйдүргү (мал-
дын жугуштуу оорусу).
karakaçan кара эшек.
karakalem 1. көмүр калем (сүрөт тар-
туучу өзгөчө калем). 2. бул ыкма менен тартылган сүрөт.
karakarga кузгун, кара карга.
karakeçi зоол. муруттуу балык (Barbus fluvialilis).
karakol 1. аймактык полиция бөлүмү,
каракол. 2. кароол, күзөтчү. ~ binası кароол имараты. ~ gezmek күзөткө чыгыш. ~ hattı көзөмөл
чеги.
karakolluk кылмыш деп эсептелген, полиция кийлигишүүсү талап кы-
лынган (иш, окуя). ~ olmak поли- ция бөлүмүнө түшүп калыш/ алып барылыш.
karakter 1. мүнөз, табият, касиет. ~ sağlamlığı мүнөздүн туруктуулугу.
~ teşkili мүнөздүн калыптанышы.
2.кейипкер (театрда). ~ oyuncusu күлкүлүү каарман. 3. каарман (адабиятта). 4. комп. , полигр.
арип түрү.
karakteristik,-ği 1. мүнөздөмө. 2.мүнөз-
дүү, тиешелүү. ~ vasıf мүнөздүү
касиет.
karakterli 1. мүнөзгө ээ, мүнөздүү.
yumşak ~ мүнөзү жумшак.
2.мүнөзү туруктуу, өзүн башкара билген.
karaktersiz мүнөзү/жүнүү бош, оома,
чалагайым.
karar
karaktersizlik, -ği мүнөзү боштук, оомалык, чалагайымдык.
karakul к. karagül.
karakulak тар. 1. вазирдин оң колу.
2.чабарман. 3. тыңчы.
karakurbağası зоол. курбака
(Bufonidae).
karakuş I зоол. бүркүттүн бир түрү.
karakuş II (туяктуу жаныбарларда)
аяк шишиги.
karalahana бот. жалбырагы коюу жашыл капуста.
karalama 1. чиймеленген/үстү-үстүнө жазылган жазуу. 2. кайра/кайра жазылган жазуу. 3. кол көндүрүү.
4. каралама, чагым, жалаа. ~ defteri каралама дептери.
karalamak 1. жазып/сызып/чийип са-
лыш, булгаш. 2. өтм. каралоо, жамандоо, жалаа жабуу. 3. (бир жазууну) оңдоо. 4. (сүрөттүн)
эскизин тартуу.
karaleylek,-ği зоол. кара илегилек
(Ciconia nigra).
karalı 1. каралары/кара темгили бар. 2. үстү чийилген/сызылган/ оңдол- гон (жазуу). ~ beyazlı карала.
karalık,-ğı 1. каралык. 2. кара темгил- дер.
karaltı 1. караан. ~sı gözden kayboldu
карааны көздөн кайып болду. 2.
кара так.
karamak 1. кордоо, төмөнсүнтүү. 2.ка-
рартуу, так түшүрүү. 3. жаман көрүү, жерүү. 4. каралоо.
karaman зоол. куйруктуу кой,
караман.
karambol,-lü 1. карамболь (бильярд оюнунда). 2. кагылышуу, сүзүшүү.
~e getirmek 1) тополоңдон пайда- ланыш. 2) чампалап жасай салыш (бир ишти). ~ yapmak 1) кагы-
шуу. 2) (бильярдда) таштарды бири-бирине тийиштирүү.
karamela карамель.
karamsar асанкайгы, пессимист.
karamsarlık,-ğı асанкайгылык, песси- мизм.
karanfil 1. бот. гвоздика (Dianthus caryophyllus). 2. каранфил дарагы (Caryophyllus aromaticus). 3. бул
дарактын жыттуу түрү (тамакка кошулат).
karanlık,-ğı 1. караңгы, кеч. ~ bastırdı
караңгы кирди. 2. караңгы, жары- гы жок. ~ oda караңгы бөлмө. 3.өтм. кара, балакеттүү, белги-
сиз. ~ bir durum белгисиз бир жаг- дай. 4. коркунучтуу, опурталдуу. ~ işler опурталдуу иштер. ~ta
караңгыда. ~ basmadan караңгы кире электе. ~ düşünce арам ой. ~ etmek караңгы кылуу, жарыкты
тосуу. ~a gömülmek караңгыга көмүлүү/чөгүү. ~ta göz kırpmak каймана сүйлөө, кыйытып айтуу.
~a kalmak караңгыга чейин калыш. ~ı yırtmak караңгыда кайсалоо, жарык издөө.
karantina карантин. ~ya almak каран- тинге алыш. ~dan geçmek каран- тинден өтүш. ~ kordonu карантин
кордону. ~ koymak карантин коюш.
karar 1. чечим. ~ından dönmemek чечи-
минен кайтпоо. doğru ~ туура че- чим. 2. өкүм, жаргы (укук орган- дарынын). mahkeme ~ı соттун
өкүмү. 3. туруктуулук, өзгөрбөс- түк, ырааттуулук. makine bir ~ üzеre çalışır машина ырааттуулук
менен иштейт. 4. темп, ылдамдык. yürüyüş ~ı басыш ылдамдыгы. 5.тынчтык, бейгамдык. ~ını boz-
mamak тынчтыгын бузбоо, каба- тырланбоо. 6. чек, жетиштүү өлчөм, көп да эмес, аз да эмес.
~ınca, ~ında керектүү өлчөмдө, ашык-кем эмес. ~larında ... жакын, чукул, болжол менен. yemeğin
tuzu ~ında тамактын тузу жакшы.
karavela
~ almak чечим кабыл алыш. ~ altına almak/~a bağlamak чечим чыгарыш, бир чечимге/бүтүмгө байлаш. ~ında bırakmak чектен чыкпоо. ~ bulmak бир бүтүмгө келүү, көнүү. ~ kılmak бир чечимге токтоо, бир жолду чечүү.
~ında olmak (бир иш жасоого).
киришүү, камынуу, ойлоо. ~a
varmak чечимге/бүтүмгө келүү. ~ vermek чечүү, жолун табуу.
karargâh 1. жайгашкан жер, турук,
парк. 2. аск. ордо, штаб, кошуун- дун убактылуу өргүгөн жери.
kararış караруу, бүркөлүү.
kararlama 1. болжомо, көз менен өлчө- мө. 2. болжолдуу, божомолдуу, түкшөмөлдүү.
kararlamadan кайсалабай, издебей, буйдалбай. karanlıkta kapıyı ~ bul- du караңгыда эшикти буйдалбай
(дароо) тапты.
kararlamak божомолдоо, болжоо.
kararlaşmak чечимге келинүү, чечи-
лүү, макулдашуу, сүйлөшүлүү.
kararlaştırmak чечим/бүтүм чыгартуу, жыйынтыкка келүү.
kararlı 1. чечкиндүү, катуу, кескин, кайра кайткыс. ~ bir şekilde чечкиндүүлүк менен, кескин
түрдө. 2. тең салмактуу, ырааттуу, бир калыпта/туруктуу. ~ olmak чечкиндүү болуш, бел байлаш. ~
denge физ. туруктуу тең салмак.
kararlılık,-ğı чечкиндүүлүк, кажыбас- тык, туруктуулук.
kararma 1. карарыш, бүркөлүш, түнө- рүш. hava karardı күн бүркөлдү. gözlerim karardı көздөрүм караң-
гылашты. 2. өчүү, пастоо (мис. от, өрт). 3. күчү түгөнүү, кы- сылуу. 4. өтм. бушайман болуу,
арманда калуу, ичи ачышуу.
kararname 1. чечим, токтом (жазуу жүзүндө), резолюция. 2. Түркия-
нын Министрлер Кеңеши же пре-
зиденти тарабынан кол коюлган чечим.
ган, орунтуксуз. 2. арсар, олку- солку, эки анжы, он кубулган, чечкинсиз, оома. ~ adam чечкин-
сиз/оома киши. ~ kalmak/olmak
эки анжы/ олку-солку болуу.
kararsızlık,-ğı 1. туруксуздук, өзгөргүч-
түк, орунтуксуздук. havada ~ var аба ырайы өзгөрүп турат. 2.чеч- кинсиздик, оомалык, эки анжы-
лык, олку-солкулук.
karartı караан, карарган так/темгил.
karartma 1. (бир нерсени) карартма.
2.аск. (абадан корунууда) жарык- тарды өчүрүп, караңгылыкка чө- мүлмө. 3. кино экрандын карар-
тылмасы.
karartmak 1. карартуу, күйгүзүү (мис.
денени). 2. күңүрт көргөзүү, чүм-
көө. 3. өчүрүү (жарыкты, отту).
4.өтм. капа/ыза кылуу, көңүл оорутуу. içini ~ жанын кейитүү/
кашайтуу.
karasal континентал, материкке тие- шелүү. ~ iklim континентал
климат.
karasinek,-ği зоол. кадимки кара чиркей (Stomoxys calcitrans).
karasu мед.глоукома.
karaşın кара тору, кара, брюнет.
karatavuk, -ğu зоол. кара тоок (Turdus
merula). karate каратэ. karateci каратеист.
karaturp, -pu бот. кара түрп (Raphanus sativusvar niger).
karavan караван, вагонетка.
karavana тамак куюлчу чоң челек
(көбүнчө коомдук жайларда).
karavaş (согушта колго түшкөн же
сатып алынган) күң.
karavela 1. дең. эск. чоң кеме. 2. ке- меде деңиз эрежелерине ылайык
келбеген жагдай.
karı
karavide зоол. тайыз сууларда жаша- ган чаян (Potamobius fluviatilis).
karayanık, -ğı мед. күйдүргү.
karayılan зоол. кара жылан (Coliber). karbit, -di хим. кальций карбиди. karboksil хим. карбоксил.
karbon хим. көмүр кычкыл газы. К~ devri Таш көмүр доору. ~ kâğıdı копия кагазы, кара/көчүрмө
кагаз.
karbonat,-tı хим. 1. көмүр кычкыл тузу, карбонат. 2. аш содасы.
karbondioksit, -ti хим. карбондиоксид. karbonhidrat, -tı хим. карбонгидрат. karbonik хим. көмүр тектүү. ~ asit
көмүр кислотасы.
karbüratör тех. карбюратор.
karçiçeği, -ni бот. мандалак (Leconium).
kardaş ооз. к. kardeş. kardan тех., мех. кардан.
kardelen бот. байчечекей (Galanthus
nivalis).
kardeş 1. бир тууган. öz kardeş өз бир тууган. erkek ~ ини. kız ~ сиңди же
карындаш. 2. пикирдеш, санаа- лаш. din ~i диндеш. 3. кайрылуу сөзү. nasıl anlamazsın, ~im! кантип
түшүнбөйсүн, тууганым! ~ çocuk- ları ага-ининин балдары. ~ devlet- ler боордош мамлекеттер. ~ten
ileri бир туугандан артык. ~ ~ бир тууганча. ~ katili бир тууганын өлтүргөн (киши). ~ kavgası (бир
өлкөнүн) ички чатагы. ~ payı yapmak тең бөлүшүү. ~ şehirler боордош шаарлар. beş ~ беш
манжа, алакан.
kardeşce бир тууганча.
kardeşlik,-ği 1. бир туугандык. 2. боор-
доштук, агайындык, журтташтык.
3. кайрылуу сөзү. 4. өгөй бир тууган.
kardinal, -li кардинал. kardiyograf кардиограф. kardiyografi кардиография.
kardiyogram кардиограмма.
kardiyolog кардиолог.
kare 1. чарчы. 2. мат. квадрат. ~sini
almak/~ye yükseltmek квадратка көтөрүү. kilometre ~ чарчы кило- метр. metre ~ чарчы метр.
karekök, -kü мат. квадрат тамыр.
kareli 1. чарчы/чакмак сызыктуу. ~ defter чакмак сызыктуу дептер.
2.мат. квадраттык. Karelya Карелия Karelyalı карел.
karga зоол. карга (Corvus). ~ bok yemeden карга бок чокуй электе, таң азандан. ~ burun карга/куш
мурун. ~ gibi арык, кара (киши). ~ sekmez ээн, киши барбас (жер).
kargacık: ~ burgacık 1. ийри-буйру. 2.
карганын бутундай ийреңдеген
(жазуу).
kargaşa 1. каргаша, дүрбөлөң, тополоң,
анархия. 2. козголоң, бунт. ~ çıkarmak дүрбөлөң/тополоң чыга- рыш.
kargaşalık, -ğı к. kargaşa.
kargatulumba колдон-буттан алып кө- төрүү. ~ çıkarmak/götürmek кол-
дон-буттан алып чыгарып жи- берүү. ~ etmek (бир канча киши) колдон-буттан алып көтөрүү.
kargı 1. найза. 2. камыш.
kargılamak найза менен саюу, каргытуу.
kargımak каргыш айтуу, каргоо. kargış ооз. каргыш. ~ etmek каргоо. kargışlamak каргыш айтуу, каргоо.
kargışlı каргышка калган.
kargo 1. жүк кемеси. 2. жүк ташы- мачылык. 3. атайын жолдор менен
ташылган жүк.
karı 1. жубай, аял, зайып (бир эркек- тин). 2. орой катын. ~ ağızlı
аялдай (ушак-айыңга аралашкан) эркек. ~sı ağızlı аялынын тилине кирген эркек. ~ almak аял алуу. ~
gibi аялдай (эркек). ~lar hamamı
karış
ызы-чуулуу жер, “базар”. ~ koca эрди-катын, жубайлар. ~ koca hayatı үй-бүлө жашоосу. ~ oyunu yapmak туруксуздук кылуу, сөзүнөн тануу. ~ koca ipektir, araya giren köpektir мак. эрди- катын урушат, эси кеткен бо- лушат (сөзм. с. эрди-катын жибек, арага кирген ит).
karık, -ğı көздүн карыкмасы (мис. кар- дан), көз тайгылмасы (бир нерсе- ден).
karıkmak көз карыгуу (кардан).
karılık,-ğı 1. аялдык, катындык (абал жана мүнөз). ~ etmiş аялдык/ка-
тындык кылыптыр. 2. жубайлык, аялдык (милдет, жоопкерчилик).
~ etmek 1) аялдык милдетин атка-
рыш. 2) (эркек тууралуу) митаам- дык кылыш, жойпуланыш.
karılmak 1. аралашуу, кошулуу. 2. ооз.
жупташуу (айбандар).
karımak ооз. каруу, улгаюу.
karın,-rnı 1. карын, ич. ~ ağrısı ич
оорусу. 2. жатын, курсак. dokuz ay karnında taşıyan annesi тогуз ай курсагында көтөргөн энеси.
3.(нерселердин) көбүңкү/шиши- мик бөлүгү. şişenin ~ бөтөлкөнүн ичи. 4. ашказан, курсак. ~ım aç
курсагым ач. 5. ооз. ой, ич, көңүл, акыл. ben senin ~ındakini ne biliyim? мен сенин ичиңдегини
кайдан билейин? 6. физ. кең чабыттуу толкун. ~ı acıkmak кур- сагы ачуу. ~ı ağrımak ичи ооруу. ~
boşluğu анат. ич көңдөйү. ~ı burnunda ай-күнүнө жетип турган (кош бойлуу аял ). ~ını deşmek
кардын жаруу. ~ı doymak курсагы тоюу. ~ını doyurmak курсагын тойгузуу. ~ı dolu sırtı pek бакыбат
жашаган (киши). ~ı dümbelek çalı- yor ичи курулдоо (ачкалыктан).
~ı karnına geçmiş ичи ичине
жабышкан, арык (киши, мал).
~ından konuşmak 1)ичинен сүй- лөнүү. 2)жалган айтуу. ~ı tok курсагы ток. ~ım tok (bu sözlerle) бул сөздөргө тойдум. ~ını şişirmek ооз. боюнда кылып коюу, боо- зутуп салуу. ~ tokluğuna çalışmak кара курсак үчүн иштөө. ~ zarı ич көңдөйүн каптаган чел, перитон.
тонит, ич челинин сезгениши ~ı zil çalmak ичи кабышуу/ курулдоо, курсагы ачуу.
karınca 1. зоол. кумурска (Formica).
2.(металлдарда) дат басканда же куюу маалында аба кирип
калганда пайда болгон боштук. ~ ağzı тар ооздуу (идиш). ~ belli бели кумурсканын белиндей (ичке) . ~yı
bile incitmeyen чөптөн башкага зыяны жок, момун, боорукер. ~ duası gibi майда, түшүнүксүз жа-
зуу. ~ kararınca/kaderince мүмкүн болушунча, колдун келишинче. ~ yuvası gibi kaynamak кумурскадай
жайноо, опсуз көп болуу. karıncalanma чымырама. karıncalanmak 1. (бир жерди) кумурс-
ка басып кетүү. 2. уктаган бир органдын жанданышы/ чымырай башташы. 3. (металлдарда) дат
баскандан майда тешиктер пайда болуу. 4. өтм. (чарчагандан, уйкусуздуктан) башы кеңгирөө,
акылы эч нерсени албоо.
karıncık,-ğı анат. жүрөктүн алдын- дагы оң жана сол боштуктар.
karındaş эск. бир тууган.
karınlı курсактуу, бөйрөктүү, курсагы кампайган. ~ şişe бөйрөктүү
бөтөлкө.
karınsa (куштардын) түлөгөн маалы.
karıntı (суунун) ийрими/айлампасы.
karış карыш. ~ ~ 1) карыш-карыш.
2)узун туурасынан. ~ ~ gezmek
карыш-карыш кыдырып чыгуу. ~
~ dili var тили бир карыш.
karlı
karışık,-ğı 1. аралаш, ар кошкон, чатышкан, баш аламан. ~ köfte аралаш котлет. ~ süt катыктуу (накта эмес) сүт. 2. дүрбөлөң, тополоң. ~ zaman тополоң заман.
3.түшүнүксүз, туюк. 4. жин- шайтан менен байланышы бар. 5.
тиеше, байланыш. onun bu işe hiçbir ~ı yok анын бул ишке
тиешеси жок.
karışıklık,-ğı 1. аралашма, ар кош- кондук. 2. чаң-тополоңдук, баш-
аламандык. ~ çıkarmak дүрбө- лөң/тополоң чыгаруу. 3. толкун- доо, тынчсыздануу, жүрөкзаада
болуу. içindeki ~ı yendi ичиндеки жүрөкзаадасын жеңди.
karışım аралашма, кошунду, айкалыш.
kırmızı ve sarının ~ı кызыл менен сарынын кошундусу/айкалышы.
karışlamak карыштоо, карыш менен
өлчөө.
karışmak 1. аралашуу, кошулуу. suya süt karışmış сууга сүт аралашып
кетиптир. 2. саксаюу, чатышуу. saçları, sakal bıyığı karışmış bir ihtiyar чачтары, сакал-муруту сак-
сайган бир абышка. 3. булгануу, түнөрүү, бузулуу. hava karıştı күн бүркөлдү. 4. татаалдашуу, чаты-
шуу. işler karıştı иштер татаал- дашты. 5. (суу башка бир сууга) куюу. Çubuk suyu Sakarya’ya karı-
şır Чубук суусу Сакарияга куят. 6. киришүү, кийлигишүү. sen bu işe karışma! сен бул ишке кийли-
гишпе! 7. милдеткер/ жоопкер бо- луу. bu işe belediye karışır бул ишти беледие башкарат. etliye
sütlüye karışmamak эч нерсеге кийлигишпөө. karışanı görüşeni olmamak 1) ишине эч ким кийли-
гишпөө, өзүн-өзү билүү. 2) жал- гыз, келим-кетими жок жашоо.
karıştırıcı 1. тех. аралаштыргыч, жуу-
гуч, миксер. 2. өтм. бузуку,
куйту, журтбузар.
toprağı kuma ~ топуракты сууга
аралаштыруу. 2. куюу, төгүү (мис. бир суюктукту). salataya zeytin yağı ~ салатка зайтун майын
куюш. 3. баш-аламан кылып са- луу, аралаштырып жиберүү. kağıtlarımı karıştırmışsın кагаз-
дарымы аралаштырып салыпсың.
4.аңтарып-теңтерүү, оодаруу. eski evraklarını karıştırıyor эски доку-
менттерин оодарып отурат. 5.алайман салуу, тополоңдотуу. ortalığı karıştırdı тополоң салып
жиберди. 6. барактоо, көз жүгү- ртүү (мис. журналды, газетаны).
7.чаташтыруу, алмаштырып алуу.
zihnini ~ мээсин/башын айлантуу.
8.кийлигиштирүү, аралаштыруу, кошуу. kimseyi işime karıştırmam
эч кимди ишиме кийлигиштир- бейм. beni bu işe karıştırma мени бул ишке аралаштырба.
karides зоол. каридес (Palaemon).
karikatür 1. карикатура. ~ünü yapmak
карикатурасын тартуу. 2. окшош-
турумуш болуу, чампалоо. karikatürcü, karikatarist карикатурист. karikatürize: ~ etmek карикатурага
айландыруу.
karina дең. 1. кеменин суу алдында калчу бөлүгү, түбү. 2. кеменин
омурткасы. ~ etmek/~ya basmak
кемени бир жагына жантайтуу.
kariyer карьера, кесип. ~ yapmak
карьера жасоо.
karkara зоол. каркыра.
karizma каризма, жагымдуулук.
karizmatik, -ği каризматик, сүйкүмдүү, жанга жакын, адамды өзүнө тарт- кан.
karkas тех. каркас (бетон куру- лушта).
karlamak кар жааш/басыш.
karlı кардуу. ~ dağ кардуу тоо. ~ hava
karşı
кардуу күн.
kârlı 1. пайдалуу, кирешелүү. 2. өтм.
майлуу. ~ çıkmak пайда табуу (бир
иштен). ~ iş майлуу иш/кызмат.
karlık,-ğı 1. күбүр, погреб. 2. карлык
(эки каты арасына муз же кар
салынып, муздаткыч катары колдонулган тышы себеттелген идиш).
kârlılık,-ğı пайдалуулук, кирешелүү- лүк, рентабелдүүлүк.
Karluk тар. карлуктар (эски түрк
уруулары).
karma 1. кошмо, курама. ~ komisyon
кошмо комиссия. ~ futbol takımı
курама футбол командасы. ~ hükümet коалициялык өкмөт. 2.жуурунду, көөлөндү.
karmaç,-cı (курулуштарда) цементти/ шыбакты жуургуч.
karmak,-ar 1. аралаштыруу, кошуу,
эзүү. boya ~ боёкту/сырды эзүү.
2.батыруу, саюу.
karmakarış к. karmakarışık.
karmakarışık баш-аламан, чачык, астын-үстүн, тартипсиз, иретсиз.
~ etmek баш-аламан кылуу, чачуу.
~ olmak чачылуу, тартиби/ирети бузулуу.
karman: ~ çorman чачык, астын-үстүн,
баш-аягы жок, иретсиз. karmanyola каракчылык, талоончулук. karmaşa 1. чаң-тополоң, аралашма,
чатыш, иретсиздик. 2. акылдан адашуу, акыл-эсин жыйнай албоо.
3. психол. комплекс, кемсинүү.
karmaşık аралашкан, чатышкан, ар кошкон, ар түркүн. ~ düşünce чатышкан пикир. ~ iş чатак иш.
karmaşmak чачылуу, ирети/тартиби бузулуу, чатышуу.
karnabahar бот. гүлдүү капуста (Bras-
sica oleracеa botrytis).
karnaval 1. карнавал (көңүл ачуулар).
2.карнавал мезгили. ~ maskarası
1)карнавал костюмун кийген
киши. 2) бакча каракчысы.
жыйынтыгын билдирген доку- мент. 2. карточка (тамак-аш, унаа ж. б. үчүн). 3. дептер, күбө-
лүк. sağlık karnesi саламаттык дептери.
karnıkara фасоль.
karnıyarık,-ğı карныйарык (куурулган баклажан жана тууралган эттен жасалган түрк тамагы).
karni хим. реторта (буулантып ажы- ратуу процессинде колдонулган бөйрөктүү, ийри моюндуу колба).
karo 1. (карта ойнунда) момун. 2. төрт чарчы бетон таштар (жерге төшө- лөт).
karoser кузов (автомобилде).
karoserci кузов жасаган жана оңдогон уста.
karpit,-di хим. карбид. ~ lâmbası кар- бид лампасы.
karpuz 1. бот. дарбыз (Citrullus vulga-
ris). 2. тоголок, ири нерсе. lâmba
~u шар түрүндөгү абажур. eşekten düşmüş ~a dönmek шалдайып/
ээси ооп калуу. ayağının altına ~ kabuğu koymak бут тосуу.
karpuzcu дарбыз өстүргөн/саткан ки-
ши.
karsak, -ğı зоол. карсак (Vulpes corsac).
karsız карсыз. ~ kış карсыз кыш.
kârsız пайдасыз, кирешесиз.
karst, -tı геол. карст. ~ gölü карст көлү.
karşı 1. каршы, теке/бет маңдай.
~mdaki adam sessizdi маңдайым- дагы киши үндөбөдү. 2. аркы өйүз. (жол, көчө, суу ж. б. ) ~ yaka
аркы жээк/өйүз. ~ya geçmek аркы өйүзгө өтүү. 3. каршы, карама каршы, душман, кас, атаандаш. ~
parti атаандаш партия. 4. каршы, жооп иретинде. bu durum karşı- sında ne diyeceğimi şaşırdım бул
жагдайга каршы эмне дээримди
karşılık
билбей калдым. 5. карата. еde- biyata ~ ilginiz ne zaman uyandı? адабиятка карата кызыгууңуз качан ойгонду? 6. жакын, жуук. akşama ~ кечке жуук. sabaha ~ таңга жуук. ~sına almak каршы чыгуу, жаат болуу. ~dan bakmak каршыдан карап туруу. ~ çıkmak каршы чыгыш. ~sına dikilmek 1) тиктеп туруп алыш. 2) каршы келиш. ~ durmak/gelmek баш ий- бөө, моюн сунбоо. ~ devrim контр- революция. ~ devrimci контр- революционер. ~ gelim 1) биол. каршыкелим, антогонизм. 2) кар- шы туруу, туруштук.~ ~ya бетме бет. ~dan ~ya 1) бир учунан экин- чи учуна, берки өйүздөн аркы өйүзгө 2) тымызын, шек билдир- бей. ~ koymak каршы коюу. ~ olmak каршы, каршысында болуу.
~sında olmak маңдайында болуу. ~ oy каршы добуш (шайлоодо). ~ sav лог. антитеза, антитезис, бири- бирин жокко чыгарган. ~ taarruz каршы чабуул. ~ taraf каршы/ душман тарап. ~ teklif каршы сунуш.
karşıcasus каршычалгын, контрчалгын.
karşıcı 1. тосуп алган. 2. оппозиционер.
сал. muhalif.
karşıki маңдайдагы, каршыдагы.
karşılama тосуп алуу. ~ töreni тосуп
алуу аземи/расмиси.
karşılamak 1. (түз, өтмө маанилерде)
тосуп алуу. sevinçle ~ кубануу
менен тосуп алыш. üzüntü ile ~ кайгыруу менен тосуп алыш. 2. канааттандыруу, чыгымын жабуу
/төлөө, тең келүү, барабар болуу. ihtiyaçları ~ ыктыяждарын канаат- тандыруу. masrafları ~ чыгымдар-
ды жабуу. 3. алдын алуу, чарасы/ дабасы болуу. bu ilâç sıtmayı karşılar бул дары безгекке даба
болот. 4. спорт атаандашынын
чабуулунун мизин кайтаруу.
2.(эки спортсмен же команда
арасында) мелдеш, матч.
karşılaşmak 1. жолугушуу, көрүшүү, бет келишүү, алдынан чыгуу.
2.спорт мелдешүү, күч сынашуу, таймашуу, жарышуу. 3. (бири- бирине) каршы чыгуу, касташуу.
karşılaştırma 1. салыштырма, теңеш- тирме. 2. хим. кошулма. 3. жолу- гуштурма, жүздөштүрмө. ~ dere-
cesi грам. салыштырма даража.
karşılaştırmak 1. салыштыруу, теңеш- тирүү. 2. жүздөштүрүү, бетме-бет
жолугуштуруу. 3. экон. баланс жасоо. 4. хим. кошуу, аралаш- тыруу.
karşılaştırmalı салыштырмалуу. сал. mukayeseli. ~ anatomi салыштыр- малуу анатомия. ~ dil bilgisi
салыштырмалуу грамматика.
karşılayıcı 1. тосуп/утурлап алуучу.
2.алдын алуучу. tehlikeyi ~ yön-
temler коркунучтун алдын алуучу чаралар. 3. жүзгө/ишке ашыруу- чу, канааттандыруучу, талапка
жооп берүүчү. isteği ~ талапка жооп берүүчү.
karşılık,-ğı 1. каршылык, жооп. ~ını
alamadık жообун ала албадык. 2. теңдеш, каршылык, эквивалент (мис. бир сөздүн башка тилдеги).
3.бедел, акы. bir günlük emeğimin
~ı бир күндүк эмгегимдин акысы.
4.карама каршылык. ~ istemez!
каяша айтпа! каршы чыкпа! 5. нарк, баа. doların Türk parasıyla ~ı доллардын түрк акчасы менен
наркы. 6. экон. каржылама, дота- ция. ~ında 1) акысына. 2) жооп катары. ~ olarak жооп катары. ~
vermek 1) жооп берүү. 2) каршы чыгуу, каяша айтуу. her lâfa ~ verir ар сөзгө жооп берет. 3)акы-
сын/беделин төлөө. hizmetinin ~ı
kartuş
verilecektir кызматынын акысы берилет. buna ~ буга карабастан, андай/мындай болгону менен.
karşılıklı 1. өз ара, эки тараптан тең, бири-бирин. ~ saygı өз ара сый- лашуу. ~ yardımlaşma бири-
бирине жардамдашуу. 2. карама- каршы, бет маңдай. ~ açılar мат. карама каршы бурчтар. ~ kapılar
бет маңдай эшиктер. 3. бири- бирине каршы. ~ bağrışmak өз ара кыйкырышуу.
karşılıksız 1. каршылык көргөзбөстөн, макулдук/ыраазычылык менен. 2.акысыз, бекер, пайда күтпөстөн.
~ yardım акысыз/арт ниетсиз жардам. 3. төлөм күчү жок. ~ çek фин. төлөм күчү жок чек. 4.жооп-
суз, беделсиз, кадыры билинбеген.
~ çıkmak фин. (чектин) курулай/ төлөм күчү жок чыгышы.
karşın карабастан. buna ~ буга карабастан.
karşıt, -tı 1. карама каршы, тескери,
терс, теңирден тескери, айкыры, контраст. ~ anlamlı карама каршы маанидеги. ~ duygu психол. кыр-
тышы сүйбөө, антипатия. ~ görüşteki тескери көз караштагы. ~ teorem мат. терс теорема.
2.карама-каршы, кас, душман, атаандаш.
karşıtçı каршы чыккан, тескерисин
жактаган, каршы тараптагы. сал.
aleyhtar.
karşıtlık, -ğı 1. карама-каршылык, оң-
тетирилик, контраст. ~lara dolu bir hayat yaşadı карама-каршы- лыктарга толгон бир өмүр жаша-
ды. 2. жаат, антогонизм, оппози- ция. 3. мат. бир теореманын тескерисинин да туура болуш
ыктымалы. 4. психол. кежир- лик, терсаяктык, тежиктик.
kart I, -tı 1. карт, карган, улгайган. ~
adam картайган киши. ~ ağaç карт
дарак. 2. катуу, каткан, куруган. ~ tavuk каткан тоок. ~ kız кара далы кыз.
карт, карточка. ~ vizit визит карты.
~ doldurmak карт толтуруу. basın
~ı журналист карты. 2. почтакарт, открытка. ~ göndermek почтакарт жибериш. 3. карта (оюн). ~larını
açmak картасын ачуу, (бир нерсе- ни) ачыктоо. açık ~larla oynamak (бир нерсени) ачык жасоо.
kartal зоол. бүркүт (Aquila). ~ burun бүркүт тумшук, коңкогой/куш мурундуу. ~ ağacı алой/бүркүт
дарагы (Aquilara agallocha). ~a kaç- mak/varmak 1) картайган, улгай- ган. 2) эскирген.
kartaloş, kartaloz арго карыган, кар- тайган, көксөөл, какбаш.
kartel экон. картель.
karter тех. картер.
kartlanmak, kartlaşmak 1. картаюу, каруу. 2. эскирүү, катуу, куруу,
серттешүү.
kartlık,-ğı 1. карылык. 2. эскилик, катуулук, серттик.
kartograf картограф.
kartografi картография.
karton 1. картон. 2. (томбала ойнунда)
карта. 3. сигарет кутусу, блок. bir
~ cigara бир куту сигарет. ~ film
мульфильм. ~ kapak мукаба
(китепте).
kartonpiyer 1. престелген картон.
2.архит. дубал менен шып ара-
сын кооздоо үчүн колдонулган оюм-чийимдүү гипс.
kartopu,-nu 1. бот. калина (Viburnum).
2.кардан топ. ~ oynamak кардан топ жасап ойноо.
kartotek,-ği 1. картотека. 2. картотека-
лар жайгаштырылган суурма, шкаф. ~ fişi картотека карты.
kartpostal, -li почтакарт, открытка.
kartuş 1. аск. картуш. 2. калемдин сыя
kartvizit
kasınmak
компьютер сыясы.
kartvizit, -ti визиткарт.
Karun 1. Карун, Карын. (Куранда айтылган эсепсиз бай киши). 2.өтм. бай киши. ~ gibi Карун
сыяктуу бай.
karyağdı майда чыбыр гүлү бар ак кездеме.
karyola керебет. ~ örtüsü керебет жабуу. portatif ~ бүктөмө керебет.
kas булчуң. ~ ağrısı булчуңдун оорук-
сунуусу. ~ bilimi миология. ~ doku анат. булчуң тканы. ~ kasılması булчуңдун түйүлүп калышы. ~
kopması булчуңдун үзүлүшү. ~ tutukluğu булчуңдун ооруксунуп калышы (көнүмүш эмес кый-
мылдар жасаганда).
kasa 1. цейф. 2. касса. ~ya ödeyin
кассага төлөгүлө. 3. (айрым оюн-
дарда) акча алып, карт тараткан киши. 4. кузов. 5. куту, коробка, ящик. bir ~ süt бир ящик сүт.
6.полигр. шрифт кутусу. 7. терезе, эшиктин алкагы. 8. спорт. аттама бөгөтү.
kasaba шаарча, чоң кыштак.
kasadar кассир, кассиер.
kasap,-bı 1. касап, касапчы. 2. касап
дүкөнү. 3. өтм. канкор, киши өлтүргүч. ~ havası элдик бий түрү жана анын музыкасы. ~ süngeriyle
silinmiş мурду балта кеспеген, жоон моюн (киши). ~a yağ kaygısı, keçiye can korkusu касапчыга мал
кайгы, кара эчкиге жан кайгы.
kasaphane эск. касап, мал союлган жер.
kasaplık, -ğı 1. касапчылык (кесип).
2.касапчы акысы, кол кесер.
3.өтм. кан төгүшүү, кыргын.
4.союуга жарактуу(мал), союш.
kasara дең. кеменин башында жана куйругундагы кичине палуба.
kasatura сүңгү, бел бычак.
kasaveti, -ti кесепет, кайгы, капа, ,
3.таш боордук, заалимдик. ~ bas-
mak кайгы басуу. ~ çekmek/etmek кайгы тартуу, сарсанаа болуу. ~ etmek муңканыш, капаланыш.
kasavetli 1. кесепеттүү, кайгы-капа берүүчү, зериктирүүчү, тажатма.
2.бүркөк, түнөргөн. ~ gün бүркөк
күн.
kasavetsiz кесепетсиз, кайгы-капасыз, санаасыз, бейкапар.
kâse 1. кесе, чыны. 2. карапа, фарфор, жыгачтан жасалган чуңкур табак.
3.арго көчүк, жамбаш.
kasem эск. касам. ~ etmek касам ичиш, ант бериш.
kasık,-ğı анат. чат, жука чурай. ~ bağı
бандаж. ~ biti зоол. чурай бити (Phthirus pubis)..~ çatlağı/fıtığı/ yarığı мед. чурай чуркусу. ~otu
чурай оту (Herniaria hirsuta; чу- райдагы жараларга шыпаалуу).
kasıl 1. биол. булчуңга байланыштуу/
тиешелүү. 2. булчуңдуу.
kasılım, kasılma түйүлүш, жыйрылыш.
сал. takallüs.
kasılmak 1. түйүлүү, жыйрылуу. 2.бү- гүлүү, бекчейүү, бөкчөйүү. 3.ки- рип/тарып кетүү (кийим). 4.өтм.
кыйынсынуу, мурдун көтөрүү. kasıla kasıla konuşmak мурдун көтөрүп сүйлөө.
kasım I 1. ноябрь. 2. (элдик календарь боюнча) жылдын жарымы (8- ноябрдан 6-майга чейин).
kasım II 1. бөлүү, ажыратуу. 2. мат.
бөлүүчү.
kasım III: ~ ~ kasılmak көтөрүлүү,
менменсинүү, кыйынсынуу.
kasımpatı бот. хризантема (Chrysan- themum).
kasınç,-cı булчуңдун түйүлүп/жый- рылып кетиши, тарамышы тыры- шуу/карышуу.
kasınmak тарамышы тырышуу/түйү-
kaş
лүү.
kasıntı 1. бүктөм (көйнөктүн). ~ kastır- mak тарытуу, бүктөмүн чоңойтуу.
~sını sökmek кеңейтүү, бүктөмүн жазуу. 2. арго менменсиниш, кый- ынсыныш, текеберлик, мурдун
көтөрмө.
kasır, -srı сарай, сепил.
kasırga 1. куюн, бороон, ураган, цик-
лон. 2. өтм. көңүлдүн эргүүсү/ чабыты, шатыра-шатмандык.
kasıt,-stı 1. максат, мүдөө. ~ı mahsus
атайын максат. 2. кара ниет, арам ой, кастык. (birine) ~ı olmak (бирөөгө) кастыгын тигиш. bana
~ın mı var? мага кастыгың барбы?
kasıtlı атайлап, билип туруп, атайын максат менен.
kasıtsız арам ойсуз, атайын максатсыз.
kaside ад. касыйда, мактоо ыры.
kasis 1. жолду кесип өткөн арык.
2.жолдогу өңгүл-дөңгүлдөр, чуңкурлар.
kaskatı 1. капкатуу, темирдей катуу,
каткан. 2. өтм. катуу, таш боор, мээримсиз. ~ kesilmek сенейип/ селдейип калыш.
kasketi, -ti каска, шапка, кепка.
kasko ук. толук камсыздандырма
(машинени).
kaslı булчуңдуу, тарамыштуу.
kasmak 1. кыскартыш, тарытыш, бү- гүш (кийимди). 2. бийлеш, баш-
карыш, эзиш. kasıp kavurmak 1)эзиш, зордук-зомбулук/кордук көргөзүш, коркутуш. 2)зыян кел-
тириш, кыйратыш. bölgeyi kasıp kavuran fırtına ancak sabaha doğru dindi аймакты кыйратып зыянга
учураткан бороон таңга жуук гана басылды.
kasnak,-ğı 1. эңдүү алкак. 2. элек, кал-
бырдын жыгач алкагы. 3. сайма саюуда колдонулган жыгач кер- гич. 4. балбандар кийген тери
шымдын кашаты. 5. тех. кайыш
тасма кийгизилчү шкив (темир дөңгөлөк). ~ kayışı кыймыл тасма- сы. 6. бара, барабан. fren ~ı тормоз барасы/барабаны. 7. архит. ус- тунду түзүп турган цилиндр таштар. ~ işi кергичке керилип сайылган сайма.
kast I к. kasıt.
kast II, -ti социол. тап, каста, класс.
kastaniyet, -ti муз. кастаньет.
kastanyola 1. дең. кеме чынжырына такалып, токтотуучу темир кол. 2.тех. чарыктын тиштерине така-
лып, артка айландыруучу тил. kastar агартуу (пахта кездемени). kastarlamak (пахта жибин/кездеме-
син) жууп агартыш.
kasten атайлап, жаман/арам ой менен, билип туруп, кастык менен. ~
yapmak атайлап жасоо.
kastetmek 1. тийиштирип, ойлоп, туу- ралап. ben bu sözü kimseyi
kastetmeden söylemiştim мен бул сөздү эч кимге тийиштирбей эле айткам. doktor diye seni kastediyor-
dum доктор деп сенден сөз кылып аткам. 2. кастыгын тигүү, арам саноо, кол салуу. birinin hayatına ~
бирөөнүн өмүрүнө кол салуу.
kasti атайлаган, уюштурулган, кастык менен жасалган. ~ cinayet атайлап
уюштурулган өлүм.
kastor 1. кундуз. 2. кундуздун териси.
3. кундуздун терисинен жасалган.
~ kürk кундуз ичик.
kasvet, -ti кайгы, муң, санаа, убайым, куса. ~ basmak/çökmek убайым/
санаа басуу. ~ vermek кайгы- муңга салыш.
kasvetli кайгылуу, муңдуу, сарсанаа-
луу, убайымдуу, кусалуу.
kaş 1. каш. açık ~ ортосу ачык каштар.
kalem ~ калем каш. 2. ийилген/
иймейген нерселер. eyerin ~ı ээр-
kaşmir
дин кашы. yüzüğün ~ı шакектин көзү. 3. тик жар, учурум. 4.архит. арка. 5. топурактан жондонтуп жасалган чек ара/тосмо. ~ almak каш терүү. kaşının altından bak- mak көзүнүн кыйыгы менен кароо. ~ının altında gözün var dememek каршы чыкпоо, баарына макул болуу, мышыгына "мыш" дебөө. ~ atmak каш серпүү. ~larını çatmak каштарын жыйруу, каба- гын чытуу. ~ göz etmek (кашы-көзү менен) ышаарат жасоо. ~la göz arası каш-кабактын ортосунда. kaza ~la göz arasında meydana geldi кырсык каш-кабактын орто- сунда болду. ~ yapayım derken göz çıkarmak мак. мүйүздүү болом деп кулагынан ажыроо.
kaşağı 1. ат тарак. 2. тырмооч (жонду тырмоо үчүн колдонулган учу
тиштүү жарак).
kaşağılamak тырмоо, кашуу.
kaşalot, -tu 1. зоол. кашалот. 2. өтм.
аңкоо, дөдөй.
kaşane көрктүү/көркөмдүү үй, чарбак, вилла.
kaşar, kaşar peyniri 1. койдун сүтүнөн жасалган сыр/быштак. 2. өтм. арамзаа, куйту, айлакер (оюнда).
kaşarlanmak 1. (бир иште) кандим/ тажырыйбалуу/адис болуу. 2. өтм. жаман үйрөнүп алуу, (бир
ишке) кынык алып алуу.
kaşarlı 1. быштак кошуп жасалган. ~ pide быштак менен жасалган
тандыр нан. 2. өтм. тажырый- балуу, каныккан, уста.
kaşe 1. мөөр, тамга. 2. дары каптамасы,
пилюля.
kaşer к. kaşar.
kaşık,-ğı 1. кашык. çorba ~ı аш/сорпо
кашыгы. çay ~ı чай кашык. 2.ка- шык шекилиндеги ийнелүү ка- йырмак. 3. кашык (музыкалык
аспап). ~ atmak/çalmak (тамак-
ты) сугунуп/ бурдап жемек. ~ çalımı эл орунга отурган кез. ~ düşmanı жубай, аял. ~ kadar кашыктай, кичинекей. ~ ~ кашык- кашык, кашыктап. ~ oyunu кашык чалып бийленген бий. ~la yedirip, sapıyla göz çıkarmak кайырдын чайырын чыгаруу (сөзм. с. кашык менен жедирип, сабы менен көзүн оюп алуу).
kaşıkçıkuşu, -nu зоол. күлгүн биргазан (Pelecanus onocrotalus), тармал биргазан (Pelecanus crispus).
kaşıkçın, kaşıkgaga зоол. кашык тумшук (Platalea leucorodia).
kaşıklamak кашыктап ичмек/жемек.
kaşıklık, -ğı 1. кашык салгыч. 2. кашык жасоого ылайык. ~ ağaç кашыкка ылайык жыгач. 3. бир кашыкка
бата турганчалык.
kaşımak тырмоо, кашуу.
kaşındırmak кычыштыруу, тырманды-
руу.
kaşınmak 1. кычышуу. elim kaşınıyor
колум кычышып жатат. 2. өтм.
бир жери кычышуу, тийишүү. kendin kaşındın өзүң тийиштиң. 3.тырмануу, кашынуу (айбандар
үчүн). kedi kaşınıyor мышык кашынып атат.
kaşıntı кычышма, кычыткы. ~ yapmak
кычыштыруу.
kaşıntılı кычышкан, кашындырган, тырмандырган.
kaşif (бир нерсени) биринчи тапкан/ ачкан, жол/чыйыр салган.
kaşkaval 1. (~ peyniri) кой быштагы. 2.
арго келесоо, макоо, аңкоо.
kaşkol шарф.
kaşkorse аялдардын жука токулган ич
көйнөгү.
kaşlı каштуу. çatık ~ кабагы чытылган.
~ gözlü каштуу- көздүү, ажардуу.
kaşmir 1. кашемир, кашмир (тыгыз
katılık
токулган жүн кездеме). 2. бул кездемеден жасалган (кийим).
kat I, -tı 1. кат, катмар. bir ~ yufka, bir ~
peynir бир кат жупка, бир кат быштак. 2. кабат. alt ~ алдыңкы кабат. üst ~ үстүңкү кабат. 3.сый-
ра, кат, катар. üç ~ elbise үч сыйра/ катар кийим. 4. алды, жаны, маңдайы. 5. бүктөм, кат, каттам.
kumaşın ~ı кездеменин каты. 6.
кызмат, даража, мартаба. 7. эсе. üç
~ pahasına үч эсе баасына. 8. геол.
катмар. ~ında 1)кабатында, кар- шысында. 2)оюнча, пикиринче. ~ çıkmak (үйгө) бир кабат кошуу. ~
kaloriferi жекече жылытма систе- масы. ~ ~ 1) кат-кат, кабат-кабат.
2)кайра-кайра.
kat II, -tı эск. 1. кесүү, үзүү. 2. ток- тотуу, мамилесин бузуу. 3. бү- түрүү, жыйынтыктоо.
katabolizma бот. катаболизм. katafalk, -kı катафалк. katakomp, -pu катакомба.
katakulli арго айлакердик, куйтулук, арамзаалык. ~ oynamak/yapmak көз жазгыруу, куулук кылуу,
алдоо.
katalepsi мед. каталепсия.
katalitik хим. катализге байланыштуу.
kataliz хим. катализ.
katalizatör хим. катализатор.
katalog 1. каталог (китепканада).
2.басма/жарыя каталогу.
katana ири ат түрү. ~ gibi сөөк-саактуу, албеттүү (аял).
Katar Катар.
katar 1. катар, кербен, тизмек. deve ~ı
төө кербени. yük ~ı жүк ташыган
поезд/машинелер катары. otomo- bil ~ı автомобиль катары. 2. поезд, паровоз, вагондор катары. bugün
beş ~ kalkacak бүгүн беш поезд жөнөйт. sıhhiye ~ı санитардык поезд. sürat ~ı ылдам поезд.
katarakt, -tı мед. катаракта. ~ olmak
катаракта болуш/басыш.
Katarlı 1. катарлык (киши). Катарга мүнөздүү/тиешелүү.
katarsis психол. катарсис.
katedral, -li катедрал, собор.
kategori категория.
katetmek 1. (жолду) басып өтүү, жол
жүрүү. 2. эск. бөлүү, кесүү.
katgüt мед. кетгут (ичегиден жасалган медициналык жип).
katı I 1. катуу, бышык, серт. ~ cizim физ. катуу зат. ~ tedbirler катуу чаралар. ~ yakıt катуу күйүүчү зат.
2.катуу (суюктун терси). ~ yu- murta катуу бышкан жумуртка. ~ gıdalar катуу тамак-аштар. 3.өтм.
катуу, көңүлгө тийген, таш боор, заалим. ~ kişi катуу/мээримсиз киши. ~ söz катуу сөз. ~yağ тоң
май.~ yürekli таш боор. 4. эск.
катуу, аябай, абдан (күчөтмө сөз).
katı II (куштарда) богок.
katık,-ğı 1. катык. 2. мед. каймагы алынган жуурат. ~ etmek 1) ка- тыктоо. 2) тамакты үнөмдөө үчүн
нанды көбүрөөк жеп огожо кылыш.
katıklı катыкталган. ~ aş талкандан
жасалган катыкталган шорпо.
katıksız 1. катыксыз, накта. ~ süt нак/ таза сүт. 2. таза тектүү, чалымы
жок. 3. касиеттүү, сапаттуу, ише- ничтүү, туура жүргөн. ~ kişiliğe sahip абийири таза киши.
katılaşma хим. , физ. катуулашма, катма, серттешме.
katılaşmak 1. катуулашуу, ката баштоо,
серттешүү. 2. өтм. катуу/таш боор/сараң боло баштоо.
katılgan: ~ doku анат. байланыш-
тыргыч ткань.
katılık,-ğı 1. катуулук, серттик, бышык- тык. 2. өтм. катуулук, таш боор-
дук, заалимдик.
katlı
katılma 1. кошулма, аралашма. 2. ка- тышма, кирме (бир уюмга, коомго ж. б. ). 3. макулдук, ыраазычы- лык.
katılmak I 1. кошулуу, аралашуу (бир нерсеге). 2. катышуу, кирүү, кошу-
луу, ичинде орун алуу (бир уюмга, партияга ж. б. ). 3. макул болуу, келишүү, колдоо.
katılmak II ичеги-боору эзилгенче (күлмөк, ыйламак). katıla katıla ağlamak ичеги-боору эзилип
ыйлоо. katıla katıla gülmek ичи эзилип, каткырып күлүү.
katır I 1. зоол. качыр. 2. өтм. кежир,
тежик, терсаяк. ~ inadı эшектей кежирлик, терсаяктык.
katır II: ~ ~ же ~ kutur туур. с. катыр-
катыр, катыр-күтүр. ~ yemek
катыратып жеш.
katırboncuğu, -nu 1. мингич айбандар-
дын мойнуна кооздук үчүн тагыл- ган көгүлтүр айнек мончок. 2. бул мончокко кошо тизилген майда
деңиз кабыктары.
katırtırnağı,-nı бот. качыр тырмак
(заара чыгаруучу катары колдо-
нулган сары гүлдүү өсүмдүк) (Genista scoparia).
katışık аралашкан, кошунду, чалмакей,
катыктуу.
katışıksız аралашпаган, таза, аруу, нак.
katışmak катышуу, кошулуу, кирүү
(бир пикирге, уюмга, чогулушка ж. б. ).
kati 1. сөзсүз. ~ olarak сөзсүз түрдө.
2.кескин, анык. ~ karar кескин чечим. ~ teklif ачык/так сунуш.
katil I, -tli киши өлтүрүү. ~ etmek
өлтүрүү, жок кылуу.
katil II, -tli 1. киши өлтүргүч. kardeş ~i
бир тууганын өлтүргөн. kiralık ~
жалданган киши өлтүргүч. 2. өл- түрүүчү, өлүмгө себеп болгон, өлүм ташыган. ~ kurşun өлтүргөн
ок.
katileşmek анык/кескин/ачык болуу, аныкталуу, ачыкка чыгуу.
ezeli түбөлүк жаздырган (Кудай- дын эпитеттеринен бири). baş ~ башкы катчы. hususi ~ өздүк
катчы.
katiplik, -ği катиптик, катчылык
(кесиби жана милдети).
katiyen 1. таптакыр, дегеле, эч кандай, эч качан, сөзсүз. 2. кескин түрдө.
katiyet, -ti аныктык, тактык, кескин-
дик. ~le сөзсүз, кескин/чечкиндүү түрдө.
katkı 1. салым, кошумча, жардам.
2.катык (бир нерсеге кошулган). 3.(металлдарга) ширетүүдө ко- шулган заттар. ~da bulunmak са-
лым кошуу.
katkılı катыгы/кошумчасы болгон, таза эмес.
katkısız 1. катыгы/кошумчасы жок, та- за, накта. 2. өтм. сапаты өзгөрбө- гөн, бузулбаган.
katlama 1. каттама. 2. ооз. каттама (ачытылбаган камырдан сыр ко- шуп же кошпой жасалган тамак,
жупка).
katlamak 1. каттоо, бүгүү, бүктөө. Elbi- sesini katlayıp dolaba koydu кийи-
мин бүктөп, шкабына койду. ça- kıyı ~ макини бүктөө. 2. көбөйтүү, эселентүү. hesabı dörde katladım
эсепти төрт эселендирдим. 3. эск.
кайталоо.
katlanır катталган, бүктөлгөн,
бүгүлгөн.
katlanmak 1. катталуу, бүктөлүү, бүгү- лүү. 2. өтм. баш ийүү, көтөрүү,
чыдоо. ben bu acıya nasıl kat- lanırım? мен бул кайгыга кантип чыдайм?
katletmek өлтүрүү (кишини, айбандар- ды).
katlı 1. катталган, бүктөлгөн. ~ mendil-
leri dolaba koydu катталган жүз
kavanoz
аарчыларды шкафка койду. 2.ка-
баттуу. üç ~ ev үч кабаттуу үй. iki
~ otobüs эки кабаттуу автобус.
katliam кыргын, тукум курут кылыш, боо түшүрүш, геноцит.
katma 1. кошмо. 2. кошулган, уланган,
аралашкан. ~ bütçe кошумча бюджет. ~ değer vergisi кошумча нарк салыгы.
katmak 1. кошуу, кошумчалоо, катуу, аралаштыруу. rakıyı su katmadan içermiş ракыга (түрк арагы) суу
кошпой ичет экен. o para üstüne daha elli milyon kattı ал акчанын үстүнө дагы элүү миллион кошту.
2.айдоо, ээрчитүү. kuzuları sürüye
~ козуларды айдап оторго кошуу.
önüne ~ алдына салып айдап
алыш. 3. кошуп жиберүү, аңды- туу, изине салуу. kafileye muhafız
~ отрядга кароол кошуп бериш. 4.
ооз. салуу. boğa ~ бука салыш. 5. чагым салыш, арасын бузуш. birbirine ~ чатак чыгарыш, ортого
от жагыш. 7. апыртуу, мактануу. bire bin ~ бирге миңди кошуп айтуу.
katman 1. катмар, сыйра. 2. геол. кат- мар. 3. социол. катмар. ~ karabulut катмарланган кара булут. ~ bulut
катмар булуттар.
katmanlaşmak катмарлануу, кат-кат болуп жатуу.
katmer 1. катмар. 2. каттама (арасына каймак сүрүлүп, жупкадан жаса- лат). ~ kaldırmak ооз. чатак
чыгаруу. ~ ~ катмар-катмар.
katmerli 1. катмардуу, кабатталган. ~ çiçek катмардуу гүл. 2.аябагандай,
барып турган. ~ enayi барып тур- ган келесоо. ~ kurnaz аябагандай куу. ~ yalan карандай жалган. ~
birleşik zaman грам. кабатталган татаал чак ( мис. gelir idiysem келе турган болсом).
Katolik,-ği католик. ~ dini католик
дини. ~ kilisesi католик чиркөөсү.
katot,-du физ. катод. ~ ışınları катод
нурлары.
katran хим. катран, кара чайыр. ~ ardıcı бот. кызыл арча (Juniperus
oxycedrus).bitki ~ı табигый катран. maden ~ı таш көмүр катраны. ~ gibi капкара, ындыкара.
katranlamak катран (смола) төгүү.
katranlı катран төгүлгөн, катран менен капталган. ~ kâğıt толь.
katre эск. тамчы, тамчылаган (нерсе). ~
~ тамчы-тамчы, аз-аздан. ~si kalmadı тамчысы да калбады.
katrilyon квадрильон (1024).
katsayı мат. көрсөткүч, коэффициент.
katyuvarı, -nı астр. стратосфера.
kauçuk, -ğu каучук. ~ ağacı бот. каучук дарагы (Ficus elastica). ~ eriyiği резина клей.
kav I 1. куу. bez ~ı билик. mantar ~ı кургатылган козу карын. 2. ооз. жыландын чыгарып салган эски
териси. ~ gibi куураган, от алып кете турган.
kav II шарап сакталган чуңкур, погреб.
kavaf арзан/одоно бут кийим жасаган/ саткан жер. ~ işi эптеп-септеп, одоно жасалган. ~ malı арзан,
сапатсыз товар.
kavak, -ğı бот. терек (Populus). ~ boylu
эңгезердей, узун бойлуу. ~ inciri
бот. ачык сыя көк түстүү зайтун.
kavaklık,-ğı теректери көп же терек өстүрүлгөн жер.
kaval чоор. ~ çalmak чоор тартуу. ~ kemiği анат. кичи жото жилик.
kavalye 1. кавалер. 2. (бийде) партнёр,
кавалер.
kavalyelik,-ği кавалерлик. ~ etmek аял- дарды бийде же башка жерде
коштоп жүрүү.
kavanoz айнек/чопо банка, кичине, орто бойдогу капкактуу челек.
reçel ~u варенье банкасы. ~ dolusu
kavşak
банкага толтура. ~ dipli dünya жалган дүйнө (көңүл жубатуу үчүн айтылат).
kavas (элчилик, консулдуктарда) ата- йын кийимдүү сакчы.
kavaslık,-ğı кавастык (милдет/
кызмат).
kavasya бот. ачуу квассия (Quassia amara).
kavga 1. коога, жаңжал, чатак, чыр, уруш. 2. эск. согуш. 3. өтм. кү- рөш. ekmek ~sı жашоо үчүн күрөш.
~ aramak чатак чыгаргысы келүү, урунарга тоо, урушарга жоо тап- поо. ~ çıkarmak чатак чыгарыш.
~ya girişmek/tutuşmak уруша/ча- такташа кетүү. ağız ~sı жаакташуу, кайым айтышуу. hayat ~sı жашоо
үчүн күрөш. iç ~lar ички чатактар. taç ve taht ~ları таажы/ такты үчүн күрөш.
kavgacı чатак, урушчаак, коогачы, жаңжалчы.
kavgalı 1. чатактуу, жаңжалдуу, коога-
луу. 2. (өз ара) урушкан, чатак- ташкан, таарынышкан.
kavgasız 1. чатаксыз, жаңжалсыз, жа-
йынча, тынч. iş ~ bitti иш чатаксыз бүттү. 2. ынтымактуу, чыр чатак- сыз, бейпил. ~ ev чыр-чатаксыз үй.
kavi 1. күчтүү, кубаттуу, чымыр, бышык. ~ binа бышык имарат. 2.өтм. катуу, аябай. ~ vaat катуу
убада. 3. өтм. бардар, бай.
kavil, -vli 1. сөз. ~ince сөзүнө караганда.
~ ve fiil сөзү менен иши. 2.
макулдашуу, сүйлөшүү, келишүү.
~ etmek макулдашуу, бир пикирге келүү.
kavim, -vmi уруу, урук, эл.
kavis, -vsi 1. жаа, иймек. ~ çizmek жаа тартуу. 2. грам. кашаа. ~ içine al-
mak кашаанын ичине алыш. 3.жаа (курал). 4. Жаа (зодиак жыл- дызы).
kavlak,-ğı 1. кабыгы жок. ~ ağaç кабык-
сыз дарак. 2. күндөн териси сыйрылган (киши).
шы.
kavmiyat, -tı эск. этнография.
kavmiyet,-ti 1. уруулук, уруктук. 2.
уруу/урук өзгөчөлүгү.
kavram I түшүнүк, маани, маңыз, идея.
gramer ~ı грамматикалык түшү-
нүк/маани.
kavram II 1. анат. карын чели, карын.
~ yağı карын майы. 2. ооз. ууч,
тутам, кочуш.
kavrama 1. түшүнүү, аңдоо. 2. жыгач алкак (бир нерсе туттуруш/
курчаш үчүн). 3. кичине орок. 4.
тех. , авто. илиштирме, жалгама.
~ cıvatası илиштирме болту. ~
pedalı илиштирме педалы. ~ yayı
илиштирүүчү пружина.
kavramak 1. кучактоо, айланта кармоо,
тутуу. çocuğu koltuk altından kavrayıp kaldırdı баланы колтугу- нун алдынан кармап көтөрдү. 2.
өтм. толук түшүнүү, аңдап билүү, көзү жетүү.
kavramcılık, -ğı филос. концептуализм.
kavramsal түшүнүккө байланыштуу, концептуалдык.
kavranılmaz акылга сыйбас.
kavrayış 1. кармаш, тутуш. 2. аңдаш, түшүнүш, көзү жетиш. ~ kudreti аңдап билүү кудурети/жөндөмү.
kavruk 1. куурулган. 2. куураган, куу, күнгө күйгөн. 3. өтм. арык, тыржыйган, өспөй калган. ~ çocuk
илмейген бала.
kavrulma куурулма.
kavrulmak 1. куурулуу. 2. күнгө күйүү.
3.өтм. кууроо, какжыроо (мис.
бак).
kavrulmuş куурулган. ~ kahve куурул-
ган кофе.
kavşak, -ğı кесилиш, тоом, куюш (жол-
дун, суунун ж. б. ). su ~ı суунун
куюшу. yol ~ı жолдордун тоому.
kayalık
kavuk, -ğu 1. эск. чалма/селде оролгон топу. 2. (sidik ~u) анат. табарсык.
3. ооз. ичи көңдөй нерсе (birine) ~
sallamak 1) баш ийкөө, макул болуу. 2) жасакерленүү, кошомат кылуу.
kavukçu 1. кавук жасаган/саткан ки- ши. 2. өтм. кошоматчы, жасакер.
kavuklu 1. кавук/чалма кийген. 2.
Кавуклу (орта оюнундагы баш каармандардын бири).
kavun бот. коон (Cucumis melo).
kavuncu коончу.
kavuniçi, -ni күлгүн-сары, коон түстүү.
kavurga куурмач (буудай, жүгөрү
ж. б. ).
kavurma 1. куурма (иши). 2. куурма
(куурулуп сакталган эт).
kavurmaç,-cı куурмач (куурулган буу- дай).
kavurmak 1. кууруу. 2. кууруу, кактоо,
ысык алып кетүү, күйгүзүү. rüz- gâr ekinleri kavurdu шамал эгинди кууратып/күйгүзүп кетти. 3.өтм.
басынтуу, чүнчүтүү. kalbini kavuran acı dinmek bilmiyordu жүрөгүн эзген кайгы жанын жай
алдырбады. kasıp ~ катуу таасири алдына алуу.
kavurmalık 1. куурдакка ылайык (эт).
2. бир куурдактык (эт).
kavuşma 1. жолугушма, бет келишме, (кайрадан) табышма. 2. бот. изо-
гамия, эки башка клетканын би- ригиши. 3. улашуу, алуу, жети- шүү, ээ болуу. köyün elektriğe
kavuşması uzun sürdü айылдын электрге жетиши узун убакыт алды.
kavuşmak 1. жолугушуу, табышуу, кө- рүшүү. oğluna on yıl sonra ancak kavuşabildi уулуна 10 жыл кийин
гана жолуга алды. 2. колго тийүү, ээ болуу. sağlığına kavuşmak сала- маттыгы оңолуу. 3. (суу үчүн)
куюш. bu su Kızılırmağa kavuşur
бул суу Кызылырмакка куят. 4. жетүү, бүчүлөнүү. ceketin önü kavuşmuyor эки өңүрү бири бирине жетпейт. 5. жетүү, баруу. nihayet vatanıma kavuştum акы- рында мекениме жеттим. Allahın rahmetine ~ Кудайдын ырайы- мына жетүү, өлүү.
сал. nakarat.
kavuşturmak 1. бириктирүү, кайчы- лаштыруу. ellerini ~ колдорун
кайчылаштыруу. 2. жолуктуруу, кезиктирүү. Allah kavuştursun! Аллаа кайрадан жүз көрүш-
түрсүн! (тилек).
kavuşum астр. жалгашуу, жакындоо.
alçak ~ төмөнтөн жалгашуу.
yüksek ~ жогортон жалгашуу.
kavut,-du талкан (куурулуп тартылган буудай). 2. кавут (талкандан
жасалган тамак).
kaya 1. аска, аска таш, зоо, зоока. ~ suyu 1) зоо булагы. 2) булак суу-
су. 2. айрым ботаникалык, зооло- гиялык терминдердин курамында:
~ antilopu зоол. тоо антилопасы
(Oreotragus oreotragus). ~ balığı зоол. аскалуу сууларда жашаган каралжын кичине балык (Cobius).
~ güvercini зоол. көк көгүчкөн (Columba livia).~ kartalı зоол. аска бүркүтү (Aquila chrysaetus). ~
kırlangıcı зоол. зоо карлыгачы (Pt- yonoprogne rupestris). ~ gibi аскар тоодой (чың, бышык, кайрат-
туу). ~ lifi асбест.~ mezarı аска мүрзөлөрү. ~ tuzu таш туз.
kayağan жылмакай, жылмаяк.
kayak, -ğı лыжа. ~ kaymak лыжа тебүү.
~ sporu лыжа спорту.
kayakçı лыжачы.
kayakçılık, -ğı лыжачылык.
kayalık, -ğı 1. аскалуу/зоокалуу жер.
2.аска, зоока. ~ ve dik tepe аскалуу
тик чоку.
kayıp
kayan 1. кыян. 2. ооз. жазы катмарлуу таш. 3. тез, куюндаган.
kayar (айбандарды) такалама иши.
kayarlamak 1. (айбандарды) жаңыр- тып такалоо. 2. ооз. сөгүү, тилдөө.
kaybetme жоготмо, житирме.
kaybetmek 1. жоготуш, житириш. göz- den ~ көздөн кайып кылып жибе- риш. kontrolünü ~ эркин жоготуп
коюш. zaman ~ убактысын бошко кетириш. 2. жеңилиш, утулуш. harbi ~ согушта жеңилүү. maçı ~
матчта утулуу.
kaybolmak жоголуу, көздөн кайым болуу. altın yüzüğü kayboldu
алтын шакеги жоголду. kaybol!
жогол! көзүмө көрүнбө!
kayd к. kayıt.
kaydetmek 1. каттоо, жазып алуу. çocuğu okula ~ баланы мектепке каттатуу. deftere ~ дептерге жазып
алуу. hesaba ~ эсебине жазып коюу. 2. көңүл бөлүү, эсепке алуу, маани берүү. 3. белгилөө, басым
жасоо. şunu kaydedeyim ki … муну айтып коёюн... 4. (тасмага, кассе- тага ж. б. ) жазып алуу. 5. комп.
компьютердин эсине каттатып коюу. 6. өтм. жакшы натыйжа алуу. başarı ~ ийгиликке жетүү.
7.эстеп калуу, унутпоо. 8. спорт
эсебине упай жаздыруу.
kaydırak,-ğı 1. жалпак ири шагыл. 2.
балдардын мындай шагыл менен ойногон ойну. 3. балдардын оту- руп жылмышып түшүүлөрү үчүн
орнотулган оюн түрү. 4. таш кесимдерин аскадан оңой жылды- рып түшүргөн жер.
kaydırmak 1. жылдырыш, жылмышты- рыш. 2. орун алмаштырыш, иштен алыш. 3. аск. өңүт алмаштырыш.
kaydolmak катталуу, жазылуу.
kaygan жылма, тайгалак, сыйгалак, жылмаяк. ~ taş жылма таш.
kaygana 1. кайгана, омлет. 2. жумурт-
кадан чалып жасалган таттуу түрү.
лык, сыйдалык.
kaygı,-yı санаа, сарсанаа, кам, убайым, кайгы. ~(sını) çekmek убайымын
жеш, камсанаш, кайгысын тар- тыш, сарсанаа болуш. ~sına düş- mek убайымга түшүү/батуу. ~
duymak санаа тартыш, убайым жеш. ~ içinde kalmak камсанаш, санаасы санга бөлүнүш.
kaygılanmak 1. сарсанаа болуш, тынчы кетиш, кам жеш. 2. кайгырыш, капа болуш.
kaygılı кайгылуу, капалуу, санаалуу, убайымдуу.
kaygısız кайгысыз, санаасыз, бейкапар,
бейгам.
kaygısızlık,-ğı кайгысыздык, санаасыз- дык, бейкапарлык, бейгамдык.
kayık I,-ğı жылган, кыйшайган, кула- ганы/ураганы/жыгылганы тур- ган.
kayık II,-ğı кайык. ~ köprüsü кайык көпүрөө. yelkenli ~ жел кайык. motorlu ~ моторлуу кайык. ~ tabak
кайык шекилиндеги табак. ~ yaka
кайык жака.
kayıkçı кайыкчы.
kayıkçılık, -ğı кайыкчылык.
kayıkhane кайыккана.
kayın I,-ynı бот. кайың (Fagus
silvatica).
kayın II, -ynı кайни (эркек үчүн да, аял үчүн да).
kayınbaba кайната. kayınbirader кайни, кайнага. kayınlık I, -ğı кайың токою.
kayınlık II, -ğı кайын журт тарабы.
kayınpeder кайната.
kayıntı ооз. шам-шум эткенге жараган
тамак.
kayınvalide кайнене.
kayıp,-ybı 1. жоготуу, кайып, жок бо-
луу. acı/ağır ~ катуу жоготуу. can
kaymak
~ı жандан/кишиден жоготуу. mal
~ı мал-мүлктөн жоготуу. 2. бошко кетирүү, пайдасыз колдон чы-
гаруу. zaman ~ı убакытын бошко кетиши. 3. жоголгон, дайынсыз болгон. ~ eşya жоголгон буюм. ~ı
kapatmak чыгашаны төлөө. ~lara karışmak жоголуп кетүү, дайын- сыз болуу. ~ vermek жоготууга
учуроо.
kayır калың кум.
kayırıcı колдоочу, коргоочу, арка, жө-
лөк.
kayırış колдоо, коргоо, жардам, камкордук.
kayırmak 1. камкордук көрүү, колдоо/ коргоо көргөзүү. az gelirli vatan- daşları ~ кирешеси аз журтташ-
тарга камкордук кылуу. 2. орнош- туруу, кызматка коюу.
kayısı 1. бот. өрүк, кайналы (Prunus
armeniaca). 2. бул дарактын жемиши.
kayış I 1. кайыш. bel ~ı бел кайыш. saat
~ı саат кайышы. 2. кайыш кемер, кур. 3. бүлөө катары колдонулган тери тилкеси. ~ aşırmak арго
амалданыш, кууланыш. ~ atmak
1) к. ~ aşırmak. 2) көңүл бурбоо.
~ı ben çekiyorum бүтүн жүк менин
мойнумда. ~a çekmek/vurmak 1)устараны кайышка сүртүү. 2)алдап кетүү. ~ gibi 1) катуу,
үзүлбөгөн, кайыштай чоюлган
(эт). 2) капкара (тери).
kayış II сыйгалануу, тайгалануу.
kayışçı 1. кайышчы, кайыш жасаган/ саткан киши. 2. арго алдамчы, шүмшүк, шарлатан.
kayışdili, -ni 1. орой/маданиятсыз тил, жаргон. 2. одоно сүйлөшүү/кеп.
kayıt,-ydı 1. каттоо. ~ süresi каттоо маа-
лы. 2. жазып коюу. 3. өтм. чек- төө, жүрүш-турушун жөнгө салуу. hiçbir ~ ileri sürmeksizin эч кандай
чектөө койбостон. 4. себеп, шарт.
kaydıyla шарты менен. cevabını hemen vermek ~ıyla жообун дароо берүү шарты менен. 5. расмий иш кагазы. 6. үндү/сынды/көрүнүш- төрдү (магнит лентага, кассетага ж. б. ) жаздыруу иши. 7. комп. компьютердин эсине каттоо. ~ altına girmek чектелүү, кысымга алынуу. ~ defteri каттоо дептери.
kayıtım филос. танууну тануу.
kayıtlamak 1. шарттарга байлоо, чек- төө. 2. жазып алуу, каттоо.
kayıtlı 1. катталган, жазылган. 2. өтм.
шартталган, чектелген.
kayıtsız 1. катталбаган, жазылбаган,
белгисиз. 2. кайдигер, көңүл кош.
~ kalmak көңүл бурбоо, кайдигер- лик кылуу. 3. чектелбеген, шарт-
талбаган, чексиз. ~ şartsız каршы- лыксыз, шартсыз, кыңк этпестен, кыйшаюусуз. ~ şartsız teslim кыңк
этпестен баш ийип берүү.
kayıtsızca көңүл коштук/кайдигерлик менен, көңүл бурбастан, тоңдоо-
сун.
kayıtsızlık,-ğı 1. көңүл коштук, кайди- герлик, бейгамдык, бейкапарлык.
2.каттоонун/жазуунун/эсеп-чот- ко алуунун жоктугу.
kaykılmak кайкайып, какайып отуруу.
kaykıltmak кайкытуу.
kayma 1. жылма, жылмышма, кыйшай- ма, тайгаланма, сыйгаланма. ~
açısı кыйшаюу бурчу. ~ düzeyi тех. сыйгалануу бети. 2. кино кө- рүнүштүн бүдөмүктөнүшү, кадр-
лардын аттатылышы. 3. геол. жер көчкү. 4. мед. көздүн чалырлыгы. kaymak I, -ğı 1. каймак. ~ ağzı калпыл-
ган каймак. ~ altı каймагы кал-
kaynanalık
пылган сүт. ~ bağlamak/tutmak
каймак байлоо, каймактоо. ~ gibi
1)каймактай аппак. 2) каймактай
жумшак, таттуу. 3) өтм. каймак- тан кыл суургандай, оңунда. işler ~ gibi gidiyor иштер каймактан кыл
суургандай жүрүп жатат. ~ kağıdı жылмакай (сапаттуу) кагаз. ~ tabakası/takımı өтм.(бир нерсе-
нин) каймагы, эң мыкты бөлүгү, элдин эң тандалган катмары. ~ taşı алебастр.
kaymak II, -ar 1. жылышуу, тайгала- нуу, сыйгалануу. ayağı ~ буту тайып кетүү. 2. жылгаяк/лыжа/
чана тебүү. 3. көчүү, жылуу. toprak kaydı жер көчтү. 4. өтүү, өзгөртүү. üyelerin çoğu diğer par-
tilere kaydı мүчөлөрдүн көбү баш- ка партияларга өтүп кетти. 5. бу- рулуу. kelimenin anlamı kaymış
сөздүн мааниси бурулуп калып- тыр. dili ~ тили бурулуу. gönlü ~ көңүлү бурулуу. gözü ~ көзүн ала
албоо.
kaymakam 1. каймакам (Түркияда илче башкаруучусу). 2. эск. подполков-
ник. Yalova ~ı тамаша чоңсунган/ кыйынсынган кишилерге айтылат. kaymakamlık, -ğı 1. каймакамдык (мил-
дет, кызмат). 2. каймакамдык
(имарат). 3. илче (район).
kaymakçı каймакчы.
kaymaklanmak каймактоо.
kaymaklı 1. каймактуу, каймагы алын- баган. ~ yoğurt каймактуу жуурат.
2. каймак кошуп берилген. ~ dondurma каймак балмуздак. ~ kadayıf каймактуу кадайыф (түрк
таттуусу).
kaynaç, -cı геол. гейзер.
kaynak,-ğı 1. булак, кайнар булак. ~
suyu булак суусу. 2. өтм. булак, чыккан жери. enerji ~ı энергия булагы. gelir ~ı киреше булагы.
haber ~ı кабар булагы. ısı ~ı
жылуулук булагы. malumat ~ı маалымат булагы. 3. ширетме, ширетилген жер. ~ çeliği ширетме болот. ~ lâmbası ширеткич лампа.
жандуу, тың, жаны тынбаган. 5.
ооз. көчүк.
kaynakça библиография, булак.
kaynakçı ширетүүчү.
kaynaklamak ширетүү, каңдоо.
kaynaklı 1. бир булагы болгон, булакка таянган. BBC ~ Би-Би-Сиге таян-
ган (кабар). 2. ширетилген, каң- далган.
kaynama кайнама. ~ ısısı кайнама
температурасы. ~ noktası физ.
кайнама чекити.
kaynamak 1. кайноо. su kaynadı суу
кайнады. et kaynamış эт кайнап- тыр. 2. боркулдоо, бууракандоо, толкуу. deniz kaynıyor деңиз буу-
ракандап жатат. 3. курулдоо. mide
~ ич курулдоо. 4. (бир жерден)
чыгуу, оргуу. pınar ~ булактын
оргуп чыгышы. 5. ачуу, кычуу. 6.өтм. өтө көп болуу, кайноо. meydanda insan kaynıyor аянтта
адам кайнайт. 7. бүтүү, эски калы- бына келүү (сынган сөөк үчүн). 8. айыгуу (жара үчүн). 9. арго
тымызын жасалуу. burada bir iş kaynıyor бул жерде бир амал/сыр бар. 10. арго жок болуу, көздөн
кайым болуу, изи табылбай калуу. bizim para kaynadı биздин акча жок болду. 11. бошко, бекерге
кетүү. lâfa daldık, ders kaynadı кепке кызып, сабакты өткөрүп ийдик. 12. артуу, көбөйүү, күчөө.
kaynana кайнене. ~ ağzı өйдө-төмөн сүйлөө. ~ zırıltısı шыңгырак (балдар оюнчугу).
kaynanadili 1. бот. кактус түрү
(Opuntia). 2. тордомо түрү.
kaynanalık, -ğı 1. кайненелик (мамиле,
милдет). 2. заардык, митаамдык. ~
kaza
etmek 1) кайнене заардыгын көргөзүү. 2) (бир ишке) ашкере кийлигишүү.
kaynar 1. кайнар, булак. 2. кайнак, кайнаган, абдан ысык. başına bir kazan ~ su dökmek башынан
ылдый кайнак суу төгүп ийгендей болуу, катуу таң калуу.
kaynarca 1. кайнар булак. 2. кайнатма
(оорулууларга кайнатып ичирилген суюк аш).
kaynaşık 1. бириккен, жабышкан, жа-
бышып бүтүп калган. 2. ооз. жел таман, ойноок (аял).
kaynaşma 1. бирикме, үйүр алма,
жатыкма, кошулма. 2. жанданма, аракеттенме, толкундама. ülke çapında ~lar başladı өлкө боюнча
толкундоолор башталды.
kaynaşmak 1. ширешүү, жуурулушуу.
çakılla çimento kaynaşır шагыл
менен цемент ширешет. 2. кошу- луп/үйүр алып кетүү, тил табы- шуу. çocuklar hemen kaynaştılar
балдар дароо үйүр алышып ке- тишти. 3. жарашуу, төп келүү. kırmızı sarıyla pek kaynaşmış кы-
зыл сары менен сонун жарашып калыптыр. 4. өтө көп болуу, кай- ноо. bodrumda fareler kaynaşıyor
подвалда чычкандар кайнайт.
5.хим. кошулуу.
kaynaştırmak 1. бириктирүү, ширетүү,
каңдоо. 2. жакындаштыруу, үйүр алдыруу, көндүрүү.
kaynata кайната.
kaynatalık,-ğı кайнаталык (мамиле,
милдет).
kaynatmak 1. кайнатыш. çorba ~ сорпо
кайнатыш. 2. тех. ширетиш, каң- даш. 3. арго маңызсыз/мазмунсуз сүйлөш. 4. арго кытып алуу,
унуткаруу. 5. арго жок кылуу, көзүн тазалоо.
kaypak 1. сыйгалак, тайгалак, жылма. ~
yol тайгалак жол. 2. өтм. миң
кубулган, жылма, ишеничсиз (ки- ши). 3. хим. майлуу. 4. ооз. уурдалган. ~ gözlü колу шок.
дык.
kayra ырайым, ырыскы, жакшылык, кайрым.
kayracılık,-ğı филос. жалгыз теңирге ишенүүчүлүк, провиденциализм.
kayrak,-ğı 1. кайрак (жер). 2. кайрак
(таш).
kayran токойдун ачык жери.
kayser цезарь, кесарь, император, кай-
зер (Рим, Византия, Германия императорлоруна берилген наам).
kayşa геол. көчкү.
kayşamak геол. (жер/тоо/зоонун) кө- чүшү.
kaytak 1. к. kuytu. 2. туруксуз, ише-
ничсиз, миң кубулган (киши).
3.реакционер, бүлгүнчү.
kaytan 1. боо (жибектен, пахтадан
жасалган). 2. дең. кеменин желке- нин жыйыруучу аркан. ~ bıyıklı узун ичке мурутчан.
kaytarmak 1. кайтаруу, кайра берүү. 2.
иштен качуу.
kayyım 1. мечит кызматкери. 2. эск.
ук. (бир иште) милдеткер, жооп- кер.
kaz 1. зоол. каз (Anser). ~ tüyü каз
жүнү. 2. өтм. макоо, аңкоо. ~ beyinli/kafalı мээси жок, маңбаш. Agop’un ~ı gibi bakmak аңкайып
кароо. ~ adımı каз кадамы. ~ın ayağı kaç olduğunu göstermek эмненин кайда экенин көргөзүш.
~ın ayağı öyle değil тескересинче, таптакыр андай эмес. ~ gibi аңы- райып, маңырайып. ~ı koz anla-
mak бээ десең, төө деш. ~ palazı каз баласы, каздын чоңойгон жө- жөсү.
kaza I 1. кырсык. ~ yerinde кырсык
kazaratar
болгон жерде. ~ya neden olmak кырсыкка себеп болуу. 2. эск. сот, соттоо. 3. эск. казынын кызматы.
4. дин каза (убагында жасалбай калган намаз/орозонун ырасмиси- не жараша кийин жасалышы). ~
(yı) atlatmak кырсыктан аман калуу. ~ geçirmek/ ~ya uğramak кырсыктоо, кырсыкка чалдыгуу/
учуроо. ~ ile капысынан, ойдо жок жерден. ~ kurşunu ажалдын огу. ~ olmak кырсык болуу. ~ sigortası
кырсыкка каршы камсыздан- дыруу. elimden bir ~ çıkacak колум кычышып турат (“болду, ушун-
часында токтот” маанисинде).
kaza II каза (администрадивдик бир- дик), район.
kazaen байкабай, кырсык болуп, күтүлбөгөн жерден.
Kazak,-ğı 1. казак (Казакстандын жер-
гиликтүү калкы). 2. Дон казагы. 3.
казактарга мүнөздүү/тиешелүү.
kazak I,-ğı 1. свитер. 2. чабендес
курткасы.
kazak II,-ğı 1. (Россияда, Иранда) ат- туу аскер. 2. өтм. өткүр, аялына
сөзү өтүмдүү эркек.
Kazakça 1. казак тили. 2. казактар сыяктуу, казактарча.
Kazakistan Казакстан.
kazaklık, -ğı аялына сөзү өтүмдүүлүк, өткүрлүк.
kazan 1. казан (тамак бышырылган).
~da yemek pişiyordu казанда тамак бышып аткан. ~ın kulpu казандын
кулагы. 2. буу машинасы, жылы- туу системасы үчүн суу кайна- тылган казан. ~ devirmek/ kaldır-
mak тар. (жаңы черчүүлөр үчүн) баш көтөрүү, козголоң чыгаруу. ~ı kapalı kaynamak сыр бербөө/ал-
дырбоо. bir ~da kaynamak өтм. бир казанда кайноо. (bir yer) ~, (biri) kepçe тинтүү, аңтарып-
теңтерүү, издебеген жери калбоо.
İstanbul ~, ben kepçe, üç gün seni aradım Стамбулдун төрт бурчун тинтип, үч күн бою сени издедим.
kazançılık, -ğı казанчылык.
kazanç,-cı 1. айлык, киреше, пайда, утуш. ~ vergisi кирешеден салык. ~ hırsı алдым-жуттумдук, ач көздүк.
2. өтм. жеңиш, байлык, пайда. edindikleri bilgiler gençlerimizin ~ı olacaktır алган билимдери жаш-
тарыбыздын байлыгы болот.
kazançlı 1. пайдалуу, кирешелүү. ~ bir iş пайдалуу иш. 2. жеңиштүү.
sonunda yine sen ~ çıktın аягында баары бир сен жеңиштүү чыктың.
kazançsız пайдасыз, кирешесиз.
kazandırmak пайда/киреше алып ке- лиш.
kazandibi,-ni 1. түбүнө бир аз күйгүзүп
бышырылган мухаллеби. к. muha- llebi. 2. казандын кырмычыгы. 3.ооз. кенже бала.
kazanılmak 1. иштеп табылган. 2. же- тишилген, ээ болунган, колго тий- ген. kazanılan bağımsızlık колго
тийген көз карандысыздык. ka- zanılmış hak ээ болгон укук.
kazanmak 1. иштеп табыш, киреше
киргизиш. hayatını sebze satarak kazanıyor жашылча сатып күн кө- рөт. 2. ээ болуш, колго тийгизиш,
күтүш. arkadaş ~ жолдош күтүү. ün ~ атак-даңкка ээ болуш. 3. же- ңишке жетиш, утуш. davayı ~
доодо жеңип алыш. şampiyonluğu
~ чемпион болуу. ikramiye ~
лотереядан утуп алыш. 4. ылайык
көрүлүш, ээ болуш. çocukların sevgisini ~ балдардын сүйүүсүнө ээ болуу. 5. учураш, кабылыш.
dert ~ дартка учураш.
kazara 1. капысынан, байкабай. 2. кыр- сык/балакет басып.
kazaratar эксковатор.
kazınmak
kazasız кырсыксыз. ~ belâsız кырсык- сыз, балаасыз.
kazasker тар. жогорку аскердик сот
(Османлы Императорлугунда).
kazayağı,-nı 1. бот. каз таман (Cheno- podium). 2. көп колдуу илмек.
3.ачык сары-кызыл түс. 4. көчө- нүн/жолдун кесилиши/тоому. 5.кайчылаштырылып көктөлгөн
шырык. 6. дең. үч учтуу аркан.
kazazede кырсыкка кабылган, жапа чеккен, жабыр көргөн.
kazboku,-nu орой киргил-сары, жаш- гылт-сары (түс).
kazgıç,-cı 1. казгыч, кыргыч (тандыр-
дан нанды кырып чыгарган курал).
2. казгыч (өсүмдүк тамырын казып чыгарган шиш).
kazı 1. археол. казуу. ~ bilimci архе- олог. ~ bilimi археология. ~ yap- mak казуу жүргүзүү. 2. (тактай,
металл бетине) оюм-чийим. ~ resim гравюра.
kazıcı 1. казуучу, казган киши. mezar ~
көр казган киши. 2. (тактай, металл бетине) оймочу, чиймечи, гравёр.
kazık,-ğı 1. казык, түркүк, бакан. ~a bağlamak казыкка байлоо. ~ çak- mak казык кагыш. beygir ~ı мамы.
2.тар. казык (адамдарды кыйнап өлтүрүү үчүн колдонулган эки учу тең учтуу курал). ~a oturtmak
казыкка отуртуу. 3. эск. казык (жаза түрү; адам казыкка отур- тулуп өлтүрүлгөн). 4. спорт (кү-
рөштө) атаандашынын шымынын кашатынан кол салып жиберүү. 5.арго алдамчылык, көз боёмочу-
лук. ~ atmak алдап кетүү, көз боёо, амалдануу, сызга отургузуу. ~ dikmek түркүк болуу. dünyaya kim
~ dikecek? дүйнөгө ким түркүк болот эле? ~ gibi казыктай, шы- рыктай. ~ gibi bir kadın, onun nere-
sini beğenmiş? шырыктай болгон
бир катын, анын эмнесин жакты- рып калыптыр? ~ kadar шылд. бакандай, килейген, бакыйган. ~ kadar oldun, hâlâ çocuk huyundan vazgeçmiyorsun бакандай болдуң, дагы эле бала кыялыңы кармата- сың. ~ kakmak 1) казык кагыш. 2) (бир жерде) көпкө отуруп алыш.
йып/сенейип туруп калуу. ~ kök
бот. өзөк тамыр. ~ marka арго өтө
кымбат. ~ yemek алдатылуу, сызга отургузулуу. ~ yutmuş gibi казык жутуп алгансып. ~a vurmak
казыкка отургузуп өлтүрүш.
kazıkçı арго амалкөй, алдамчы, көз боёмочу.
kazıklamak 1. (бир жерге) айланта ка- зык кагыш. 2. эск. казыкка отуртуп жазалаш. 3. алдап кетиш,
ашыры кымбат сатыш.
kazılmak 1. казылуу (мис. бир жер). 2.
орноп калуу, кетпей калуу,
унутулгус болуу. hafızaya ~ эстен кетпей калуу.
kazıma 1. кырма, кырып чыгарма.
tencerenin dibini ~ мискейдин тү- бүн кырма. 2. (металл/тактай- дын бетине) оюм-чийим түшүрмө.
3.бойдон/денеден (бир нерселер)
алдырма, аборт.
kazımak 1. кыруу, тырмалоо, тытуу.
duvarın boyasını ~ дубалдын боё- гун кыруу. 2. өчүрүү. yazıyı iğneyle
~ жазууну ийне менен өчүрүү.
3.катуу ушалоо. 4. мед. денеден бир зыяндуу/керексиз нерсени кырып/чукуп алыш. çıbanı kazıya-
rak aldılar сыздоокту чукуп (суу- руп) алышты. 5. сакал-мурут, чач алыш. 6. арго (бирөөнүн) мээсин
чиритиш. 7. арго куру жалак калтырыш, сызга отургузуш.
kazımık, -ğı кырмычык.
kazınmak 1. кырылуу, чукулуу, тытма-
keder
лануу. 2. тырмануу, тытынуу. 3. чачын/сакал-мурутун тасырайта кыруу. 4. кырынып-сүрүнүү, таза- лануу. 5. арго тонолуу, сызга отуруп калуу.
kazıntı 1. казынты, казылып алынган нерсе. 2. жазуунун өчүрүлгөн/кы-
рылган жери. 3. кырынды, таа- рынды.
kazma 1. казма (иши). ~ kürek казма/ сайма күрөк. 2. күрөк. 3. оюлуп/ кесилип жасалган. ~ gibi орсойгон
(тиш). ~ resim гравюра. kazmacı кенчи, шахтёр. kazmadiş орсок тиш.
kazmak,-ar 1. казуу, оюу, чуңкурайтуу.
2. (металлга, жыгачка ж. б. )
оюп/ кесип шекил берүү. çukur ~
1)чуңкур казуу. 2) өтм. (бирөө- гө) кыянаттык кылуу. mühür ~ мөөр түшүрүү. kendi kazdığı
çukura kendi düşmek өзү казган чуңкурга түшүү.
kazmir 1. кашмир. 2. кашмирден жа-
салган.
KDV (katma değer vergisi’ нин кыск. )
кошумча нарк салыгы.
kebap, -bı 1. кебеп. şiş ~ı шишкебеп. taş
~ı таш кебеп. 2. кууруп, кактап бышырылган ар кандай тамак.
kestane ~ı каштан кебабы.
kebapçı 1. кебеп жасаган/саткан киши.
2. кебеп сатылган/желген жер.
kebaplık,-ğı кебеп жасаганга ылайык, кебепке арналган. ~ et кебепке ылайык эт.
kebe одоно кийизден жасалган кемен- тай.
kebuter эск. кептер.
kebze анат. далынын сөөгү.
kebzeci далыга карап төлгө ачкан киши.
keçe 1. кийиз. ~ kaplamak кийиз калоо.
2. кийиз (жерге төшөлгөн). yol ~si
жолго төшөлгөң кийиз. 3. кийиз-
ден жасалган. ~ külah кийиз күлө.
~ şapka кийиз шапка. ~ baş кой- эчкинин учук оорусу. ~ bıçak ко- лунан иш келбеген. ~ delen/ geçiren шыбыргак жамгыр. ~ gibi кийиздей кирип калган (чачтар).
~sini sudan çıkarmak кыйынчы- лыктан кутулуп кетүү. ~yi suya atmak ар-намыстан ажыроо.
keçeci кийиз жасаган/саткан киши.
keçelemek 1. кийиз менен ороо. 2. ки- йиз менен сүртүп жалтыратуу.
keçeleşmek 1. кийиздей кирип калуу (мис. чачтар), уйпалануу, түйтө- йүү (мис. бир түктүү нерсе).
2.уюп/уктап калуу (дене органда- ры). 3. кууроо, куудуроо, кеберсүү (мис. кол, жүз).
keçeli кийиз салынган/капталган. ~ kapı кийиз капталган эшик.
keçi 1. зоол. эчки (Capra hircus). 2.өтм.
кежир, тежик, терсаяк, көк, өжөр. Ahfeş’in ~si gibi başını sallamak сөзгө түшүнүп-түшүнбөй эле баш
ийкей берүү. ~ çobanı эчки кай- тарган киши. ~ inadı эчки кежир- лиги. ~leri kaçırmak делирүү,
акылдан айнуу. ~ mantarı бот. кадимки шампиньон (Agaricus campestris). ~ sakal эчки сакал. ~
sakalı бот. крит ладаны (Cistus creticus). ~ söğüdü бот. эчки тал (Salix caprea).~ yolu эчки/кой жол.
~ye can kaygısı, kasaba et/yağ kaygısı мак. кара эчкиге жан кайгы, касапчыга мал кайгы.
keçiboynuzu, -nu бот. эчки мүйүз да- рагы (Ceratonia siliqua). ~ gibi машакаты көп, берекеси жок (иш).
keçikulağı бот. аткулак.
keçileşmek өжөрлөнүү, кежирленүү.
keçilik, -ği өтм. өжөрлүк, кежирлик.
keder кайгы, капа, муң. ~ çekmek кайгы тартуу. ~ine iştirak etmek кайгы- сын тең бөлүшүү. ~ vermek кай-
гыртуу, капа кылуу.
kekremsi
kederlenmek капалануу, кайгыруу. kederli кайгылуу, капалуу, муңдуу. kedersiz кайгысыз, капасыз, бейкапар,
муңсуз.
kedi зоол. мышык (Felis domesticus). ~ balığı 1) зоол. деңиз түлкүсү (Raja
clavata). 2) зоол. деңиз ити (Scy- liorhinus canicula).~ ciğere bakar gibi bakmak (бир нерсеге) тамша-
нып кароо. (her zaman) ~ gibi dört ayak üstüne düşmek суудан кургак чыкмак (сөзм. с. ар дайым мы-
шыктай төрт аягы менен түшүү).
~ ile harara/ çuvala girmek мүнөзү начар киши менен мамиле түзүү
(сөзм. с. мышык менен капка кирүү). ~ ile köpek gibi ит менен мышыктай. ~ nanesi мышык
жалбыз (Nepeta cataria).~ ne, budu ne? 1) ак-караны тааный элек жашта. 2) колунан эмне келет. ~
olalı bir fare tuttu жок дегенде бир ишти жасады. ~ otu бот. мышык оту, шыпаалуу валериана
(Valeriana officinаflis). aradan kara
~ geçmek арасын кара мышык ара- лоо. ~ yetişemediği ciğere pis dermiş
мак. мышык майга жетпей, сасык дептир.
kediayağı, -nı бот. мышык таман (An-
tennaria dioica).
kedidili балмуздак менен желген бисквит.
kefal 1. зоол. кефаль (Mugil cephalus).
2.(мектепте) орто баа.
kefalet, -ti ук. кепилдик, жоопкерчи-
лик алыш, гарантия. ~ etmek кепил-дигин алуу. ~le salıvermek кепилдик алдында бошотуу.
kefaleten кепилдиги менен, кепилдик алдында.
kefaletname кепилдик актысы.
kefaret,-ti күнөөнүн кечилиши үчүн берилген садага, кармалган орозо.
~ini ödemek жазасын тартуу. ~
keçisi топурагы жеңилдик.
kefe таразанын табагы.
тердин түптөрүндө уюп калган акиташ катмары.
kefen кепин. ~i boynunda olmak өлүм
алдында жатуу. ~in cebi yoktur кепиндин чөнтөгү жок (дүнүйөнү о дүйнөгө алып кете албайсың). ~i
yırtmak өлүп тирилиш, катуу оорудан сакайыш.
kefenlemek кепиндөө.
kefenlik, -ği кепиндик (материал).
kefil кепил, гарант. ~ göstermek кепил катары көрсөтүү. ~ olmak кепил
болуу.
kefillik, -ği кепилдик.
kefir кефир.
kefiye кефие (араптар колдонгон чачылуу эркек жоолугу).
kehanet,-ti көзү ачыктык, төлгөчүлүк,
олуялык. ~ etmek/~te bulunmak боло тургандарды алдын ала айтуу, олуялык кылуу.
kehanetli олуялык менен айтылган. Kehkeşan астр. Саманчынын Жолу. kehribar 1. янтарь. 2. янтарь түсү. 3.
янтардан жасалган. ~ gibi сапсары.
kek, -ki кекс.
keka(h) сырд. с. сонун! укмуш!
keke кекеч.
kekeç, -ci кекеч.
kekeleme кекечтенме.
kekelemek 1. кекечтенүү. 2. мукакта- нуу.
kekeme кекеч.
kekemelik, -ği кекечтик.
kekik, -ği бот. кекик (Thymus vulgaris).
keklik,-ği 1. зоол. кекилик (Perdix
perdix). ~ palazı кекиликтин бала- сы/жөжөсү. 2. өтм. сулуу аял. ~ gibi сулуу, ачык-айрым.
kekre 1. кекире. 2. ачкыл, кычкыл. ~
şarap кычкыл шарап.
kekremsi 1. даамы кычкыл. 2. жыты
мурунду жарган. 3. өтм. кабагы
kemal
ачылбаган, керсейген.
kel 1. таз, кел. 2. чачы түшкөн. 3. (жер үчүн) такыр, жылаңач. ~ tepe
жылаңач чоку. 4. жалбыраксыз, солуган (өсүмдүктөр). 5. бош, ээн, буюмдары аз (бөлмө, үй). ~i açıl-
mak/görünmek 1)тазы көрүнүү. 2)кемчилиги ашкереленүү. ~ başa şimşir tarak тазга шимшир тарак-
тын кереги эмне. ~in ilâcı olsa başına sürer мак. өз ишин жасай албаган кишиден эмне жардам. ~
kahya бардык ишке киришкен. ~i körü toplamak аксак-тексектерди топтоп алмак.
kelâm 1. сөз, кеп. 2. мусулманчылык окуусу. 3. сүйлөө бычымы. ~ etmek айтуу, сүйлөө.
Kelâmıkadim Куран-ы Керим.
kelaynak, -ğı узун тумшуктуу илегилек
(Geronticus eremita).
kelebek,-ği 1. зоол. көпөлөк (Lepidop- tera). 2. (~ hastalığı) көк мээ (кой ылаңы). 3. тех. дроссель. ~ otu
бот. жапайы беде. ~ gözlük
пенсне. ~ kıravat көпөлөк галстук.
~ kulaçı спорт баттерфляй (кулач
уруп сүзүү түрү).
kelek,-ği 1. чала бышкан коон. 2. үй- лөгөн чанач үстүнө курулган сал.
3.ар кай жери такыр. ~ mısır алабаш жүгөрү. 4. кылсыз, көсөө, түгү түшкөн. ~ tulum кылсыз ча-
нач. 5. арго келесоо. ~e bağlamak
жакшы ишти бүлдүрүү.
kelem капуста.
kelep, -bi келеп.
kelepçe 1. кишен. ~ takmak/vurmak
кишен тагуу. 2. тех. чынжыр.
kelepçelemek кишендөө, кишен тагуу
(колуна).
kelepçeli колуна кишен тагылган.
kelepir ооз. 1. бекер/арзан түшкөн оокат. 2. өгөй кыз/уул. ~e konmak/ yakalanmak (бир нерсени) арзан
алуу.
keleplemek (жипти) келептөө.
keleş I 1. ооз. эр жүрөк, баатыр.
2.сулуу, келишимдүү.
keleş II 1. таз, чакалай баскан. 2. чачы
түшкөн. 3. шүмшүк, жүүт.
kelime сөз. ~ arası сөз арасы. ~ hazinesi
сөз байлыгы. ~ ~ / ~ be ~ сөзмө сөз.
~si ~sine сөзмө сөз, төкпөй-чачпай.
~ oyunu/cambazlığı сөз оюну. ~i
şahadet дин келме. ~i şahadet
getirmek келме келтириш. ~ takımı сөз тизмеги. ~ yapımı сөз жасоо. basit ~ жөнөкөй сөз. bileşik ~
татаал сөз.
kelle 1. баш, келде (диал. ). 2. даана, баш. bir ~ peynir бир тоголок
быштак. iki ~ lâhana эки баш ка- пуста. 3. машак. ~ götürür gibi аңды-дөңдү карабай, шашып-
бушуп, артынан жоо кубалаган- дай. ~ kulak yerinde келишимдүү, зыңкыйган. ~sini koltuğuna almak
жанын оозуна тиштөө. ~sini uçurmak башын кыя/жыга чабыш.
~yi vermek жанын курман кылуу.
kelli: ~felli 1. барандуу, зоболосу бийик, көрүнүктүү. 2. жакшы/ жарашыктуу кийинген.
kellik, -ği 1. таздык. 2. кашкабаштык.
3.такыр/чөп өспөгөн жер.
Keloğlan 1. Келоглан (түрк жомогунун
баш каарманы). 2. өтм. багар- көрөрү жок бала.
Kelt Келт.
Keltçe келт тилинде, келтче.
kem I 1. жаман, начар. ~ söz жаман сөз.
2.кем, өксүк, кемчил. ~ akçe кем
акча. ~ göz жаман көз. ~ gözle bak- mak 1) кара ниет менен кароо. 2)көз тие тургандай/тамшанып
кароо.
kemal,-li 1. жетилген, курак, эрезе.
2.жетиктик, тетиктик. ~ini bul-
mak/~e ermek 1) эрезеге жетүү,
kemlik
жетилүү. 2) жетик болуу. 3. баа, нарк. ~i nedir? баасы кандай? ~i ciddiyetle кадыресе олуттуулук менен. ~i sükûnetle эч камаарабай.
Kemalist,-ti кемалист (Мустафа Кемал Ататүрктүн окуусун жактоочу).
Kemalizm кемализм, ататүркчүлүк.
keman 1. эск. жаа. 2. скрипка. ~ çalmak
скрипка чалуу. ~ konçertosu
скрипка үчүн концерт. ~ gibi ичке, чийилген (каш).
kemancı 1. скрипка жасаган/саткан
киши. 2. скрипач.
kemane 1. (кылдуу аспаптарда) жаа.
2.улуттук музыкалык аспап түрү.
3.тех. бургуну/ачкычты буроодо колдонулган жаа түрүндөгү аспап.
4.айкелчи кескичи (мрамор кесүү
үчүн). ~ çekme спорт майлуу күрөш ыкмасы.
kemençe кеменче, кыл кыяк (тизеге
коюп чалынган үч кылдуу кичинекей музыкалык аспап).
kemençeci 1. кеменче чалган киши, кыл
кыякчы. 2. кеменче жасаган/ саткан киши.
kement,-di 1. чалма (айбандарды кар-
моо үчүн). ~ atmak чалма чалуу. 2.эск. адам асууда колдонулган кайыш илмек.
kemer 1. кемер, кур. kayış ~ кайыш кемер. can kurtaran ~i/emniyet ~i коопсуздук кемери. sırmalı ~ сай-
малуу кур. 2. кашат (этек, шым ж. б. ). 3. эск. акча ташылган тери кур. 4. архит. арка (көпүрөөнүн).
5.кемер шекилиндеги сөөктөргө берилген ат. kaş ~i каш кемери. damak ~i таңдай кемери. 6. коң-
когой. ~ burun коңкогой мурун. ~ altı жабык базар. ~ bağlama жаңы келген келинге алтын же күмүш
кемер тагуу салты. ~i dolu olmak бай/бардар болуу. ~ini sıkmak өтм. белин бекем бууш.
kemerli 1. архит. арка/жаа түрүндөгү.
2. курчалган, айланта тосулган. 3. коңкойгон. ~ burun коңкогой му- рун.
kemha камка (жибек кездеме түрү).
kemik,-ği 1. сөөк. ~ iliği сөөктүн чучугу.
~i kalın сөөгү жоон. ~ kırığı сөөк сыныгы. 2. сөөктөн жасалган. ~ kutu сөөк куту. ~ atmak 1) сөөк
ыргытуу. 2) өтм. (бирөөнүн) кө- ңүлүн алуу. ~ bilimi анат. анато- миянын сөөккө байланыштуу тар-
магы, остеология. ~ doku анат. сөөк тканы. ~ erimesi мед. сөөктүн эриши, остеолис. ~ gibi 1) сөөктөй
катуу. 2) бышык, бекем, чың, тың.
~ iltihabı мед. кулгуна, остит. ~ine kadar işlemek сөөгүнө жетүү. ~
kesilmek селейип калуу. ~lerini kırmak опуза сөөгүн сөпөт кылуу.
~leri sayılmak кабыргасы саналуу.
kemikleşmek сөөктөшүү, сөөккө айла- нуу.
kemikli 1. сөөктүү. 2. сөөк-саактуу,
ири, олбурлуу.
kemiksi анат. сөөк сымал. ~ doku сөөк менен кемирчек арасындагы
ткань.
kemiksiz сөөксүз.
kemircik, -ği кемирчек.
kemirgen к. kemirici.
kemirgenler кемирүүчүлөр (Rodentia).
kemirici кемирүүчү.
kemiriciler k. kemirgenler. kemirme кемирме.
kemirmek 1. кемирмек, тиштегилемек.
fare tahtayı kemiriyordu чычкан жыгачты кемирип аткан. tırnak- larını ~ тырмактарын тиштегилөө.
2. жеп кетүү, жоюу. demiri pas kemirir темирди дат жеп салат. 3. өтм. тынчын алмак, ичтен жемек.
bu endişe sürekli içini kemiriyordu
бул санаа аны ичинен жеп турган.
kemküm: ~ etmek күңк-мыңк этүү.
kemlik,-ği жамандык. ~ etmek жаман-
kendi
дык кылуу.
kenar 1. чет, уч, кыр, жээк. damın ~ı ча- тырдын учу. uçurumun ~ı жардын
кыры. yolun ~ı жолдун жээги. 2. жээк, алкак. mendilin ~ı çok güzel işlenmiş жүзаарчынын жээги аб-
дан кооз тордолуптур. 3.мат. жак. üçgenin ~ları үч бурчтуктун жактары. 4. алыс, окчун, обочо.
şehrin ~ı шаардын чети. ~da kal- mak четте калыш. (bir) ~a çekilmek обочолонуу, четтөө. 5. элет, чет. ~
bir yer элет жери. ~ devletler чектеш мамлекеттер. 6. кырбуу. şapkanın ~ı шапканын кырбуусу.
~a atmak (бир нерсеге) анча маани бербөө, ойдон чыгарып салуу. ~ı bastırmak четин бекитүү (мис.
кездеменин). ~da köşede булуң- бурчта. ~ın dilberi шылд. элет мөлмөлү (адеби тайкы көйрөң
аял). ~ına bak bezini al, anasına bak kızını al мак. эшигин көрүп төрүнө өт, энесин көрүп кызын ал.
kenarlı 1. чети/жээги/учу/кыры/кыр- буусу болгон. ~ şapka кырбуусу бар шапка. 2. жээги кооздолгон/
тордолгон/ саймаланган. ~ mendil
жээги тордолгон жүзаарчы.
kenarlık,-ğı тосмо, алкак, курчоо. bal-
kon ~ı балкон тосмосу.
kenarsız чети/жээги/учу/кыры/чеги жок.
kendi 1. таандык мүчөлөрдү алуу ме- нен: өзү. ~m өзүм; ~n өзүң; ~si өзү;
~miz өзүбүз; ~niz өзүңүз; ~leri
өздөрү. ~m giderim өзүм барам.
~leri neden sormuyorlar? өздөрү эмнеге сурашпайт? 2. өз (баш-
касынын эмес). ~ kardeşim өз бир тууганым. ~ evin өз үйүң. ~ işini ~ görmek өз ишини өзү жасоо. ~nce
өзүнчө, өзү билгендей. ~liğinden өзүнөн өзү. ~ni ağır almak кыйын- сынуу, текеберленүү. ~ ağzıyla
tutulmak өз оозунан жаңылуу. ~ni
alamamak өзүн кармай/токтото албоо. ~ âlemine dalmak өзү менен өзү болуу, кыялга/ойго батуу. ~ni alıştırmak өзүн көндүрүү. ~ini ate- şe atmak өзүн өзү балакетке салуу.
котуу/сооротуу. ~ başına өзүнчө, өзү жалгыз. ~ni beğenme менмен-
синме, кыйынсынма. ~ni beğen- mek көтөрүлүү, менменсинүү. ~ni bırakmak 1) өзүн карабоо. 2) өзүн
бир нерсеге арноо/берүү. 3) маг- дыроо, мемирөө, өзүн бош коё берүү. ~ni bildi bileli эс тартканы.
~ni bilen/bilir 1) баскан-турганын билген. 2) өз баркын билген. ~ni bilmek 1) акыл-эси ордунда болуу.
2)эрезеге жетүү. ~ni bilmemek эс- учун жоготуу. ~ni bilmez 1) эс- учун жоготкон абалда. 2) адепсиз,
тарбиясыз. ~ni bir şey sanmak өзүн кыйын саноо. ~ni bir yerde bulmak (байкабай) бир жерге барып
калыш. ~ni bulmak 1) киши болуу.
2) иши оңолуу. 3) өзүнө/эсине келүү. ~ çalıp ~ oynamak өзүн өзү
билиш, өтүгүн төргө илиш. ~ çapında өз алына жараша. ~ine çeki düzen vermek 1) үстү-башын
тартипке келтирүү. 2) өтм. баш- учун жыйноо, турмушун оңдоо. ~ çıkarı için өз кызыкчылыгы үчүн.
~ni dar atmak эптеп чыгуу/жетүү/ кутулуу. ~ derdine düşmek өз кайгысы менен алек болуу. ~ni dev
aynasında görmek менменсинүү, көтөрүлүү, чоңсунуу. ~ni dinlemek
1)өзүн өзү аңдуу (ноокастык
коркунучу менен) 2) жалгыз ка- луу. ~ni dirhem dirhem satmak бааланыш, барктаныш. ~ eliyle өз
колу менен. ~ni ele vermek өзү билдирип коюш. ~ne etmek өзүнө өзү кылуу. ~inden geçmek 1) эс-
учун жоготуп коюу. 2) өзүн уну-