iktidarsız

ilâmaşallah

 

(сексуалдык жактан) кубаттуу, жарактуу, күчтүү.

iktidarsız 1ийликсиз, күчсүз, эрксиз.

2.жөндөмсүз, талантсыз. 3.мед. (сексуалдык жактан) жараксыз, күчcүз, импотент.

iktıdarsızk,-ğı 1.күчсүздүк, эрксиздик.

2.жөндөмсүздүк, эби жоктук. 3.(эркек үчүн) жыныстык жактан

жараксыздык.

iktifa эск.  канааттануу, ыраазы болуу, шүгүрчүлүк кылуу. ~ etmek (бир

нерсеге) канааттануу, ыраазы бо- луу. küçük kazançla ~ etmek аз да болсо,  көптөй  көрүү,  тапканына

ыраазы болуу.

iktisadî   1.экономикалык,   чарбалык.   ~ devlet   kuruluşu/teşekkülü   мамле-

кеттик экономикалык түзүлүш. ~ buhran/kriz экономикалык кри- зис. 2.экономдуу, үнөмдүү, рента-

белдүү.

iktisadiyat,-tı эск.  экономика.

iktisap,-bı  эск.   ээ  болуу,  колго  алуу,

табуу. ~ etmek ээ болуу, алуу. hukuk etmek укукка ээ болуу.

iktisat,- экономика,  эл  чарбасы.  İ~

Vekâleti эск. Экономика Ми- нистрлиги. 2.үнөм, сарамжал, эсептүүлүк,  чарбачылдык.  3.топ-

тоо, жыйноо. ~ etmek/yapmak 1) чарбачылык/экономиканы жүргү- зүү. 2) үнөмдөө. ~ ilmi экономика

илими.

iktisatçı экономист.

il   1.   ил,   административдик   аймак,

дабан, вилает. 2.өлкө, журт. gurbet iller чет жерлер. Türkiye’nin doğu

~leri Түркиянын чыгыш илдери/

аймактары.

ilâ арасы, ортосу, жакын. beş ~ on kişi

беш-он  киши.  dokuz  ~  on  arası

тогуз менен ондун ортосу.

ilâç,-cı 1.дары, эм, ылаажы, дабаа, шы- паа. ~ almak 1)дары алуу. 2)дары

ичүү.   ~la   tedavi   дары   менен

дарылоо/айыктыруу. ağrı kesici ~ оору басуучу дары. ateş düşürücü ~ эттин ысыгын түшүрүүчү дары. 2.чара, амал, айла жол. 3. уу, дары (бир нерсени жоготуу үчүн), дезинфекция. 4.химиялык кошул- ма/зат. boru açma түтүк тыгы- нын ачуучу дары. ~ içmek дары ичүү. ~ kılavuzu/kitabı фармаколо- гия. ~ yazmak дары/ рецепт жазуу.

ilâçlamak 1.дары сүйкөө, бальзамдоо. 2.

дары чачуу (бактарга,  талаага),

дезинфекция, ууландыруу (курт-

кумурскаларды).

ilâçlı  1.дарылуу,  дарыланган.  2.баль-

замдалган. 3.дары чачылган, дез- инфекцияланган,   ууландырыл- ган (курт-кумурскага каршы).

ilâçsız 1.дарысы, дабаасы жок. 2. айла- сыз, чарасыз. 3.оœолбос, түзөлбөс.

ilâh 1.Кудай, Жараткан, Эгем, Теœир. 2.

өтм. кудайы, атасы. zik nyasının музыка дүйнөсүнүн кудайы. ~ gibi келишимдүү, сулуу

(эркек).

ilâhe Теœир аял, Теœирче.

ilâhî 1.диний гимн, диний ыр. ~ oku-

mak диний ырларды ырдоо. 2. Те- œирге тиешелүү/мүнөздүү, Те- œирден келген. ~ arzu Кудайдын

эрки. 3.укмуштай сонун, шумдук, таœ каларлык.

ilahi 1.Оо, Кудай! Оо, Теœир! (Кудайга

кайрылуу). 2.Кудая тобо! кантип ушундай        болсун! (таœ калуу иретиндеги сырд. с. ). ~, İnci, neler

söylüyorsun! Кудая тобо, Инжи, эмне деп турасыœ!

ilâhiyat,  - теология. ~  âlimi теолог. ~

fakültesi теология факультети.

ilâhiyatçı теолог.

ilâm 1. ук.  соттун өкүмү/чечими (жа-

зуу түрүндө). 2.кабарлоо, билди- рүү, угузуу. ~ etmek эск. билдирүү, кабарлоо.

ilâmaşallah        1.түбөлүк,        өмүр        бою.

 

 

 

 

 

ilân

ileri

 

2.какшык Кудай салбасын! көз тийбесин! ~ işimiz yolunda! Кудай салбасын, ишибиз күрүлдөп жүрүп атат (какшык иретинде).

ilân 1.жарыя, кабар, билдирме, ачыкта- ма, декларация. 2.кулактандыруу,

афиша, реклама, анонс. ~ acentesi кулактандыруу бюросу. ~ tahtası кулактандыруу   тактасы.   ~ı   aşk

сүйүүсүн билдириш. ~ etmek 1)ку- лактандыруу, жарыялоо, ачыктоо. 2)жаюу, таратуу. ~ vermek (газе-

тага/журналга) кулактандыруу берүү.

ilâncılık,-ğı  1.(газета,   журналга)  ку-

лактандыруу топтоо/жарыялоо иши. 2. реклама, реклама иши.

ilânen кулактандыруу жолу менен.

ilânihaye түбөлүк, өмүр бою, такай. bu

~ böyle devam edemez ki бул өмүр бою ушинтип турбайт да.

ilâve 1ошумча, улама, толуктама. 2. тиркеме, толуктоо. 3рттырма, чо- œойтмо,  көбөйтмө.  ~  etmek  ко-

шумчалоо, улоо, толуктоо.

ilâveli 1.кошумчаланган, толукталган, кошумчасы  менен.  ~  ikinci  baskı

толукталган экинчи басылыш. 2.өтм. апыртылган, калпты-чын- ды койгулаштырган.

ilâveten кошумча түрүндө, үстүнө ко- шуп, толуктап, кошумчалап. mektubu ~ катка кошумчалап.

ilçe илче (ил'дин ичиндеги) админи- страциялык бирдик, район.

ile (бирге жазылганда -la, -le). 1.менен

(жандооч). ateş ~ oynama! от ме- нен ойнобо! benim ~ мени менен. senin    ~   сени   менен.   2.менен

(байл.). Hasan ile Haydar ava çık- şlar Хасан менен Хайдар ууга чыгышыптыр.  3.аркылуу,  натый-

жасында, улам. çok çaşmakla bunu bitirebiliriz катуу иштесек, муну  бүтүрө  алабыз.  bütün  köy

onlan   sesi   ~   uyandı   айылдын

баары        алардын үнүнөн улам ойгонду. 4.кыймыл атооч менен келип,  аракетти   бышыктайт: ona mektup yazmakla kata etmişim ага кат жазганым туура  болгон эмес экен. tatili anılarımı yazmakla geçirdim        каникулду эскерүүлө- рүмдү жазуу менен өткөрдүм. 5.себеп, шарт билдирет. ben en- stitünün yollamayla gittim мен институттун жолдомосу менен бардым. 6.өлчөм, ченем билдирет: onları kiloyla sattık аларды кило- лап саттык. 7.маалында, маалы менен, убагында. sabahla dünya bambaşka görün эртеœ менен дүйнө таптакыр башкача көрүндү. 8.каалоо, тилек сөздөрү иретинде колдонулат: afiyetle yiyin тама- гыœар аш болсун! selametle gidin! саламат баргыла! ~ beraber/birlik- te 1)менен бирге/ чогуу. vergisi ~ beraber        салыгы менен чогуу. 2)кезде, маалында, тушта. kışın gelmesiyle beraber кыштын кели- ши менен. 3)карабастан, болсо да. sadece on iki yında olmakla bera- ber motorlar hakkında epey bilgisi var он эки эле жашта болсо да, мотор жөнүндө көп нерсе билет. 4)болуп эле тим болбой, эле эмес, менен катар. iyi bir sanaı olmakla beraber, mükemmel bir anne мык- ты санатчы эле эмес,мыкты эне дагы.

ilelebet түбөлүк, дайыма, соœсуз.

ilen, inen диал.  ile. ilenç, -ci каргыш. ilenmek каргоо.

ilerde к.  ileride.

ileri 1.илгери, алдыга. ileri gidemiyor- duk илгери жыла алмак эмеспиз.

2.алдыœкы. yolun ~si çok virajlı жолдун        илгериси ийри-буйру. 3.келечек, алдыдагы мезгил. ~imiz

kış  алдыбызда  кыш.  4.аск.   бет

 

 

 

 

 

ileri

iletken

 

маœдайда, каршыда. 5.алдыда (са- ат). saatim iki dakika ~de саатым эки мүнөт алдыда. 6.өйдөкү, жо- горку. ileri sınıflarda okuyanlardan takım оluşturuldu жогорку класста окугандардан   команда   түзүлдү. 7.мурун,  илгери.  8.алдыœкы,  би- ринчи. ~ fikirler алдыœкы пикир- лер.   9.алдыга.   masayı   ~   çekin үстөлдү алдыга тарткыла. 10.аск. алга! (буйрук). ~si 1)келечек, алды жак. 2)алдыœкы жак/тарап. ~ al- mak 1)(бир нерсени) алдыга жыл- дыруу.  2)  (бирөөнүн)  кызматын жогорулатуу.  3)(саатты)  алдыга жылдыруу.   ~   atılmak   1)алдыга атып        чыгыш.        2)аск.        чабуулга өтүш. ~den beri илгертен бери. ~ çıkmak  алдыга  чыгуу.  ~  geçmek озуп  кетүү,  (башкаларды)  артта калтыруу,  ишинен  көтөрүлүү.  ~ gelenler алдыœкы/көрүнүктүү ки- шилер.  ~  gelmek  1)келип  чыгуу, пайда  болуу,  натыйжасы  болуу. bu hadiseler şundan ~ geliyor бул окуялар мындан чыкты. 2)алдыга чыгуу,  өнүгүү-өсүү,  кызматынан жогорулоо.  ~  geri  etmek  чатак- ташуу,  мушташуу.  ~sini  gerisini düşünmeden алды-кийинин ойло- бой, шашылыш. ~ geri konuşmak/ lâflar etmek/ söylemek ойду-тоону сүйлөө. ~ gitmek 1)алдыга кетүү, өсүп-өнүгүү. 2)чектен  чыгуу. ~yi rmek алдын ала билүү. ~ görüş 1)алдыœкы  көз  караш.  2.  кыраа- кылык,  көзү  ачыктык.  ~  rüş кыраакы,  көсөм,  алдын ала  көрө билген. ~ götürmek (кылык-жору- гу) чектен ашуу, кыжыр кайнатуу.

~  marş!  аск.   алга!  (команда).  ~ sürmek 1)алдыга карай жүргүзүү/

айдоо. 2.(бир сунуш/пикирди) ал- дыга коюу, сунуш кылуу. ~ var- mak к.  ~ gitmek. ~ y улгайган

курак.

ilerici алдыœкы, прогрессивдүү. ~ teori алдыœкы теория. ~ fikirler алдыœ- кы пикирлер.

ileride 1.алдыда, келечекте, болочокто.

2.алдыœкы тарапта, каршыда. ~ bunu  göz  önünde  tutmalısınız  ки-

йин муну эстен чыгарбашыœыз керек.

ilerleme 1.илгерилеме. 2ылыш, өсүш,

өнүгүш, прогресс, жетишкендик. ilim ve teknikteki ~ler илим менен техникадагы жылыштар.

ilerlemek 1. илгерилөө, алдыга жылуу.

  1. 2.өсүү,  өнүгүү,  жакшыруу.  3.ар- 

туу,  күчөө,  чоœоюу.  şüphem  gün

geçtikçe ilerledi шектенүүм күн өткөн сайын артты. 4бакыт өтүү. gece  bir  hayli  ilerlemiş,  dönme

zamanı түн бир далай болуптур, кайтар маал болуптур. 5үчтөнүү, оорлошуу. hastak ilerledi оорусу

күчөдү. 6.(иштен) жогорулоо.

ilerlemiş кеч (убакыт). ~ saat кеч саат.

gecenin   ~   saatinde   түндүн   бир

оокумунда. ~ yaş улгайган жаш.

ilerletmek        1.илгерилетүү,        алдыга жылдыруу. 2.өнүктүрүү, өстүрүү,

жакшыртуу. Türkçesini ilerletti түркчөсүн жакшыртты. 3.(кызма- тын) жогорулатуу.

iletici жеткирүүчү, туюндуруучу, кабар берүүчү, өткөрүүчү.

iletim 1.физ.  өткөргүчтүк. 2.жеткирүү.

  1. 3.тех. ысыктын берилиши, конвекция. 

iletişim 1.өз ара  катнаш, кабарлашуу,

билдириш, туйдуруш, коммуни- кация. 2. тех. байланыш, кабар- лашуу  түрлөрү  (телефон,   теле-

граф,   факс,    интернет,    кат ж. б. ).

iletişmek  өз  ара  кабарлашуу,  байла-

нышта болуу.

iletken  1йтып/жеткирип  барган,  ка- бар   берген,   кабарчы.   2.жетки-

рүүчү,    улаштыруучу.    3.    физ.

 

 

 

 

 

iletki

ilik

 

өткөргүч. ~ damarlar бот. өсүм- дүк клеткаларына азык ташуучу тамырлар.

iletki мат. бурч өлчөгүч, транспортир.

iletmek 1.алып баруу, жеткирүү, улаш- тыруу.   2.кабарлоо,   айта   баруу.

Ahmet Bey’e selâmlarımı iletin Ахмет Бейге салам айта барыœыз. 3.физ.   өткөрүү.

ilga эск. жоюу, жок кылуу.

ilgeç,-ci 1.англис төөнөч. 2.илмек, ил- гич (кийимдин), аскыч, кармагыч.

kalemin ~i калемдин кармагычы. 3.

грам.  жандооч.

ilgi 1.илик, байланыш, жакындык, тие-

ше. ~yi kesmek байланышын үзүү (бирөө менен). ne ~si var? эмне тиешеси  бар?  2.кызыгуу,  көœүл

буруу. ~ çekici көœүл бурдурган, өзүнө тарткан. ~ duymak кызыгуу. 3..хим.        заттардын       кошулма

жөндө-мүнүн артышы (белгилүү шарттар ичинде). ~ ala (бирөөнүн)      кызыккан/тиешелүү

тармагы. ~sini çekmek көœүлүн буруу. ~ eki грам. тиешелүүлүк мүчөсү(-гы/-кы):  dünkü  кечээки.

onlanki алардыкы. ~ göstermek көœүл буруу,  жакшы  мамиле жасоо. ~ toplamak к.  ~ çekmek. ~

uyandırmak кызыгуу туудуруу. ~ zamiri грам. таандык ат атооч.

ilgilendirmek        1.кызыктыруу,        көœүл

бурдуруу, көœүл бөлдүрүү. bu beni ilgilendirmez бул мени кызыктыр- байт. 2.тиешелүү/караштуу болуу.

işçileri ilgilendiren bir karar жумушчуларга тиешелүү бир чечим.

ilgileniş кызыгыш, көœүл бөлүш.

ilgilenmek  1.кызыгуу,  тартылуу,  жа- кындык  туюу,  алек  болуу.  arka-

daşım antikayla ilgilenir жолдошум антикварга кызыгат. 2.көœүл бөлүү/буруу.

ilgili 1.байланыштуу, тиешелүү, тиеше-

си бар, караштуу. matematikle ~ bilimler математикага тиешеси бар илимдер. 2.жооптуу, жоопкер, милдеттүү. ~ kişiler жооптуу ки- шилер. ~ler жооптуулар, тиеше- лүү кишилер. ~ makamlar тиеше- лүү органдар.

ilginç,-ci кызык.

ilgisiz   1.кызыксыз.   2.тиешеси/байла-

нышы жок. 3.кызыкпаган, кайди- гер, көœүл кош, кайрымсыз.

ilgisızlik 1.кызыксыздык, тажатмалык,

апатия. 2айдигерлик, көœүл коштук, түртө салмалык.

ilhak,- 1.кошуп алма, кошумчалама,

кирме (бир уюмга ж. б. ). 2.басып алма, бийлиги алдына алма. ~ etmek кошуу, кошумчалоо, толук-

тоо.

ilham илхам, шык, дем, демөөр. ~ almak

илхам алуу, шыктануу, демденүү,

демөөр алуу. ~ etmek илхам/шык/ дем/демөөр берүү. ~ perisi илхам периси,   муза,   шык   булагы.   ~

vermek илхам берүү.

ilhan   тар.        илхан,   хан,   император

(монголдордо).

ilhank,-ğı  1.империя  (монголдордун).

  1. 2.императорлук, бийлик (монгол хандыктарынын). 

ilhat,-dı        динсиздик,        кайырдиндик, атеизм.

ilik I, -ği илик, бүчү, топчулук. düğme

~i топчунун илиги/топчулугу/ бүчүсү.

ilik   II,   -ği   анат.    (сөөктүн)   чучугу.

murdar ~ жүлүн. ~lerinde duymak сөөгүнө/чучугуна жетүү, тереœ таасир берүү. ~ine/~lerine geçmek

сөөгүнө өтүү/жетүү. ~ gibi 1)чу- чуктай (таттуу, даамдуу). ~ gibi pişmiş/olmжакшы бышырылган

(мис. эт). 2)жакшынакай, жагым- дуу, болтойгон (аял). ~lerine işlemek    1өөгүнө    өтүп    кетүү

(мис.  суук). 2)өтм.  чучугуна че-

 

 

 

 

 

iliklemek

ilk

 

йин жетүү. o söz ~lerine kadar işledi ошол сөз сөөгүнө/чучугуна чейин жетти. ~lerine kadar ıslan- mak суу өтмө катарынан өтүп кет- мек. ~ini kemirmek (оору) сөөгүн сыздатуу. ~i kurumak жаны каша- юу, чыдамы түгөнүү. ~ini kurut- mak (бирөөнүн) жанын кашайтуу, сабырын/чыдамын түгөтүү, айла- сын кетирүү. ~ine tak demek жа- нына таш батуу. ~ yağı сөөк майы.

iliklemek топчулоо, иликтөө, бүчүлөө.

ilikli   I   чучуктуу.   ~   kemik   чучуктуу сөөк.

ilikli  II  1.топчулуулиги/бүчүсү  бар.

2.топчуланган, бүчүлөнгөн.

iliksiz 1.бүчүсүз, топчулуксуз. 2үчү-

лөнбөгөн, топчуланбаган.

ilim,-lmi илим, билим. ~ adamı илим- поз, окумуштуу. ~ini almak (бир ишти)  так  үйрөнүп  алуу,  адис

болуп чыгуу.

ilinti 1.илинчек, байланыш (эки нерсе арасында).   2.ооз.        кайгы,   капа,

муœ, дарт. 3.тиеше. benim onunla hiç ~m yoktur менин ага эч тиешем жок. 4.илип-илип тигилген тигиш.

ilintilemek   эки   нерсени   бириктирип тигүү.

ilintili        байланыштуу,        тиешелүү,

аралашкан.

ilişik,-ği   1.илиштирилген,   тиркелген, илинген, жармаштырылган. dilek-

çeye ~ olarak sunulan belge арызга тиркелген документ. 2.(бир нерсе- ге) байланыштуу, тууралуу. 3.бай-

ланыш, катнаш, мамиле. cumhur- başkanı seçilenin varsa partisi ile ~i kesilir президенттикке шайланган

кишинин партиясы менен байла- нышы үзүлөт. 4.тиркеме, кошум- ча.  ayntılar  ~te  yazılı  кошумча

маалыматтар тиркемеде жазыл- ган. ~i kalmamak байланышы/ мамилеси   калбоо.   ~ini   kesmek

байланышын/мамилесин  үзүү.

ilişikli байланыштуу, тиешелүү.

ilişki 1.байланыш, катнаш, мамиле. dış

~ler  тышкы  байланыштар.  diplo-

matik ~ler дипломатиялык байла- ныштар. ~leri kesmek байланыш- тарды/мамилелерди  үзүү.  ~  kur-

mak мамиле түзүү. 2.жол, катнаш. kar yağınca köylerle ~ kesildi кар жааганда  айылдар  менен  байла-

ныш үзүлдү.

ilişkili байланыштуу, тийиштүү, караш- туу.

ilişkin байланыштуу, тууралуу, жөнүн- дө, тиешелүү. yurdun esenliğine ~ bir   karar   мекендин   сактыгына

байланыштуу бир чечим.

ilişkisiz байланышсыз, тиешесиз.

ilişmek        1.илинүү,        чалынуу,        тийип

кетүү. elim çiçeklere ilişm olma, vazo devrildi колум гүлдөргө тийип кетти болуш керек, ваза то-

голонуп кетти. 2.тийүү, алуу, ара- лашуу. şu kâğıtlara kimse ilişmesin бул кагаздарга  эч ким тийбесин.

  1. 3.өтм. (бирөөгө) тийишүү, кий- лигишүү, жабышуу, такуу, тын- чын алуу. ben çaşırken kimse iliş- 

mesin мен иштеп атканда эч ким тынчымы албасын. 4.сөз кылуу, токтолуу, сөз козгоо, тийип өтүү

(бир темадан, маселеден). o konuyu bir daha ilmeyecek şekilde kapatam  ал маселени  дагы  бир

жолу козгобой тургандай бүтүрө- лү. 5.коомай отуруу, көчүк басуу. sandalyenin kenarına ilişti отургуч-

тун четине көчүк басты.

iliştirmek 1.илүү, тагуу, чиркөө, байлоо, топчулоо, бүчүлөө. 2суу. 3.тир-

көө, жабыштыруу, илиштирүү, жабдуу. dilekçeye bir de açıklama iliştirilmiş арызга бир ачыктама да

тиркелиптир.

ilk, -ki 1.биринчи. ~ defa биринчи жолу.

  1. 2.алгачкы. ~ aşk алгачкы махабат. 

~      adım      1иринчи      кадам.

 

 

 

 

 

ilkah

illetli

 

2)башталыш. ~ ızda адегенде, адеп, башта, баарынан мурун. İ~ Çağ байыркы дүйнө, антик доор. ~ elden 1иринчи колдон, жаœы, колдонулбаган. 2)(бир нерсени) өзүнөн, өз оозунан (угуу). 3)би- ринчиден, алды менен, алгач. ~ firsatta эœ биринчи мүмкүнчү- лүктө, ыœгайы келер замат. ~ rüşte бир көргөндө эле, көрөр замат. ~ göz 1)тун баласы, көзүн ачып көргөнү, оозун ачып өпкөнү. 2)алгачкы сүйүүсү/ашы- гы. ~ hamlede 1)адегенде, адеп, баарынан мурун. 2)биринчи эле сыноодо (спортто). ~ insan антроп. алгачкы адам. ~ iş olarak баарыдан мурун, биринчи кезекте.

~ kalemde башынан. ~ nefesini almak көз жаруу, төрөлүү. ~ önce башта, башында, алды менен. ~ öncü баштоочу, чыйыр салган. ~ örnek прототип, архетип. ~ yardım 1иринчи/тез жардам (медици- налык). 2)тез жардам станциясы. ~ yardım çanta тез жардам сумка- сы. ~ yardım hastanesi тез жардам ооруканасы. ~ yarı биринчи жарым/тайм (спорт мелдешинде).

~        zamanlar башында, алгачкы учурларда.

ilkah 1.биол. төлдөө, боозуу, тукумдоо, желиндөө. 2.эмдөө. ~ etmek 1)ту-

кумдоо. 2)эмдөө.

ilkbahar жаз, баар, көктөм. ~ noktası/ılı- mı астр.  жазгы күнүн теœелүү.

ilke 1.баштапкы/башкы элемент, негиз, башат.2.принцип, башталгыч абал. bir dinin ~leri бир диндин прин-

циптери.

ilkel 1.байыркы, баштапкы. 2.алгачкы,

өнүгүүнүн  эœ  төмөнкү  баскычы.

3.(санатта) тубаса, накта, жасал- масыз. 4.(сүрөттө) табигый агым, примитив.  5.өтм.   жапайы,  түр-

көй, адепсиз, чогоол (киши). ~ ha-

yat байыркы адамдардын жашоо- су. ~ insanlar байыркы адамдар. ~ toplum алгачкы коом. 6..мат. жө- нөкөй. ~ fonksiyon жөнөкөй функция.

ilkelci примитивист.

ilkellmek жөнөкөйлөшүү, карапа- йымдашуу, жупунулашуу.

ilkellik,-ği        байыркылык,        түркөйлүк,

чогоолдук.

ilkin башталышта, башында, биринчи, баарыдан мурун.

ilkinden башынан, алдын ала. senin kaçacağı ~ biliyordum сенин кача турганыœы башынан билчүмүн.

ilkokul башталгыч мектеп.

ilköğrenim,ilköğretim башталгыч билим берүү.

ilkyaz жаз, баар.

illâ, illâki к.  ille.

illâllah  иллалда,  иллалла,  Кудай  ай!

(тажаганда, жадаганда  айтыл- ган сырд. с. ). ~, yeter artık! Кудай ай,    жетпедиби    эми!    ~    demek

тажоо, жанына таш батуу.

ille 1.кандай болсо да, эмне кылса/ болсо да, сөзсүз эле. ~ de bugün

mü gelmeliyim? эмне, сөзсүз эле бүгүн келишим керекпи? 2.өзгөчө, дегеле, баарыдан да, айрыкча. ~ o

şiiri sevdim баарыдан да ошол ырды жактырдым. 3.болбосо. sen de  gelirsin,  ~  gitmem  сен  да  кел,

болбосо барбайм. ~ ve lâkin муну менен катар/бирге.

illegal легалсыз, мыйзам тышы.

illet,-ti 1.илдет, оору, кесел. 2.бузуктук, мандем. 3.көнүмүш, жаман адат. 4.филос.  себеп. ~ etmek 1)өлөрчө

токмоктоо, жабыр тарттыруу, жа- нын кейитүү. 2)(бирөөнүн) жанын кашайтуу, жинин келтирүү. ~ ol-

mak жини келүү, кыжыры кайноо. illetli 1.илдеттүү, оорулуу. 2.бузук, бу- зула берген, мандемдүү. 3.майып,

кемчил.

 

 

 

 

 

illetsiz

ima

 

illetsiz илдетсиз, соо. illiziyon к.  illüzyon. illüstrasyon  иллюстрация. illüziyon  иллюзия.

illüziyonist,-ti иллюзионист, көз боочу.

illüziyonizm иллюзионизм.

ilmek, -ği к.  ilmik.

ilmek 1.илүү, чалып байлоо. 2.(килем токууда)  илмектерди  бири-бири-

не байлоо. 3.тийүү, козгоо. ~ iler tutar yerini bırakmamak/ komamak 1)(бир  нерсенин)  тамтыгын  чыга-

руу.  2)бурмалоо,  өзгөртүү  (мис. бир пикирди). ~ iler tutar yeri kalmamak/olmamak        1)тамтыгы

чыгуу, эскирүү. 2)колдонуудан чыгуу, эскирүү (мис. бир теория). 3)саламаттыгы   абдан   начарлоо,

ичер суусу түгөнүү.

ilmeklemek к.  ilmiklemek.

ilmen   илимий   жактан,   илимий   көз

караштан.

ilmî 1.илимий. 2.теориялык.

ilmihâl,-li   ислам   дининин   эрежелер

жыйнагы.

ilmik,-ği        1.илмек,        түйүн.        2.илмек (түймө ишинде). ~ atmak 1)илмек

жасоо. 2)илмек байлоо.

ilmiklemek        бош        байлоо,        иликтөө, илмек жасоо.

ilmiye  1.дин  иштери  кызматкерлери жамааты. 2.диний иштер.

ilmühaber  1.күбөлүк,  кимдик,  серти-

фикат. ölüm ~i өлгөнү тууралуу күбөлүк. 2.тил кат, квитанция.

ilsak,- кошуу, бириктирүү, жабышты-

руу, бекитүү. ~ etmek бириктирүү, кошуу, бекемдөө, жабыштыруу.

iltibas        аралашуу,        чаташуу,        ачакей

маани берүү. ~a düşmek/yol mak 1)аралашуу, чатышуу. 2)окшош- туруп алуу, жаœылуу.

iltica баш калкалоо, башын сыйдыруу, корголоо. ~ etmek корголоо, баш калкалоо.  ~  hak ук.   баш  кал-

калоо укугу.

iltifat,- 1райым, мактоо, жакшы ниет, комплимент, жакшы сөз/ма- миле, жылуу сөз/жүз, сыпайыгер- чилик. ~lara boğmak мактоо жаа- дыруу. ~ rmek сый көрүү, барк- талуу. ~ta kusur etmemek жакшы мамилесинен жазбоо. ~ına nail ol- mak (бирөөнүн) урмат-сыйына ар- зуу, мактоосун/жылуу сөзүн угуу.

~ etmek 1адырлоо, барктоо, жы- луу сөз айтуу. 2)(бирөөгө) жагуу, купулуна толуу. akşamki yemek- lere ~ eden çok oldu кечки тамак көп кишинин купулуна толду.

iltifatlı жарык маанайлуу, маœдайы жа- рык,  сыйчыл,  жаркылдаган,  сы-

пайы.

iltihak,  -kı  кошулуу,  биригүү.  ~  etmek

кошулуу, биригүү, биримдик түзүү, кирүү. ~ ettirmek кошуп алуу.

iltihap,- мед. (органдарда) сезгениш, ириœдеш.

iltihaplanmak  мед.   сезгенүү,  ириœдөө

(дененин ар кай жери).

iltihaplı мед.  сезгенген, ириœдеген.

iltimas  1.колдоо,  тааныштык  кылуу,

арка чыгуу, көтөрмөлөө. ~ rmek колдоо көрүү, таанышынын жар- дамынан пайдалануу. ~ göstermek

(бирөөнү) чоœойтуу, колдоо, таа- ныштык кылуу. 2.(бирөөгө) ар- тыкчылык таануу, өзгөчө мамиле

жасоо. 3.өтүнүч, сураныч (бирөө үчүн). ~ etmek 1)(бирөөнү) калка- лоо, коруу, колдоо. 2)(бирөө үчүн)

сурануу, өтүнүү.

iltimasçı колдоочу, тааныш, таянган киши.

iltimaslı 1.таанышы/кишиси/колдоо- чусу бар (киши). 2.тааныш аркы- луу бүтүрүлгөн (иш).

im  1.ышаарат,  ым,  сигнал.  2.белги.

  1. 3.символ. ~i timi yok ыœ-жыœы жок. 

ima 1.баш ийкөө, макулдук билдирүү.

 

 

 

 

 

imaj

iman

 

2.кыйытып/жылдырып айтуу, жыландын башын чыгаруу, (бир нерсенин) четин чыгаруу. ince ~ жылдырып айтылган сөз. üstü kapalı ~ туюк сөз. ~ etmek 1)баш ийкөө. 2ымызын билдирүү, бир нерсенин четин чыгаруу.

imaj  1.имидж,  түр,  көрүнүш,  келбет.

  1. 2.имидж, аброй. 

imal,-li 1.даярдаш, жасаш, чыгарыш, иштеп чыгарыш, өндүрүш. 2.то- вар,    мануфактура.    3.колдонуш,

пайдаланыш.

imalât,- (imal'дын көпт. т. ). 1.өндү-

рүш, чыгаруу, жасоо. ~ fiyatı экон.

өздүк наркы. ~ imkanları өндүрүш мүмкүнчүлүгү. ~ masrafı өндүрүш чыгымы. 2.өндүрүш товары, фаб-

рикат, даяр буюмдар, продукция.

imalâtçı 1.өндүрүлгөн. 2.өндүрүш ээси.

  1. 3.өндүрүш жайы/жери. 

imalâthane өндүрүш жери, цех, фабри- ка, завод, ишкана. tuğla ~si кирпич заводу.

imale 1.ийүү, бүгүү, жантайтуу, кый- шайтуу. 2. ад. кыска муунду узар- тып окуу (муун өлчөмүнө туура-

лоо үчүн). ~ etmek иймек, бүкмөк.

imalı  туюк/кыйыткан  сөз.  Celik  fikrini

~   konuşması   ile   belirtmiş   oldu

Челик пикирин кыйытып айтты. ~

~        туюк-туюк (айтылган сөз/ билдирилген пикир).

imam 1ймам, чоœ молдо. 2.мусулман- дардын диний лидери. 3амлекет башчысы  (айрым  мусулман  өлкө-

лөрүндө). 4.диний мектептин баш- чысы. 5. Азирети Мухамедден ки- йин анын өкүлү милдетин алган ха-

лифтерге берилген наам. 6. Ази- рети Алинин жана  анын он бир тукумуна   берилген   титул.    ~ın

rt çiftesine binmek ооз. өлүш, каза болуш. ~ kır чилденин би- ринчи күнү. ~ hatip okulu ислам

динине  таянган  орто  мектеп.  ~

nikâhı диний нике. - osursa cemaat çar мак. , орой төркү үйдөгүлөр күлсө, оозгу үйдөгүлөр ырсаят ( сөзм. с. ыймам оосурса, жамаат чычат). ~ suyu ооз. ракы (түрк арагы).

imambayıl имамбайылды (баклажан- дын ичине фарш коюлуп, духов- када бышырылган түрк тамагы).

imamlık,-ğı ыймамдык (милдет/кыз- мат). ~ etmek ыймамдык милде- тин аткаруу.

iman 1йман, диний ишеним, ынанч.

2.Ислам динине ишеним/ынанч. 3.(бир   нерсеге)   катуу   ишенүү,

күмөнсүздүк. ~ım арго "тууган", "жолдош" маанисиндеги кайры- луу.   bütün динге ишеничи күч-

түү, динчил, такыба. ~dan çıkar- mak (бирөөнү) ыймандан чыга- рыш.  ~  etmek  1шениш,  кабыл

алыш, моюн сунуш. 2)Ислам ди- нин кабыл алуу, келме келтирип, мусулман болуу. ~a gel! Кудайдан

корк! ыйманыœы жебе! ~a gelmek 1)өз көœүлү менен мусулман бо- луу. 2)өтм.  акыл/эс кирүү, жоо-

шуу, жиндилигин таштоо. 3)чы- нын айтуу. ~ getirmek Исламга ишеним кылуу. ~a getirmek 1)Ис-

лам динин кабыл алдырмак, чы- ныгы мусулман кылмак. 2)эсине келтирүү,  тартипке  салуу.  3)чы-

нын айттыруу, мойнуна алдыруу.

gevremek/ lamak 1)(көп иштеп) чарчап-чаалыгуу, ал-күч-

төн таюу. 2)кыйынчылык тартуу, чарасыз абалда калуу. ~ına kadar оозуна  чейин,  топтолтура,  жык-

жыйма, мелт-кат. ~ına kadar doldurmak мелт-калт толтурмак. ~ sahibi 1)ыйманы бекем, динге бе-

кем, динчил. 2)чыныгы мусулман.

~ tahtası ооз. көкүрөк. ~ına tak demek   ооз.    жанына   таш   батуу,

чыдамы   түгөнүү.   ~ına   yandığım

 

 

 

 

 

imanlı

imkân

 

ооз. каргыш тийген, Кудай алба- ган. yok! ооз. ыйманы/жүзү жок, таш боор, мерес.

imanlı        1.ыймандуу,        динге        ишенген.

2.абийирлүү, ар-намыстуу.

imansız  1.ыймансыз,  ынанчсыз.  2.ку-

дайсыз, динсиз, атеист. 3.ынсап- сыз, мээримсиз, таш боор, мерес. 4.өтм.  арсыз, жүзүкара, шүмшүк,

жүүт. seni gidi ~! сени элеби, шүмшүк! ~ gitmek ыйманы жок өлүш. ~ peynir майсыз быштак. ~

süt майсыз сүт. ~ yoğurt майсыз жуурат.

imansızk,-ğı        1.ымансыздык,        динге

ишенбөө, кудайсыздык. 2.адам- керчиликсиздик, таш боордук, мээримсиздик, мерестик.

imar 1.курулуш. ~ planı курулуш пла- ны. 2.отурукташтыруу, жакшыр- туу,  өнүктүрүү.  ~  etmek  1)(бир

жерди) өнүктүрүү, гүлдөтүү, жа- шоо деœгээлин көтөрүү. 2)куру- луштар куруу. İ~ ve İskân Baka

Коммуналдык Чарба Министри.

imaret,-ti 1.тар. (Селжуктуктар жана Османлылар  заманында)  колунда

жокторго, окуучуларга тамак та- раткан кайрым мекемеси. 2.оту- рукташуу,    жакшыруу,    өнүгүп-

өсүү.

imbat,-tı        жайкы        муссон        шамалы

(күндүз деœизден кургакка карай

согот).

imbik, -ği дистиллятор, спирт тарткан аппарат. ~ten  çekmek спирт/арак

тартыш.

imbisat,- жайылуу, таркоо, кеœейүү.

imdat,-dı   1.жардам,        колдоо,        көмөк.

2.сырд. с. жардам! кокуй! ~ına başvurmak (бирөөдөн) жардам су- рап кайрылуу. ~a çırmak жар-

дамга чакыруу. ~ etmek (бирөөгө) жардамга баруу. ~ freni кырсык/ жетек тормоз. ~ istemek 1)жардам-

га   чакырыш.   2)SOS   чалыш.   ~

işareti жардам чакыруу сигналы: SOS. ~ kapı кырсык эшиги. ~ına yetişmek/koşmak (бирөөгө) эœ кыйын учурунда жардам берүү/ көмөктөшүү.

imdi 1. ушинтип, ошентип, демек, андай/мындай болгон соœ. 2.эми,

азыр, мындан ары/кийин.

imece  ашар,  дыйкандардын  биргеле-

шип жасаган иши. ~yle ашар жолу менен. ~ fiilleri грам. этиштин кош мамилеси.

imge 1.кыял, санаа, фантазия. 2.белги, ышаарат, жышаан. 3.көзгө көрүн- чү.

imgelem психол. кыялдануу, эœсөө, фантазия, ойдон/кыялдан жара- туу. ~ cü кыял күчү.

imgelemek кыялдануу, элестетүү.

imgesel кыялдан жаратылган, ойдон чыгарылган.

imha 1ок кылуу, кыйратуу, түбүнө жетүү, тукум курут кылуу. 2.жо- юу, төлөө (мис. карызды). ~ etmek

жок кылыш, өлтүрүш, тукум ку- рут кылыш, кыйратыш.

imhâl,-li кечеœдетүү, кийинкиге калты-

руу, убакыт берүү, жылдыруу, узартуу. ~ etmek жылдырмак, узартмак.

imik, -ği тамак, кулкун. ~ine sarılmak (бирөөнүн) жакасына жабышуу, чапкенедей        жабышуу,   артынан

калбоо.

imiş имиш, миш-миш.

imitasyon 1.имитация, тууроо. 2.жасал-

ма, чыныгы эмес. ~ deri жасалма тери.

imkân   мүмкүнчүлүк,   шарт.   ~   bırak-

mamak мүмкүнчүлүк бербөө. ~ dahilinde мүмкүн боло турган. ~ dı /haricinde  мүмкүнчүлүк  ты-

шында, ишке ашпай турган. ~ hasıl olmak мүмкүнчүлүгү/ыœгайы кел- мек. kalmamak мүмкүнчүлүгү

калбоо. ~ sağlamak мүмкүнчүлүк

 

 

 

 

 

imkânsız

imtiz

 

түзүү. ~ları sınırlı мүмкүнчүлүгү чектелген. var мүмкүнчүлүгү/ шарты бар. ~ı var ? мүмкүнчү- лүгү/шарты /жолу барбы? ~ ver- mek 1)мүмкүнчүлүк / жол берүү. 2)болжолдонуу, ойлонулуу. ~ yok мүмкүн эмес. dar ~lar чектелген/ кыйын шарттар. geniş ~lar кеœири мүмкүнчүлүктөр.

imkânsız 1үмкүн эмес, ишке ашпай турган. 2.ойго келбеген.

imkânsızlmak   (бир   иштин)   ишке

ашышы кыйындоо.

imkânsızk,-ğı мүмкүнчүлүктүн жокту- гу,    ишке    ашпастык,    айласыз-

дык,чарасыздык.

imlâ орфография, жазуу эрежелери. ~sı bozuk    жазуусу    ката/бузук.    ~

hatası/yanşı жазуу/орфография- лык ката(сы). ~ lügati орфогра- фиялык сөздүк. ~ kuralları жазуу

эрежелери. ~ya gelmek 1)эс тар- туу, киши болуу. 2)жолго/ тар- типке салынуу. ~ya gelmemek тар-

тиби оœолбоо, оœ жолго түшпөө.

imleç,-ci 1.физ. өзү жазгыч прибор, регистратор. 2.физ. сейсмограф.

imlemek белги коймок, ышаарат этмек.

2. кыйытып/сыйкатып/жылдырып айтмак.

immoral,-li        амораль, адеп-ахлакка терс/айкыры. ~ hareketler туура эмес жүрүш-туруштар.

immünoloji иммунология. imparator император. imparatoriçe император аял.

imparatorluk,-ğu 1.императорлук (аба- лы жана наамы). 2.императорлук (мамлекеттик түзүлүш).

imren суктаныч.

imrence        ар кимдин көзү түшкөн, суктанылган нерсе .

imrendirmek        суктандырмак, там- шантмак, ичин күйгүзмөк.

imrenmek        1.суктаныш,        тамшаныш,

көзү/көœүлү түшүш. 2.ичи күйүш.

imrenti 1œсөө, самоо. 2.көрө албоо, ичи  күйүү.

imsak,-ki 1.өзүн тутуу, напсисин тыюу,

диета.  2.  орозо  тутулган  мезгил

(таœ атар алды). 3.сараœдык.

imsakiye дин имсакие, зоор (Рамазанда

ооз бекитер маалды көргөзгөн календарь).

imsel символдук белгилер коюлган.

imtihan        1.сыноо,        сынак,        экзамен.

2.өтм.  сыноо. ~a çekmek 1)сыноо-

го  алуу,  сынап  көрүү.  2)суракка

алуу, суроо жаадыруу. ~ etmek 1)сынак/экзамен алуу, билимин текшерүү. 2)сынап көрүү, байкоо.

~ olmak 1)сыноодон өтүү. 2)эк- замен тапшыруу. ~a sokmak экза- менге/сынакка  киргизүү.  ~  ver-

mek сынак/экзамен бериш. ver- mek экзаменин тапшырып бүтү- рүү.

imtina, эск. (бир нерседен) качуу, чет- төө, оолак туруу, тартынуу, баш тартуу.  ~  etmek  (бир  нерседен)

баш тартуу, качуу, тартынуу.

imtiyaz 1ртыкчылык, жеœилдик, өзгөчөлүк, привилегия. сал.  ay-

cak. ~ bulmak артыкчылыктарга ээ болуу. politik (siyasî) ~lar саясий  артыкчылыктар.  2.өзгөчө

укук, концессия. сал. gedik. 3.ук. мамлекет                тарабынан берилген атайын        уруксат   (мис.    менчик

фабрика ж. б. куруш үчүн). 4.ав- тономия. ~ sahibi 1)артыкчылыгы бар.    2)концессионер.    3)газета/

журнал ж.б. ээси.

imtiyazlı 1.артыкчылыктары бар, же- œилдиктер    таанылган,    өзгөчө-

лөнгөн. ~ sınıf артыкчылыгы бар тап. 2.концессионерлер жасай ала турган иштер. 3.автономия.

imtizaç,-cı эск. 1. хим. аралашма, кошулма. 2акулдук, ылайыктык, жарашык,  гармония.  3нтымак,

ырашкерлик. ~ etmek 1)макулда-

 

 

 

 

 

imza

inаnmak

 

шуу, ынтымакта жашоо, муюшуу. 2)аралашуу, кошулуу, биригүү. 3)жарашуу, ылайык/төп келүү. 4)көнүү, үйүр алуу.

imza 1.кол тамга, автограф. ~sı  altında

(бирөөнүн)  колу  (кол  тамгасы)

менен.  2.кол  коюу  иши.  3.өтм. атактуу/белгилүү/таанымал (киши).  dergi  en  ünlü  ~lara  yer

veriyor        журналда эœ атактуу кишилерге орун берилет. 4.өтм. ат, атак. defile Сemil İpei ~sı

taşıyor мода көрсөтмөсү Жемил Ипекчинин атагы алдында өттү. 5.өтм.  кол, тиеше. bu işte birçok

siyasetçinin ~sı olduğu sanılıyor бул иштин артында бир топ саясат- чынын колу бар экени түкшөмөл-

дөнүүдө. ~ atmak 1)кол коюш. 2)өтм. (бир ишти) аткарыш, таасирин        тийгизиш,      артында

туруш, кол кабыш кылыш. hayatı boyunca birçok büyük işlere ~ attı өмүр  бою  бир  топ  чоœ  иштерди

аткарды. ~yı basmak/çakmak кол коюп салуу. ~ damgası мөөр, гриф, печать.  ~  etmek  кол  коюу.  ~  iste-

mek автограф сураш. ~sını koymak колун коюу. ~ sahibi 1)кол кой- гон/кол коюу укугу болгон киши.

2)автор. ~ toplamak 1)кол топтоо. 2)автограф топтоо. ~ töreni (келишимге) кол коюу салтанаты.

imzalamak 1.кол коюу. anlaşma ~ келишимге кол коюу. 2втограф берүү.

imzalı 1.кол коюлган. 2.автограф жа- зылган. 3.аты менен чыккан. 4.тас- тыкталган (мис. чек, вексел).

imzasız кол коюлбаган, автографсыз, тастыкталбаган.

in I ийин. ~ gibi тар, караœгы (жер).

in II: ~ cin ыœ-жыœ, эч ким, эч нерсе. ~ cin zükmüyordu ыœыœ жок болчу, эч ким көрүнгөн эмес. ~ cin

top  oynamak жан жок, ээн, бош

(жер). ~ misin, cin misin? (көбүнчө жомоктордо) кишиcиœби, жин- cиœби?

inadına 1.өчөшүп, атайылап, каршы болуп, көшөрүп, көшөкөрлөнүп, өжөрлөнүп,  көктөнүп.  ~  yapmak

өчөшүп жасамак. 2.тескери, кайра.

inak, -ğı филос.  догма.

inakçılık, -ğı догматизм.

inaksal филос.   догматикалык.

inal ишеничтүү киши.

inam аманат берилген буюм, таберик.

inan 1нанч, ишенич. 2.(бирөөнү) жо- горуу баалоо, туу тутуу. 3.гаран- тия.  ~  vermek  гарантия  берүү,

ишенич берүү. ~ olmaz ишенип болбойт. ~ olsun! карганыш Кудай урсун! ишенип кой! ~ olsun, ben

bunu bilmiyordum Кудай урсун, мен муну билчү эмесмин.

inanca  1.ишеним,  гарантия.  сал.   gü-

vence. 2.убада, сөз.

inanç 1.ынанч, ишеним. 2.ишенилген,

таянылган  нерсе.  3.дин  batıl  ~lı

ырым-жырымга ишенген. ~ından dönmek дининен баш тартыш. ~ serbestliği ишеним эркиндиги. ~ı

sarsmak ишенимине доо кетирүү.

inançlı  1.ишенген,  таянган  (бир  нер- сеге,  бирөөнө).  2.динге  ишенген,

динчил.

inançsız 1.эч нерсеге ишенбеген. 2.дин-

сиз, атеист.

inandırıcı ишенич берүүчү, ишеним- дүү, далилдүү (сөз/иш/пикир).

inandırmak  ишендирмек.

inanılır ишенимдүү, ишеничтүү, чын- дыкка жакын, далилдүү.

inanılmaz 1.ишенүүгө болбогон, ише-

ничсиз. 2.таœ каларлык, укмуш, ойго келбеген, түшкө кирбеген. ~ bir zellik укмуштай сулуулук.

inanış ишенич, ишеним.

inаnmak 1.ишенүү (бирөөгө,  бир нер- сеге).        2.динге/Кудайга    ишенүү.

inanası  gelmek  ишенгиси  келүү.

 

 

 

 

 

inanmazk

inci

 

ister inan, ister inanma ишенсеœ ишен, ишенбесеœ кой. kadere ~ тагдырга  ишенүү.

inanmazk, -ğı ишенбестик.

inat,-dı 1.көктүк, өжөрлүк, кежирлик, тежиктик.    2.өчөшүп,    тирешип,

көктөнүп. 3.ооз. өжөр, көк. bırakmak өжөрлүгүн таштоо. ~a binmek     көгөрүү,     кежирленүү,

өжөрлөнүү. ~ etmek көктөнүш, өжөрлөнүш, тырышыш. ~ı ~ кө- гөргөнү көгөргөн. ~ı kırmak көк-

түгүн койдуртуу. ~ olsun diye кар- шы болуш үчүн эле, көктүгү ме- нен.   tutmak  көктүгү  кармоо.

~ından vazgeçmek көктүгүн калтыруу.

inatçı өжөр, көк, тежик, кежир.

inatçılık,-ğı өжөрлүк, көктүк, тежиктик, көшөкөрлүк, кежирлик. ~ etmek көктүк кылуу, көгөрүү.

inatlmak 1.өжөрлөнүү,  көгөрүү, ке- жирленүү. 2.азоолонуу (жаны- барлар).

inayet,-ti мээрим, кайрым, жакшылык, колдоо, камкордук. ~ buyurun 1)сак-саламат     болуœуз!     2ир

жакшылык кылып коюœуз! ~i ilâhi Кудайдын ырайымы. ~ etmek (бирөөгө)     жакшылык/ырайым/

кайрым кылуу. ~ ola! Кудайдан тиле! (кайырчылардан кутулуу үчүн айтылат).

ince  1.ичке,  жука.  ~  zar  жука  чел.

2.майда.  ~  kum  майда  кум.  ~  un

майда  артылган)  ун.  ~  yağmur

майда (жааган) жамгыр. 3.кылдат. çok ~ iş өтө кылдат иш. 4.суюк (суюктуктар  үчүн).  5.билимдүү,

сергек, сезгич, кыраакы (киши). 6.курч, таамай (сөз, тамаша). ~ fikir  таамай/акылдуу  ой.  7.жаш,

көрпө. ~ çimen көрпө шибер. 8.ичке/чыйылдаган (үн). 9.линг. ичке  (үндүү).  ~  bağırsak  анат.

ичке   ичеги.   ~   etmek   1)майда

электен өткөрүү.  2)өтм. катуу текшерүү. ~ eleyip/irip sık doku- mak (бир ишти) мыктап/тактап бүтүрүү. ~ ~ азз  ,  анча-мынча, болор-болбос. ~ hastak ооз. кур- гак учук. ~den inceye ийне-жибине чейин, өтө кылдаттык менен. ~ saz муз. чыгыш оркестри (скрипка, чоор, тамбур, кеменче, уд сыяк- туу аспаптардан жана ырчылар- дан түзүлгөн). ~ yağ  тех. суюк күйүүчү май. ~ ~ yağmur yağmaya başla аз-аздан жаан жаай баш- тады. ~ yapılı арыкчырай, шыœга. ~ zevkli табити жакшы/мыкты.

incecik 1.ипичке. 2.мапмайда.

inceleme   1.изилдөө,   иликтөө,   изине түшүү.   2.ад.        (бир   чыгарманы)

сындоо, анализ жүргүзүү, рецен- зиялоо.

incelemek  текшерүү,  изилдөө,  илик-

төө, анализ жүргүзүү.

inceleyici        1.изилдөөчү,        окумуштуу.

2.текшерүүчү,    инспектор.    3.ре-

цензент.

incelik,-ği  1.ичкелик,  жукалык,  май- далык. 2.кылдаттык, кыраакылык,

сезгичтик, жөн билгилик. 3. (бир иштин) майда-чүйдөсү, аки- чүкүсү. 4.сылыктык, сыпайылык.

incelikli кылдат, сезгич, назик.

incelmek   1.ичкерүү,   жукаруу.   2.как-

шык   назиктешүү,   сылыкташуу,

жүз кубулуу. 3.арыктоо. 4.(суюк-

тук) суюлуу.

inceltici        1.ичкертүүчү,        жукартуучу.

2.арыктатуучу (дары, режим, көнүгүү ж. б. ). 3.(сыр, боёкторду) суюлтуучу.

inceltmek 1.ичкертүү, жукартуу, майда- лоо. 2.суюлтуу (сырды, боёкту).

inci  инжи,  бермет.  ~  gerdank  бермет

мончок. ~ a бермет топтоо. ~ av бермет жыйноочу. ~ gibi берметтей. ~  gibi  dişler берметтей

тиштер.   ~   gibi   yazı   берметтей

 

 

 

 

 

incik

ineklik

 

тизилген жазуу.

incik  I,  -ği  1.анат.   шыйрак.  2.диал.

тизе,  буттун  билеги,  балтыр.  ~

kemiği жото жилик.

incik II, -ği : ~ boncuk арзан жасалга- лар, шуру, мончок, төйнөч ж.б.

İncil  дин  Инжил,  Евангелие.  ~  ehli

христиан.

İncilci евангелист.

incinmek 1окустоо, буркулуу (бут), чоюлуп/созулуп калуу (буттун мууну). ayağı ~ бутун кокустатып

алуу. 2. өтм. ызалануу, ардануу, таарынуу, көœүлү ооруу.

incir   1.   бот. анжыр   дарагы   (F ic us

c aric a). 2.бул дарактын жемиши. ~ çekirdeğini doldurmaz 1)өтө ки- чинекей,     тырмактай,     кенедей.

2)болбогон, түккө турбаган.

incitici 1.ооруткан, оору берген. 2.кө- œүлгө  тийген,  ыза  кылган,  таа-

рынткан (сөз, аракет, мамиле).

incitmek  1окустатуу,  оорутуп  алуу

(колду,    бутту).    2.ыза    кылуу,

көœүлүн оорутуу, ардантуу, таарынтуу. zleriniz beni çok incitti сөздөрүœүз көœүлүмү абдан

оорутту.

inç,-ci инч (= 2, 54 см англис узундук өлчөмү).

indeks индекс.

indî  1.  инди-,  субъективдүү,  жекече.

2.ойдон чыгарылган.

indifa, 1.геол. вулкандын/жанар тоо- нун атылышы. 2.астр. жарылуу. 3.мед.  денеде жыш кызыл тактар-

дын пайда болушу (кызамыкта, суу чечекте ж. б. ). ~ etmek жанар тоо/вулкан атылуу.

indigo хим. индиго (боёк).

indikatör индикатор, көрсөткүч.

indirgemek  1.жөнөкөйлөштүрүү,  сос-

тавдык бөлүктөргө ажыратуу. 2.хим. (бир заттын) кычкыл те- гин  ажыратуу  менен  кислоталык

касиетин жоготуу. 3..мат.  эсепти

эœ жөнөкөй жол менен чыгаруу.

indirgen хим. (бир затты) калыбына келтирүүчү, кычкылын жоюучу.

indirim арзандатма (товардын баа- сын). ~ yapmak арзандатмак.

indirimli  арзандатылган,  баасы  түшү-

рүлгөн. ~ satışlar арзандатылган соода.

indirmek 1.түшүрүү, ылдыйлатуу, тө-

мөндөтүү. 2.арзандатуу, жеœил- детүү. 3.түшүү, чыгуу (мис. ат- тан,  машинеден ж. б. ), түшүрүү

(жүктү). 4.коё берүү (мис. сууга, деœизге), кондуруу (учакты). 5.түшүрүү,  кичирейтүү  (кызмат-

тан).  tahttan  ~  тактан  түшүрүү. 6.сокку  берүү,  уруу,  саюу  (мис. бычак,  канжар  менен).  darbe  ~

сокку берүү. yumruk ~ муштап жиберүү. 7.кыйратуу, талкалоо. yapının camla ~ имараттын те-

резелерин талкалоо. 8.(кар, жаан, туман) капысынан күчөп келүү.

indis 1..мат.  индекс, даража (бир сан-

дын же тамганын үстүнө коюлган белги). 2.тамга үстүнө коюлган ышаарат.

individüalist филос. индивидуалист. individüalizm филос. индифидуализм. İndonezya Индонезия.

İndonezyalı индонезиялык. indükleç, -ci элек. , физ. индуктор. indükleme физ. индукция. ~ akımı

индукцияланган ток. indüklemek физ. индукциялоо. ineç, -ci геол. синклиналь.

inek, -ği 1.уй. ~ ahırı уйкана. ~ eti уй эти. kısır ~ кысыр уй. 2.арго аягы суюк  (аял).  3.ооз.   дөөпөрөс,  дө-

дөй. ~ aynaya bakar gibi bakmak оозун ачып/аœырайып кароо. 4.көп окуган/тырышчаак окуучу.

ineklemek арго мээнет тартуу, жан- талашып        иштөө аркылуу бир нерселер үйрөнүү.

ineklik,-ği  1.уйкана.  2.өтм.   дөдөйлүк,

 

 

 

 

 

infaz

inkıbaz

 

дөөпөрөстүк.         3.мээнеткечтик,

тырышчаактык.

infaz  1.(бир  өкүмдү)  ишке  ашыруу,

орундоо. 2.эск. (бирөөгө) сөзүн өткөрүү. ~ etmek (соттун өкүмүн) ишке ашыруу.

infial,-li эск. 1.(бирөөгө) таарыныш, нааразы болуш, кек сакташ. 2.(бир нерседен)    таасирленүү,    таасир

алуу. ~ yandırmak ыза кылуу, нааразылык жаратуу.

infilâk,-kı  катуу  жарылуу,  бүркүү.  ~

etmek 1)катуу жарылмак. 2)өтм. капысынан пайда болмок. ~ etmek жарылуу, жалындоо, бүркүү.

infilâklı жарылгыч.

informatik информациялык.

İngiliz 1.англис. 2.англистерге тиеше-

лүү же мүнөздүү. ~ edebiya анг- лис адабияты. ~ anahtarı англис ачкычы. ~ tuzu англис тузу.

İngilizce        1.англисче,        англис        тили.

2.англистерче, англистер сыяктуу.

İngiltere 1.Англия. 2.Улуу Британия.

ingin I 1йдуœ, чуœкур, пас жер. bura

~  olduğu  için  pek  zgarlı  olmaz

бул жер ойдуœ болгону үчүн анча

шамал тийбейт. 2.сапаты төмөн, эcки модадагы.

ingin   II  мед.    суук  тийүү.  burun   ~i

мурундан   суу   агуу.   bağırsak   ~i

колит.

inginlik, -ği 1.суук тийген абал, сасык

тумоо. 2.өтм. алдан таюу, кар- таюу.

inha эск.  кызматка дайындоо/ буйрук

жазуусу. ~ etmek кызматка дайын- доо үчүн сунуш жасоо.

inhisar  1.монополия,  жеке  бийлөөчү-

лүк. 2.чектөө. ~a/-ına almak жеке бийлигине өткөрүш/алыш. ~ al- tına almak монополияга айланды-

руу. ~ etmek 1)чектелмек. konuş- maz bu meseleyle ~ etmeli сүйлө- шүүлөрүбүз   бул   маселе   менен

чектелиши    керек.    2)(бирөөнүн)

колунда/эркинде болуу.

inhisarcı 1.монополист, жеке бийлөөчү.

2.монополисттик.

inik                1.түшүрүлгөн, ылдыйлатылган (туу, терезе ж. б. ). 2.тартылган (суу,  дарыя).

inildemek 1нтоо, кыœкыстоо. 2.кый- чылдоо, кычыроо. minare salla- nıyor,  inildiyor,  şmek  üzere  idi

мунара        кыймылдап, кычырап, жыгылганы турган.

inilti   1.онтомо,   кыœкыстама.   2.кычы-

рама, жаœырык, дуулдак, уœулдак. inim: ~ ~ inlemek 1)ынталап-онтолоо, кыœкыстоо, кокуйлоо. 2)кыйынчы

лык/кысталыш ичинде болуу. ~ ~ inletmek (бирөөнү) кыйноого, кысталышка түшүрүү.

inisiyatif 1.демилге, сунуш. 2.чечкин- дүү, шар, демилгечи (киши). ~ini elde        bulundurmak       демилгени

колдон чыгарбоо. ~i eline almak демилгени колго алуу. ~ sahibi демилгелүү,   чечкиндүү,   күжүр-

мөн киши.

iniş 1.түшүш, ылдыйлаш, төмөндөш. ~ çıkışlar 1)өйдөөмөндөр, түшүш-

чыгыштар. 2) төмөндөө-жогору- лоолор. 2.ылдыйыш, жантайыœкы (жер). dik ~ тик ылдыйыш. 3о-

нуу, ылдыйлоо. ~ hızı ылдыйлоо ылдамдыгы. 4.келиш, катташ. İstanbul'a her ~inde bana hediyeler

getiriyordu Стамбулга ар келген сайын мага белектер алып келчү.

inişli  ой-чуœкурлуу,  ылдыйыш,  жан-

тайма. ~ çıkışlı/yokuşlu 1)өйдө- ылдый, өœгүлөœгүл, түз эмес (жол). 2)өтм. кыйын, катаал.

inkâr таныш, жокко чыгарыш, моюнга албаш, баш тартыш. ~ etmek/~dan gelmek тануу, моюнга албоо, баш

тартуу.

inkıbaz 1.эск. бырышуу, тырышуу, түйүлүү.   2ыйынчылык,   кыста-

лыш, кайгы. 3..мед. ич катуу.

 

 

 

 

 

inkılâp

insan

 

inkılâp, - революция, төœкөрүш.

inkılâı   1.революционер.   2.револю-

циялык.   ~   değişiklikler   револю-

циялык өзгөрүүлөр.

inkıraz  жок  болуш,  кыйраш,  чөгүш

(мис. бийлик), өлүш, тукум курут

болуш, жоголуш (мис. тукум, династия, түр). ~ bulmak жок болуу,   тукум   курут   болуу.   ~a

ramak кыйроо, чөгүү.

inkisar эск.  1.физ.  сынуу, рефракция

(жарык). ~ kabiliyeti (жарыктын)

сынуу өзгөчөлүгү. 2.радио таюу, оолактоо. 3.таарыныч, ыза, наара- зылык, ачуу. 4.каргыш. ~  etmek/

~da bulunmak 1)(жарыктын) сы- нышы. 2)көœүл калтыруу. 3)(би- рөөнү)  каргап-шилөө.   tutmak

каргышы кабыл болуу.

inkişaf 1.эск.  өнүгүү, өсүү, илгерилөө, жакшыруу. toplumun коомдун

өнүгүшү. 2чыкка чыгыш, айдыœ- далыш, ашкерелениш. 3.жүрүш, илгерилеш   (окуянын,   согуштун

ж. б. ). 4.аск. чабуул. ~ etmek 1) ачыкка чыгуу, ашкереленүү. 2) өнүгүү, күчөө, артуу.

inlemek 1.онтоо, кыœкыстоо. 2.күрүл- дөө, дүœгүрөө, жаœыруу, дуулдоо. yer,   gök   inlesin!   жер,   көк   дүœ-

гүрөсүн! 3.өтм. кыйналуу, мүœ- күрөө, муœкануу.

inletmek 1.(бирөөнү) онтолотуу. 2.өтм.

сыздатуу, какшатуу. 3.дүœгүрөтүү,

даңазалоо.

inme   1үшмө.   2.мед.    шал,   сенейме,

апоплексия, паралич. ~ inmek шал болуу. 3лдыйлоо, төмөндөө. 4.авиа конуу, ылдыйлоо. 5.геогр.

тартылуу.

inmek 1.түшүү, ылдыйлоо, төмөн тү- шүү. merdivenden ~ тепкичтер ме-

нен түшүү. 2.унаадан түшүү. attan

~ аттан түшүү. 3.тоодон/ дөбөдөн/ бийик жерден түшүү. dağdan mı

indin?   эмне,   тоодон   түштүœбү?

4.конуу, аяк басуу. Ay yüzeyine ~ Айдын бетине конуу. 5.арзандоо, баасы түшүү. 6.(белгилүү мөөнөт- кө) калуу, токтоо (мис.  мейманка- нада). 7.түшүү, жетүү, чөгүү (бир абалга). 8.тароо, пастоо (шишик, эттин  ысыгы) .  9.тартылуу  (суу- лар). 10.түшө баштоо (мис.  чач).

11. кыйроо, батуу, жыгылуу (има-

рат, дубал). yağmurdan duvar inmiş жамгырдан дубал жыгылып- тыр. 12.шал болуш, сенейиш. sağ

tarafına inmiş оœ капталы кый- мылдабай калыптыр. 13.саны аза- юу.   14.уруу,   муштап   жиберүү.

şimdi kafana inerim! азыр башыœ- ды талкалай коём! inip çıkmalar ылдыйыш- өйдөлүштөр.

inmeli шал туткан, паралич болгон, кайсы бир органы иштебей кал- ган. hastanın sağ tara ~ ноокас-

тын оœ тарабы иштебейт.

inorganik хим. органикалык эмес, ми- нералдык.  ~  kimya  органикалык

эмес химия.

insaf 1.ынсап, нысап, пейли токтук, ток көздүк.   2.кайрым,   боорукердик,

адамкерчилик, аёо сезими. 3.Кудайды кара! (маанисиндеги сырд. с. ).  ~,  oraya  yam  saatte

gidilir mi? Кудайды кара, ал жерге жарым саатта кантип жетсин! ~a davet  etmek  ынсапка  (нысапка)

келүүгө чакыруу. ~ına kalmak (би- рөөнүн) абийирине/ ынсабына ко- юу. ~a getirmek жолго салуу, оœоо.

insaflı 1нсаптуу, ток пейил, топуктуу, ыймандуу. 2.боорукер, абийирлүү, адамкерчиликтүү.

insaflılık,-ğı ынсаптуулук, ток пейил- дик, топуктуулук.

insafz 1.ынсапсыз, бейынсап, ач көз.

2.таш боор, ырайымсыз, катаал, ыймансыз.

insafzk,-ğı ынсапсыздык, ач көздүк.

insan 1. инсан, киши, адам. ~ gibi konuş!

 

 

 

 

 

insanca

inşallah

 

адам сыяктуу сүйлө! 2. өтм. чы- ныгы адам. 3.туюк жактуу ат атооч сыяктуу колдонулат. ~ bunu düşünmez mi? киши муну ойлобой коёт дейсиœби. ~ bakma- ğa utanıyor киши карагандан уялат. ~a aşık колго үйрөтүлгөн, кишиге үйүр (жапайы айбандар жөнүндө). ~ biçimindeki киши сымал. ~ bilimci антрополог.~ bili- mi антропология. ~ evlâ адам баласы. ~ gibi адам сыяктуу. ~ gibi yaşamak адам/киши сыяктуу жашамак. ~ hakları адам укугу. ~ hâli пендечилик, адамдын таби- яты. ~ hayatıdır olur! адамдын ба- шына эмне келбейт! ~ içine çıkmak элге кошулуу/аралашуу. ~ konuşa kona, hayvan koklaşa koklaşa мак. адам сүйлөшүп, айбан жыт- ташып билишет. ~ kurusu абдан арык (киши). ~ kuş misali киши куш сыяктуу (бүгүн мында, эртеœ узак бир жерде). ~ sırasına geçmek адам катарына кошулуу.

insanca 1.адамча, киши сыяктуу. ~ konması öğrenmeli адамча сүй-

лөшкөндү үйрөнүшү керек. ~ ya- şamak киши сыяктуу жашоо. 2.кишилерден,  жандан.  ~   kayıp

yok киши өлүмү/зыяны жок.

insancı адамкерчиликтүү, гумандуу, адамды сүйгөн, адамга арналган.

insanl 1. к. insan. 2.кишиге үйүр, колго        үйрөтүлгөн. 3.гуманист. 4.адамга тиешелүү/мүнөздүү.

insanî 1дамча, адам сыяктуу. 2.гу- манисттик. ~ yardım гуманисттик жардам.

insaniyet, -ti 1.инсаният, адамзат. ~e hizmet etmek адамзатка кызмат кылуу.   2.гумандуулук,   адамкер-

чилик. ~ nana адамкерчилик атына.

insaniyetli        адамкерчиликтүү,        гуман-

дуу.

insaniyetsiz  адамкерчиликсиз,  гуман- сыз.

insank,-ğı  1.адамзат,  адам  баласы.  ~

âlemi адамзат ааламы. 2дамдык,

кишилик.  ~  aşkı  адамдык  сүйүү.

~tan çıkarmak 1)киши катарынан

чыгаруу. 2)жанын чыгарыш, жи- нин келтириш. 3дамкерчилик, гумандуулук.   ~la   адамкерчилик

менен. ~tan çıkmak 1)адамдык ка- сиетин жоготуш. 2)киши катары- нан чыгыш.

insanlu, -nu адам баласы. ~ çiğ süt emmiş адам баласынан ар нерсени күтүүгө   болот   (сөзм.     с.     адам

баласы чийки сүт эмет).

insansı адам сымал, адамга окшош.

insanüstü,-nü адамдан башкача, адам-

дан артык. ~ çaşma  өзгөчө күч талап кылган бир иш. ~ gayret адамдан башкача кайрат.

insicam  эск.   байланыштуулук,  эриш- аркактык, ырааттуулук, гармония. insicamlı туура, куюлушкан, маœыздуу

(сөз).

insicamsız маанисиз, маœызсыз, өйдө- төмөн (сөз).

insiyak, -kı инстинк, ичкүдү.

insiyakî   инстинк   боюнча,   көнүмүш боюнча.

insiyatif к.  inisiyatif.

inşa  1.куруш,  жасаш,  тургузуш,  жаб- дыш. ~ aletleri курулуш жабдык-

тары/куралдары. köprü ~ көпү- рөө курулушу. 2.ад. жазыш, калемге алыш, чыгарыш (мис. бир

чыгарманы). 3.эск. , ад. проза. ~ etmek куруу, тургузуу.

inşaat,-tı  (inşa'нын  көпт. т. )  1.куру-

луш. ~ aletleri курулуш/усталык куралдары. 2.куруу, жасоо.

inşaatçı   1.курулуш   жумушчусу,   ку-

руучу. 2.курулуш инженери/мас- тер.

inşaatçılık, -ğı куруучулук.

inşallah  иншалла,  Кудай  буюрса.  ~  en

 

 

 

 

 

intan

İ.Ö.

 

yakın zamanda görüşürüz Кудай буюрса, жакында көрүшөбүз. ~la maşallahla Кудайлап, Кудайга жа- лынып отура берип (аракет кылуунун ордуна).

intan  1..мед.        инфекция,    микроптон пайда  болгон  оору.  2ыттанып/

сасып кетүү.

intaniye 1..мед.  микроптон жуккан оо-

рулар. 2..мед. жугуштуу оорулар- ды айыктыруу. ~ servisi жугуштуу ооруларды дарылоо сервизи.

integral, -li 1.интеграл, бөлүктөрдөн топтолгон бүтүн. 2..мат. ин- теграл.

integrasyon мат. интеграция.

intelekt,-ti интеллект. к. entelekt. intelektüalizm        филос.        интеллектуа-

лизм. к. entelektualizm.

intelektüel        1.интеллектуал.        2.интел-

лектуалдуу. к. entelektüel.

interkoneksyon элек. интерконнекция.

internasyonal        интернационал.        к.

enternasyonal.

internet, -ti интернет.

İnterpol, -lü Интерпол.

intiba,   эск.   таасир,  элес.  ~  almak

таасирленүү. ~ bırakmak таасир калтыруу.

intibak, -kı көнүү, жатыгуу, үйүр алуу,

аралашып кетүү, ынтымак. ~ et- mek көнмөк, жатыкмак, үйүр алмак.

intibaksız (бир чөйрөгө) көнүшү кы- йын, оœой ылайыкташа албаган, жатыркаган.

intifa колдонуу, пайдалануу. ~ hak ук. бирөөнүн буюмун/мүлкүн колдонуу акысы.

intiha   эск.        соœуна   чыгыш,   аякташ, бүтүш.

intihar өзүн өзү өлтүрүү, жанын кыюу.

~ etmek 1)өзүн өзү өлтүрмөк. 2)арго үйлөнмөк. ~ teşebbüsü өзүн өлтүрүүгө ниеттенүү.

intikal,-li        1.жер        которуш/оодарыш,

өтүш. 2.аск. жылыш, өœүт өзгөр- түш. 3.мурас. 4.түшүнүү, мээсине жетүү. 5.өмүрү бүтүү, өлүү. ~ etmek 1)(бир жерге) баруу/өтүү/ жетүү. 2)түшүнүү, көзү жетүү. 3)мурас калуу.

intikam өч, кек. ~ almak өч алмак. ~ hır өч/кек алуу эœсөөсү. ~ peşinden koşmak өч/кек кубалоо.

intikamcı кекчил, жемин жедирбеген.

intisap,-bı  1.кирүү,  (башы)  байлануу.

2.(ишке)  кирүү,  баштоо.  3.бүлө-

лүккө алынуу (нике аркылуу). ~ etmek мүчөлүккө алынуу, кошу- луу, кирүү (бир топко/үй-бүлөгө/

уюмга).

intişar  1.жайылуу,  таралуу.  2.жарыя-

лоо, ачыктоо, элге жаюу, жарыкка

чыгаруу. 3.диффузия, чаœдатуу, жарык чачуу. 4.радиация, нур, чачуу. ~a duçar olmak радиацияга

чалдыкмак. ~ etmek 1)жарыялоо, жарык көрүү. 2)чачыроо, жайы- луу, таркоо.

intizam тартип, ирет, ырааттуулук. intizam тартиптүү, иреттүү, ырааттуу. intizamsız тартипсиз, иретсиз, чачкын,

баш-аламан.

intizamsızlık,-ğı тартипсиздик, иретсиз- дик, чачкындык, баш-аламандык.

intizar 1.күтүү, байкоо, аœдуу. ~ salonu күтүү        залы. ~ vaziyeti almak (жагдайды)     байкоо     абалында

туруу. 2.ооз. каргоо, наалат айтуу, кыжырдануу. ~ almak наалатка калмак. ~ etmek 1)күтүш. 2)ооз.

каргыш/наалат айтыш.

inzibat,- 1.катуу тартип. 2.улуттук гвардия. 3.улуттук гвардия мүчө-

сү. ~ eri улуттук гвардия аскери.

sert ~ темирдей тартип.

inziva обочолонуу, элден безүү, кечил-

дик. ~ya çekilmek элден безүү, обочолонуп жалгыз жашоо, кечил жашоосуна өтүү.

İ.Ö.        (Ísa'dan        önceнин        кыск.)        Иса

 

 

 

 

 

ip        ipsi

 

Пайгамбардан мурун.

ip,-pi  1ип.  2.аркан,  аргамжы,  трос.

3.өтм.  дарга. 4.жиптен жасалган.

~ merdiven жиптен жасалган теп- кич. ~ atlamak жиптен  секирип ойноо. ~ cambazı дарчы. ~e çekmek

дарга асмак. ~ini çekmek (бирөөнү) теске салуу, көзөмөлгө алуу, тиз- гинин тартуу, тартипке салуу. ~le

çekmek эки көзү төрт болуу, са- бырсыздык менен күтүү. ~e diz- mek   жипке   тизүү.   ~leri   elinde

olmak эки тизгин бир чылбыр колунда болуу. ~e gitmek өлүмгө баш коюу. ~i ilmik tutmamak или-

нер жери жок, тамтыгы жок. ~ kaçkı өлүм жазасынан качкан киши.  ~ten  kazıktan  kurtulm

ооз. отко салса күйбөгөн, сууга салса чөкпөгөн. ~i  kırık селсаяк, туруксуз,  ишеничсиз.  ~i  kırmak/

koparmak 1)жибин үзүп кетүү. 2)мамилесин үзүү. ~iyle kuyuya inilmez ишенүүгө болбогон киши.

~e sapa gelmez/~siz sapsız 1)бе- керчи, жатып ичер. 2)өйдөөмөн, баш-аягы  жок,  маœызсыз  (сөз).

~ini sürümek дарга асылганга ылайык (кылган иштери үчүн). ~ takmak (бирөөнү) аркасынан жа-

мандоо. ~in ucunu kaçırmak (башкарууда, бийликте) тизгинди колдон   чыгарып   жибериш,   ээ

боло албай калыш.

ipek,-ği 1.жибек. 2ибектен жасалган.

~ bluz жибек кофта. ~ böceği зоол.

жибек курт (Bombux mori). ~ böcekçiliği жибекчилик, жибек куртун өстүрүү. ~ gibi 1)жибектей

жумшак. 2)өтм. мүнөзү жибек- тей. ~ teli жибек жип.

ipekçi жибек өндүргөн же саткан киши.

ipekli  жибектен  жасалган  же  ичинде жибек жиптери бар (кездеме).

iperit, -ti хим.  иприт.

ipham  эск.   белгисиздик,  сырдуулук,

жашыруун/тымызын калтырыл- ган нерсе.

ipince ипичке.

ipka 1.мурунку абалында, калыбында, өзгөрүүсүз. 2.классында калты- руу. ~ etmek өзгөрүүсүз/калыбын-

да калтыруу. ~ kalmak ордунда/ класста калмак.

iplemek  1.жип  менен  байлоо.  2.өтм.

кадырлоо, сыйлоо, сөзүн угуу, маани берүү.

iplememek   сыйлабоо,   көœүл   бурбоо,

маани бербөө.

iplik,-ği 1.жип, шоона. ~ burma жип чыйратыш. 2.була. ~ çekmek 1)кез-

деменин жибин чубоо. 2)жип ийирүү. ~ ~ 1)тал-тал. 2)жол-жол. 3)мөлт-мөлт. çakır zlerinden ~ ~

yaşlar iniyordu чекир көздөрүнөн мөлт-мөлт жаштар таамп жатты. ~

~ olmak эскирүү, тамтыгы чыгуу,

жиби чыгуу. ~i pazara çıkmak абийири айрандай төгүлүү, шерменде болуу.

ipliklenmek эскирмек, жиптери чыга баштамак, көөнөрмөк. kumaş ipliklenmiş  кездеме  көөнөрүптүр,

жиби чыгыптыр. ipnotize: ~ etmek гипноздоо. ipnotizma гипнотизм.

ipnotizmacı  гипнотизёр.

ipnoz гипноз. ~un tesiri altında bulun- mak        гипноз    таасири    алдында

калуу. ~ yapmak гипноздоо.

ipofiz анат. гипофиз.

ipopotam гиппопотам, бегемот.

ipotek,-ği ипотека, мүлк барымтасы (бир карыз каршысында). ~ etmek (бир мүлктү) барымтага коюу.

ipotekli барымтага коюлган, ипоте- калуу.

ipotenüs мат.  гипотенуза.

ipotetik гипотезага/божомолго таян- ган.

ipotez гипотеза, божомол, түкшөмөл.

ipsi жип сымал/сыяктуу. ~ solucanlar

 

 

 

 

 

ipsiz

irib

 

жип сымал сөөлжандар.

ipsiz 1.жипсиз, боосуз. 2.өтм. селсаяк, тентимиш.  ~  sapsız  1)маанисиз,

маœызсыз. (сөз, пикир). 2)селсаяк,

тентимиш, бекерчи.

iptal,-li   1.жоюу,   жок   кылуу,   ишин

бүтүрүү. 2.(өкүмдүн, пикирдин) күчүн жоготуусу. ~ etmek жоюу, жок кылуу.

iptida 1.башталыш. yıl ~sında жылдын башында. 2.алгачкы, биринчи.

iptid 1.алгачкы, байыркы, баштапкы,

тунгуч, элементардык. ~ madde баштапкы зат. ~ sürat баштапкы ылдамдык. 2.башталгыч, даярдык.

3.байыркы, алгачкы. 4.жөнөкөй. 5.хим. бөлүнбөс.  6. башталгыч мектеп.

iptilâ эск. кумар, ышкы, шык (бир нерсенин артынан) түшүү. kokain

~sı  кокаин  кумары.  babasına  ~sı

var атасына өзгөчө жакындыгы бар эле. ~ etmek кумар болуу, артынан  түшүү  (көбүнчө  жаман

нерселерге).

iptina негиз, таяныч.

iptinaen негизденип, таянып.

ipucu,-nu        ачкыч, далил, из (бир окуяны, сырды ачууга көмөк берген).   ~   bulmak   изин   табуу,

далил издөө. ~ vermek сыр берүү, кыйытуу, сөздүн учугун чыгаруу.

irade 1. эрк. ~ dışı психол.  эркинин ты-

шында, эрксизден, өзү да билбей, байкабай. ~si elinden gitmek/-sine hakim  olamamak  эркин  башкара

албай калмак. ~ gücü эркинин күчтүүлүгү. ~ sahibi эрктүү (ки- ши).  ~  zayifiğı  эрки/жүүнү  бош-

тук. 2.каалоо, тилек, ниет. 3.буй- рук. ~ etmek буюруу, башкаруу. ~ yitimi психол. эрктин жоголушу.

iradeli 1.эрктүү, чечкиндүү, кайраттуу (киши). 2.салмактуу, сабырдуу, жакшылап        ойлонуштурулган

(аракет, иш ж. б. ).

iradesiz 1.эрксиз, жүүнү бош, кайрат- сыз, оома (киши). 2.аœ-сезимдүү түрдө жасалбаган, эрксиз, арга- сыз.

iradesizlik,-ği эрксиздик, оомалык, жо- оштук, кайратсыздык, жүүнү бош-

тук.

iradî 1.өз эрки/көœүлү/каалоосу ме- нен, ыктыярдуу. 2.атайлап, билип

туруп (жасалган иш, мамиле).

İran 1.Иран. 2.Иранга тиешелүү/мү- нөздүү.

İranlı ирандык.

irap,- эск. 1.ачык айтып, ак сүйлөө, чындыкты чыгаруу. 2. арап грам.

жөндөмө, жөндөмө мүчөлөрү. 3.грам. талдоо. ~ta mahalli yok эч нерсе        эмес,     маанилүү     эмес,

мааниси жок.

irat,- 1иреше. 2иреше алып келген мүлк.  ~  getirmek  киреше  алып

келмек. ~ etmek 1)cөз  сүйлөө. 2ир нерседен өрнөк берүү, ми- сал   келтирүү,   бирөөнүн   сөзүнө

таянуу.

irdelemek  1.изилдөө,  иликтөө.  2.чеч-

мелөө, иргөө, талдоо, талкуулоо.

irfan 1.билим. ~ sahibi билимдүү, көптү билген (киши). ehlî ~ билими күчтүү, көрөгөч. 2.таанып билүү,

жалпы   маданият.   3.көрөгөчтүк,

көсөмдүк, алдын ала билгичтик.

iri 1.ири, чоœ. ~ buğday ири баш буу-

дай. ~ zler бакыракай көздөр. ~ göğüslü көөдөнү/ көкүрөгү кенен.

~  yapılı  алыбеттүү,  кеœ  далылуу.

2.орой, ачуу, көœүл ооруткан. ~ lâflar ачуурой сөз. ~sini kafa, ufağı çöpe dizmek баары жогун,

аки-чүкүсүнөн бери айтып берүү.

~ kıyım 1)ири-ири тууралган. 2)сөөк-саактуу, жоон-жолпу, алы-

беттүү. ~ yarı сөөк-саактуу, кеœ далылуу, жоон-жолпу, толук, болук.

irib зоол.  көнөкбаш (баканын уругу).

 

 

 

 

 

irice

isabet

 

irice жоон-жолпу, алыбеттүү, карылуу.

iridyum хим. иридий.

irileşmek  1оœоюу,  ирилешүү.  2..мед.

гипертрофия (айрым органдардын оорудан улам чоœоюп кетиши).

irili:   ~   ufaklı   кичинеси-чоœу,   жашы-

карысы. ~ ufaklı hepsini al кичи- не-чоœ дебей баарын алды.

irilik,-ği ирилик,  чоœдук. ~inde чоœду-

гунда.  ceviz  ~inde  жаœгак  чоœду- гунда.

irin ириœ. ~ bağlamak/toplamak ириœ-

дөө.

irinlenme ириœдөө.

irinli ириœдүү. ~ yara ириœдүү жара.

iris ирис (көздүн карек айланасындагы кубулган чели).

iriş        эриш        (аркак        менен        кошуп

токулган).

irkilmek 1.топтолуу,  жыйылуу,  туруп калуу (мис.   суу). 2.чочуп/ үркүп

кетүү(корккондон).  3..мед.  ириœ- деп кетүү, сезгенүү, ырбоо.

irkinti 1.топтолгон/туруп калган суу. 2.

чочуткан, жийиркенткен (нерсе).

İrlanda 1.Ирландия. 2.Ирландияга мү- нөздүү/тиешелүү.

İrlandaca ирландия тили, ирландияча.

İrlandalı ирландиялык.

irmik, -ği кесек тартылган ун.

irrasyonalizm иррационализм.

irrasyonel  иррационал,  акыл  жетпес/ акылга сыйбас, акыл тышы.

irs тукумун тартуу.

irsal,-li   1.жөнөтүү,   жиберүү,   берүү.

telsiz   ~i  радио  берүү.  2.өстүрүү,

коё берүү. sakal ~i сакал өстүрүү.

~i mesel макалдаштырып сүйлөө.

irsaliye        жөнөтүлгөн        товарлардын

тизмеси.

irsen тукум куу, укумдан тукумга өтүү

(мис. оору).

irsî тукум кууган. ~ hastaklar тукум кууган оорулар.

irsiyet,-ti тукум куума, тубаса.

irtibat,-ti  1.байланыш,  мамиле,  кон-

такт. 2.тех. байланыш, кабарлаш- ма. ~ aramak байланышты камсыз кылуу. ~ kurmak байланыш куруу

/түзүү. 2.кабарлашма, коммуни- кация. ~ hatları байланыш линия- лары.

irtica, реакция (саясий, социалдык).

irticреакциячыл (кыймыл).

irtical,-li төкмөлүк, шыр жооп бериш,

жамакташ, экспромт.

irticalen жамактатып сүйлөө, даярдык- сыз төгүп ырдоо.

irtifa, 1.бийиктик, шып. ~ saati бийик- тик өлчөгүч. uçuş учуш бийик- тиги. 2.геогр.  деœиз деœгээлинен

бийиктик. 3.астр. көк масса- сынын горизонттон бийиктиги.

irtifak,- эск.  1.жанашуу, таянуу, жө-

лөнүү. 2.толтуруу. 3.достук, жол- доштук. 4.анат. сөөктөрдүн ке- мирчек   аркылуу   ашташуусу.   ~

hak ук. башка бирөөнүн мүлкүн колдонуу акысы.

irtikâp,-bı  1.жамандык  кылуу,  жаман

иш жасоо, кызматын жамынып кылмыш кылуу. 2.пара алуу, жеп- ичүү.   3.жалганчылык,   алдамчы-

лык.

irtişa паракорлук, жемекейлик.

İ.S.  (İsa'dan  sonra’  нын  кыск.)  Иса

Пайгамбардан кийинки мезгил.

is 1.ис, көө. ~ çalmak көөлөнүү, ис/көө болуу. ~ çıkarmak ис чыгаруу. ~

kokusu ис жыты. 2. бот. ис (өсүм- дүктөрдүн оорусу). ~e tutmak ыш- тоо (мис.  балыкты, этти ж. б. ).

İsa Иисус (Христос). Hazreti ~ Азрети Иса Пайгамбар.

isabet,-ti   1.дал   тийүү,   көзгө/таамай

атуу. ~ ihtimali (октун ж. б. ) дал тийиш ыктымалы. 2.спорт гол. 3.дал  үстүнөн  түшүү,  ыœгайын

келтирүү (сөздүн, иштин). 4.дал келип калуу, жолу болуу, шанс. 5.так  маалы!  сонун!  бали!  бара-

келде! ~ ki geldiniz! так маалында

 

 

 

 

 

isabetli

İskandinavya

 

келдиœиз! ~ etmek 1)дал тийүү, таамай        тийүү. 2)туш келүү, кабылуу, чыгуу. piyango ona ~ etti утуш ага чыкты. sizin payınıza bu ~ etti сиздин үлүшүœүзгө бул тийди. 3)туура /орундуу сүйлөө, үстүнөн түшүү. ~ ki ... так маалында. ... ~ oldu жакшы болду. bize uğramanız

~ oldu, biz de sizi ayorduk бизге учураганыœыз  жакшы  болду,  биз

да сизди издеп аттык эле.

isabetli        1.туура,        жакшы,        учурунда,

маалында. ~ görmek туура деп ойлоо. ~ karar туура чечим. 2.таамай, дал, так өзүнө (атыш).

isabetsiz туура эмес, жаœылыш, ыœгайсыз, негизсиз, ыксыз, орун- суз. ~ karar орунсуз/ыксыз/туура

эмес чечим.

ise  1.болсо.  ben  işçiyim,  kardeşim  ~ doktor мен жумушчумун, бир туу-

ганым болсо доктор. 2гер …-cа gitti ~ söylerdi эгер кетсе, айтмак. 3.кана, го. bir sebebi olsa ne ~! бир

себеби болсо го! ~ de болсо да.

İsevî   Азирети   Иса   тараткан   динге ишенген, христиан.

İsevîlik, -ği христиандык.

isfendan бот.  клён (Ac er).

ishak:  ~kuşu  зоол.        саз   үкүсү   (Asio

flammeus).

ishal, -li мед.   ич өткөк, дизентерия. ~e tutulmak/~ olmak ичи өтүү.

isilik,  -ği  мед.   ысык  (денеге,   бетке чыккан). ~ olmak ысык чыгуу.

isim,-smi 1сым, ат (кишинин,  нерсе-

лердин). ~ler cetveli аттар жый- нагы. ~i nedir? аты ким? 2.ат, атак, даœк. ~ yapmak атакка ээ болуш.

3.грам. зат атооч. ~ cümlesi атама сүйлөм. ~ hâli жөндөмө. 4.киши, адам.  araza  yeni  ~  geldi,  hoş

gelsinler! арабызга жаœы кишилер кошулду, кош келишсин! ~inde атында. ~ini almak ысымын алуу/

алып жүрүү. ~ini cismini bilmemek

аты-жөнүн билбөө. ~ fiil грам. кыймыл атооч, инфинитив.~i ge- çen аты аталган. ~ koymak ат ко- юу. ~ takmak ат коюп коюу/алуу.

~ tamlaması грам. сөз айкашы/ түрмөгү    (мис.     okulun    bahçesi

мектеп аянты. altın saat алтын саат). ~i var, cismi yok 1)аты бар өзү  жок.  2)аты  бар,  иши  жок.  ~

vermek к.  koymak. isimlendirmek ысым берүү, атоо.

isimli  ысымындагы,  атындагы,  аттуу.

Ayşe ~ bir kadın Айше аттуу бир аял.

isimsiz 1.аты жок, ат коюлбаган. 2.өтм.

аты-жөнү таанылбаган/билинбе- ген. 3.аты жазылбаган. ~ harita контур картасы.

iskambil 1.оюн картасы. ~ falı карта менен бал ачуу. ~ oynamak карта ойноо.   2.карта   ойну.   ~   kâğı

1)оюн картасы. 2)карталар десте- си. ~ kâğı gibi devirmek оюн кар- тасы сымал чачылуу.

iskân 1.жерлештирме, жайгаштырма отурукташтырма. 2.жерлешим, жайгашым, отурук, орун. ~ etmek

жерлештирмек, жайгаштырмак. ~ izni жаœы үйгө кирип жашоо үчүн белгилүү        органдар    тарабынан

берилген уруксат.

iskandil 1.суунун тереœдигин өлчөгөн курал. 2.суунун тереœдигин өлчөө.

3.жагдайды/абалды изилдөө/бай- коо жүргүзүү. ~ etmek 1)суунун тереœдигин    өлчөө.    2)жагдайды

байкаштыруу. 3)тыœчылык кы- луу.

İskandinav  1.скандинавиялык.  2.скан-

динавиялыктарга мүнөздүү/тие- шелүү.

İskandinavca  скандинавия  тили,  түн-

дүк немецтердин тили, түндүк немец тилдери.

İskandinavya  1.Скандинавия.  2.Скан-

динавияга  тиешелүү/мүнөздүү.

 

 

 

 

 

İskandinavyalı

isnat

 

İskandinavyalı  скандинавиялык.

iskarpelâ   тешкич,   жонгуч,   стамеска

(жыгач уста куралы).

iskarpin  туфли,  кончсуз/жарым  өтүк.

ökçeli ~ такалуу жарым өтүк.

iskele  1.пристань,  жанашма  (кемелер

үчүн). ~yе bağlamak (кемени) жэ- экке жанаштыруу. bindirme ~si тү- шүрмө (жүк, киши ж. б. ) жанаш-

масы. 2.түшүү трапы. ~yi kaldır- mak трапты көтөрүү. ~yi indirmek трапты   түшүрүү.   3.порт,   порт

шаар. 4.темир жол платформасы. 5.жыгач курулуш материалдары (жалпы   аты).   6.(кеменин)   сол

(порт) жагы. tam ~! толук солго! (буйрук). ~ almak 1)(кеме) теп- кичтерин көтөрүп, жылууга камы-

нуу. 2)арго бир эркектин аялга тийишмеси. ~ babası 1)кемени жээкке    байлаган    темир.    2й-

бүлөсүнө баркы жок ата. 3)жоош күйөө. ~yi kokutmak тажатуу, жа- датуу. ~ kuşu зоол.  алкедо (Alcedo

atthis).

iskelet,-ti 1.скелет. 2.сөөк, негиз, каркас.

geminin  ~i кеменин сөөгү. 3.өтм.

өтө арык, териси сөөгүнө жабыш- кан. 4.схема, жалпы план. bir romanın ~i бир романдын жалпы

планы. ~i çıkmak/ ~e dönmek ач арбакка айлануу, арыктоо.

iskemle 1.отургуч (аркасы жок), табу-

рет.   2ичинекей   кофе   үстөлү.

~/sandalye/koltuk kavgası орун/ кызмат  талашуу.

İskit  1.тар.        скиф.  2.скифтерге  тие- шелүү/мүнөздүү.

İskitçe скифче, скифтердин тили.

İskitler скифтер.

İskoç 1.шотландиялык. 2.Шотландияга мүнөздүү/тиешелүү.        ~        kumaşı

шотландка. ~ viskisi шотландия вискиси.

İskoçça шотландия тили.

İskoçya Шотландия.

İskoçyalı шотландиялык.

iskonto к.  ıskonto.

iskorbüt,-tü мед.  цинга, скорбут (С ви-

тамининин жетишсиздигинен бүй- лөлөр көөп чыккан тиш оорусу).

iskorpit,        -ti        зоол.        деœиз        кирписи,

скорпена (Scorpaena scrofa).

İslâm  1.Ислам,  мусулманчылык.  ~  dini

Ислам дини. 2.мусулман. ~ nya-

Ислам/мусулман дүйнөсү. ~ hukuku динге негизделген укук, шариат.

İslâmcılık, -ğı панисламизм.

İslâmî Ислам динине байланыштуу.

İslâmiyet,-ti   Исламият,   мусулманчы-

лык.

İslâmlaşmak  мусулман  болуу,  мусул- манчылыкты кабыл алуу.

İslâmlaştırmak        мусулмандаштыруу, мусулман динине кийирүү.

İslanda Исландия.

İslandalı исландиялык.

İslâv 1.славян. 2.славяндарга мүнөздүү

/тиешелүү.  ~  dilleri  славян  тил-

дери.

İslâvca  1.славян  тилдери.  2.славянча.

eski ~ эски славян тили.

İslavist славист.

islemek 1.ыштоо, ышка кармоо. 2өө-

лөө, көө сыйпоо/кылуу. 3.түбүнө

күйгүзүп жиберүү (мис. сүттү).

islenmek 1шталмак. 2өөлөнмөк, көө болмок. 3.ис/түтүн жыттанмак.

isli 1.ис жыттанган, ыштуу. 2.көөлүү.

islim к.  istim.

ismen аты менен, атын атап.

ismet,-ti 1.адеп-ахлактуу, таза, аруу, күнөөсүз, периштедей. 2.ак ниет- тик, чынчылдык.

ismetli        1.адептүү,        ахлактуу,        аруу.

2.чынчыл, ак ниет.

ismetsiz 1.адепсиз, ахлаксыз. 2.арамзаа,

жалганчы.

isnat,-dı 1.(бирөөгө бир нерсени) жаба салуу,        артуу,        мойнуна        коюу.

2.өтм.   жалаа,  каралама.  ~  etmek

 

 

 

 

 

ispalya

istek

 

  1. 1)жаба салуу, жүктөө, артуу. 2)жалаа жабуу. 

ispalya  таяк,  казык  (жашылчаларды

жерден        көтөрүп байлоо үчүн колдонулган).

İspanya  1.Испания.  2.Испанияга  мү-

нөздүү/тиешелүү. ~ ardıcı испан арчасы (Juniperus hispanica).

İspanyol 1.испан. 2.испандарга мүнөз-

дүү/тиешелүү.

İspanyolca 1.испанча, испан тили. 2.ис-

пандарча.

ispanyolet,-ti   шпингалет,   терезе   бе- киткичи.

ispari  зоол.   кылкандуу  сарг  (Sargus

annularis).

İsparta Спарта.

ispat,- 1.далилдөө, тактоо, бышыктоо.

  1. 2.далил, күбө, аргумент. ~ etmek далилдемек. ~ hak далилдөө акысы.   gaybubet  ук.   күнөө- 

сүздүк  далили,  алиби.   vücut etmek өзү чыга келиш/ катышыш. ispati (карта ойнунда) чырым. ~ kızı

чырым дама. ~ oğlu чырым валет.

ispatlamak 1.далилдөө. 2.мат.  көргө- зүү, бекемдөө, бышыктоо.

ispatlı        далилденген,        далили/күбөсү бар. ~ şahitli далилдүү, күбөлүү.

ispenç,-ci 1.бентам тоогу (майда тоок-

тун бир түрү). 2.өтм. жапыз, кодоо, майда. ~ horozu арго кыска бойлуу,     кодоо,     кыйынсынган

(киши). ~ horozu gibi кодоœдогон, мыкчыйган   (киши).

ispermeçet,-ti        спермацет.        ~        balinası

зоол. кашалот (Physeter catadon).

ispirto  1.ооз.   спирт.  (imbikten)  ~  çek- mek        спирт        тартуу.        kafurlu        ~

камфар спирти. saf ~ таза спирт. 2.өтм. ичкилик.

ispirtolu спирт кошулган, спирт менен

жасалган,    алкоголдуу.    ~    içki

алкоголь ичимдик.

ispit, -ti (араба) дөœгөлөгүнүн огу.

ispiyon шпион, тыœчы, тил.

ispiyonlamak   арго   тыœчылык   кылуу, маалымат/сөз   ташуу.

ispiyonluk,   -ğu   шпионаж,   тыœчылык,

сөз ташыма.

ispiritizma спиритизм.

israf ысырап, коромжу. para ~ı акча ча-

чыш. ~ etmek ысырап кылуу, ку- рулай коромжу кылуу. ~a kaçmak чектен аша каржап жиберүү.

İsrafil Исрайил (Ислам ынанчы боюнча кыямат күнүн кабарлай турган периште).

İsrail Израиль.

İsrailli израилдик.

İstanbul  Cтамбул.  ~  Boğazı  Босфор

мойногу. ~ efendisi сылык, кичи пейил киши. ~ kaldırımı çiğnemiş шаар жолунда такшалган. ~ kazan,

ben kepçe ооз. Стамбул казан, мен чөмүч        (Стамбулда көрбөгөнүм калбады).   ~un  taşı  toprağı  altın

Стамбулдун ташы, топурагы ал- тын.

istasyon 1.темир жол станциясы. 2.та-

жырыйба, изилдөө станциясы. meteroloji ~u метеорология стан- циясы.  3.соода,  текшерүү,  эмдөө

жайлары. benzin ~u бензин стан- циясы. ~ şefi станция башчысы.

istatistik,-ği 1.статистика. ~ler статис-

тика     маалыматтары.     2.статис-

тикалык.

istatistikçi статистик.

istavrit, -ti зоол. ставрида (Trachurus trachurus). ~ azmanı оркинос балыгына жаœылыш берилген ат.

istavroz    дин        1.крест.     2.чокунма.        ~ çıkarmak чокунуу.

istek, -ği 1.каалоо, тилек, эœсөө, мүдөө.

~inde bulunmak (бир нерсени) каа- лоо, тилөө. 2.эрк, буйрук, үстөм- дүк. ~ine boyun eğmek/ katlanmak

каалоосуна/эркине    баш    иймек.

~lerini yerine getirmek буйругун/ каалоосун   аткармак.   kendi   ~iyle,

kendi   ~   üzerine   өз   каалоосу/

 

 

 

 

 

isteka

istida

 

эрки/көœүлү менен. ~ kipi грам.

тилек ыœгай.

isteka  1.(биллиардда)  кий,  биллиард

таягы. 2.полигр. сөөкчө. 3.бут кийимдин таманын жалтыратыш үчүн өтүкчүлөр колдонгон сөөк.

istekle  жан  дили  менен,  өз  каалоосу менен.

isteklendirmek кызыктыруу, дегдетүү,

эœсетүү, деликтирүү, кызыгуусун ойготуу, делебесин козгоо..

isteklenmek        каалоо,        эœсөө,        көœүл-

дөнүү, дегдөө.

istekli 1.каалаган, эœсеген, көœүлдөн- гөн. 2.өз каалосу менен, ыктыяр-

дуу.

isteksiz каалабаган, көœүлү жок.

isteksizlik,-ğı        каалоосу/көœүлү        жок-

тук.

istem 1.(бирөөдөн) талап, талам, суроо, каалоо.  sunu  ve  ~  сунуш  жана

талап. 2.психол. эрк, эрктин күчү.

istemek 1.каалоо, тилөө, эœсөө. istersen

(эгер)  кааласаœ.  isteyerek  өз  кө-

œүлү/каалоосу менен. istediği gibi olsun каалаганындай/тилегенин- дей болсун. istemeye istemeye каа-

лабай, мойнунан байлагандай бо- луп. ister istemez кааласаœ каала- басаœ да. canım istemiyor көœүлүм

келбей/чаппай турат. nasıl isterse- niz каалаганыœыздай/ айтканы- œыздай болсун. 2.сурануу, өтүнүү.

ondan yardım istedim андан жар- дам сурадым. 3.көрүүнү/ көрү- шүүнү кааламак. sizi isteyen kim-

di? сизди сураган ким экен? 4.керек/зарыл болуу,  талап кы- луу. bu iş çok emek ister бул иш

аябагандай эмгек талап кылат. 5.куда/жуучу түшүү, сөйкө салуу, колун суроо (кыздын). bir çok kişi

istedi ama vermedi бир топ киши жуучу түшүп келди, бирок бер- беди.  istediği  gibi  at  koşturmak/

oynatmak  каалаганындай  ойноп-

күлүү/тайраœдоо, оюна келгенин кылуу. istemez кереги жок.

istemli  1.ыктыярга/өз  каалоосуна  жа-

раша. 2.өз көœүлү менен, ыктыяр- дуу, көœүлдүү. ~ hareket ыктыяр- дуу аракет/кыймыл.

istemseme психол.  майда тилек, чабал арзуу, ниет.

istemsiz эрксиз, аргасыз, көœүлсүз, каа-

лоосуз. ~ hareket аргасыз аракет.

istenç,   -ci  эрк,   каалоо,   арзуу.   ~   dışı

эрксиз,  каалоосуз,  мажбурланып,

зордолуп, аргасыз.

istenilmek, istenmek кааланмак, жакты- рылмак. istenildiği zaman каалаган

мезгилде. istenmeyen sonuçlar кү- түлбөгөн агымсыз) жыйынтык- тар.  istenilmeyen/istenmeyen  adam

дипл. жакпаган киши, нон грата.

istenograf стенограф.

istenografi стенография.

istep, -pi талаа, мейкиндик.

ister  1.зарылчылык,  керектик,  талап.

halkın ~leri элдин талабы. 2. ~ ... ~

... кааласаœ ....., кааласаœ .... ~ gitsin,

~ kalsın кааласа кетсин, кааласа калсын. ~ istemez аргасыздан, ай-

ласыздан. ~misin? каалайсыœбы? кааласаœ…

isteri   психол.        истерика,   албууттук,

жин. ~ye tutulmak истерика чыга- руу, албууттануу.

isterik  1.кыялы  жаман,  жинди  кыял,

албуут. 2.истерикалык.

istetmek 1.суратуу (бир нерсени). 2.(бир кызга)   жуучу   жиберүү,   колун

суратуу.

istiap, -bı көлөм, сыйымдуулук, ич. ~ haddi жүк көтөрүмдүүлүк. ~ kabi-

liyeti сыйдырма мүмкүнчүлүгү. ~ etmek ичине алуу, камтуу, сыйды- руу, батыруу.

istiaplı көлөмдүү, сыйымдуу, ичтүү.

istibdat,-dı деспотизм, жеке бийлөөчү- лүк, чексиз монархия.

istida эск.  арыз (жазуу жүзүндө).

 

 

 

 

 

istidat

istikbal

 

istidat,- эск. 1.жөндөм, шык, ык, эп. musikî музыкалык жөндөм/ шык. 2..мед. жакындык, оомалык, ын- таалуулук, ыœгайлуулук (кайсы бир ооруга).

istidatlı жөндөмдүү, шыктуу, ыктуу, эптүү.

istidatz жөндөмсүз, шыксыз, эби жок.

istidiâl,-li 1.бүтүм, жыйынтык, болжол.

hava ~i аба ырайы болжолу. 2..лог. дедукция, ойдун логикалык жүрү- шү. ~ etmek бүтүм чыгармак, жы-

йынтыкка келмек.

istif 1.ирет, жыйын ( үстү-үстүнө ко- юлуп тизилген). 2.арго уйкусуроо.

~ etmek жыюу, түзүү, иреттөө. ~ini bozmak 1)иретин  бузуу,  чачуу. 2)(бирөөнүн) тынчын алуу, жини-

не тийүү. 3)арго шылдыœдоо, кем- синтүү. ~ini bozmamak капарына албоо, теœелбөө.

istifa 1.арыз берүү, кызматтан бошо- нуу. 2.иштен бошонуу арызы. ~ basmak дароо иштен бошонуп кет-

мек. ~ etmek иштен бошонуу. ~sı vermek бошонмо арызын берүү.

istifade 1.пайдалануу, пайдасын көрүү,

колдонуу. fırsattan ~ мүмкүнчү- лүктөн пайдалануу. 2.пайда, кы- зыкчылык. ~ etmek пайдаланмак,

күнүн көрмөк, пайда чыгармак.

istifadeli пайдалуу, кирешелүү. ~ sat- mak кымбат сатуу, ортодон пайда

табуу.

istifçi 1.таœган, жыйган, иреттеген ки- ши (мис.  жүктү). 2.алып сатар,

сүткор.

istiflemek        1.таœуу,        жыюу,        иреттөө.

2.жүктөө (учакка,  кемеге). 3.топ-

топ/жыйып алуу (пайда табуу/ алып сатарлык кылуу).

istifrağ эск.  куску. ~ etmek кусуу.

istihbarat,- 1.кабар, маалымат. 2.жа- шыруун алынган маалымат, чал- гын. ~ rosu маалымат бюросу. ~

dairesi      маалымат/кабар      алма

бөлүмү.

istihbaratçı 1.маалымат берүүчү. 2.чал-

гынчы, тыœчы, агент, резидент.

istihdam пайдалануу, колдонуу. ~ et- mek иштетилүү, иште колдонуу, пайдалануу. bu fabrikada kaç işci ~

ediliyor? бул фабрикада канча киши иштетилет?

istihfaf  кемсинтүү,  кордоо,  теœсинбөө.

~ etmek кемсинтиш, кордош, сыйлабаш.

istihkak,-kı        1.(бир        нерсеге)        акысы/

укугу болмо. 2.(бирөөнүн) эмгеги үчүн берилген акы (акчалай же азык түрүндө). ~ etmek (бир нерсе

алууга) укугу/акысы болуу.

istihkâm аск. чеп, коргонуу пункту, фортификация  жайы.  2скердик-

инженерия. ~ bulmak бекемделүү, чыœдалуу (өœүт). ~ hattı чыœдал- ган  линия.  ~  suba инженердик

күчтөр офицери. ~ yapmak окоп казуу.

istihsal, -li 1.өндүрүп чыгаруу, алуу, ээ

болуу. 2.үрүн, продукция, олжо. 3.өндүрүш. ~ aletleri өндүрүш ку- ралдары. ~ etmek өндүрүп чыгар-

мак. ~ cü өндүрүш күчү. ~ ilişkileri өндүрүштүк мамилелер.

istihza эск.  чымчыкей, какшык, азил,

сарказм, ирония. ~ etmek какшык- тоо, чымчып сүйлөө, шылдыœ кы- луу.

istihzar 1.даярдоо, белендөө. 2.эске салуу, эскерүү. 3.чакыруу, үндөө. 4.филос.  элес. ~ etmek 1)даярдоо.

2)эстөө.

istikamet,-ti    1.багыт,    тарап.        aksi        ~

карама-каршы    багыт.    her    ~te

  1. 1)бардык жакка/багытка. 2р та- раптуу. 2.ооз. түздүк, шардык, чынчылдык,   тууралык.   ~    s- 

termek ак жүрөктүк/ чынчылдык кылуу. ~ vermek  багыт берүү, жетектөө.

istikbal,-li        1.келечек,        болочок.        ~de

 

 

 

 

 

istiklâl

istisna

 

келечекте, болочокто. ~i büyük ке- лечеги кенен. ~ için planlar ке- лечек пландар. 2.каршысына чы- гуу, тосуп алуу. ~e çıkmak тосуп чыгуу. ~ merasimi тосуп алуу салтанаты. ~ etmek тосуп алуу.

istiklâl,-li эгемендик, боштондук, көз карандысыздык. İ~ Harbi Түрк Боштондук Согушу . İ~ madalyası Боштондук        Медалы. İ~ Marşı Боштондук Маршы.

istikrar 1.ырааттуулук, бекемдик, ста- билдүүлүк, туруктуулук. ~ bulmak

стабилдешүү, ырааттуулукка ээ болуу. 2.жайгашуу, отурукташуу.

3.хим. чөгүү. 4.метеор. жаана- чындар. ~ etmek 1табилдешүү, туруктуу мүнөзгө ээ болуу, бекем-

делүү. 2айгашуу. 3)хим. чөгүү.

istikrarlı ырааттуу, бекем, туруктуу, стабилдүү, калыптанган.

istikrarsız ыраатсыз, олку-солку, ту- руксуз, өйдө-төмөн.

istilâ  1.чабуул,  баскынчылык,  басып

кирүү. 2.басып алуу, жеœүү. ~ har- bi баскынчылык согушу. 3.жайы- луу, тароо (мис. бир оору). 4.өтм.

толтуруу, жайнатуу (мис. товар- ларды). ~ etmek 1)басып кирүү, чабуул коюу. 2)жеœип алуу, кара-

туу. 3)жайылуу, тароо (жугуштуу оору). 4.(микроп) денеге кирүү. 5.жайнатуу, карк кылуу.

istilâcı 1.баскынчы, чабуулчу. ~ ordular баскынчы ордулар. 2.баскынчы, басып        алуу    максатындагы.    ~

planlar баскынчы пландар.

istim 1.буу (кыймылдаткыч күч ката- ры). 2.ооз.  алкоголдуу ички-лик.

~ini almak ичкилик ичүү. ~ arka- dan gelsin 1)көзүм көрбөсүн, көчү- гүмү   бөрү   жесин.   2)эч   даяр-

дыксыз бир ишке баштоо.

istimal,-li эск. колдонуу, пайдалануу. ~ etmek   пайдаланмак,   колдонмок.

reyini ~ etmek добушун колдонуу.

istimbot,-tu буу кыймылдаткычтуу катер.

istimdat,- жардам/көмөк суроо, жар-

дамга чакыруу. ~ etmek жардамга чакыруу.

istimlâk,-ki ээлигинен ажыратуу, кон-

фискация (мүлктү). ~ etmek ээли- гинен ажыратыш, конфискацияга алыш.

istimna мастурбация, онанизм.

istinaden (бир пикирге ж. б. ) таянып, негизденип.

istinaf ук. апелляция, кайра кароо (соттун өкүмүн). ~ mahkemesi аппелляциялык сот.

istinat,- эск. 1.таяныш, жазданыш, жөлөнүш. 2.ишениш, таяныш. 3. (бир нерсени) далил катары көргө-

зүш. ~ duvarı тирөөч дубал. ~ et- mek таянуу, негизденүү, жетекчи- ликке алуу.

istirahat,-ti дем алыш, тынч жатыш. ~e çekilmek эс алганы кетиш. ~ nü дем   алыш   күн.   ~   etmek   эс/дем

алыш.

istirdat,-ti кайра алуу, бошотуу (мис.

бир шаарды).

istirham жалынып-жалбарыш, кечирим сураш, алдына түшүш. ~ etmek өтүнүү, жалынып-жалбаруу.

istiridiye зоол.  устрица (Ostrea edulis).

istismar 1.иштетүү, пайдалануу. 2.кыя-

натчылык  кылуу,  (бирөөнүн)  ак

ниетинен пайдалануу. 3зүү, экс- плуатациялоо. ~ etmek 1)пайдала- нуу, колдонуу, иштетүү. 2)караса-

натайлык  кылуу.  3)эзүү  (бирөө-

нү).

istismarcı 1ксплуататор, эзүүчү. 2.экс-

плуатациялык. ~ sınıflar эзүүчү таптар.

istisna 1.өзгөчө, айрыкча, адаттан тыш-

кары, бөтөнчө. 2.артыкчылык/ өзгөчөлүк берилген (киши). ~ etmek    1)өзгөчө/бөтөнчө    кароо.

  1. 2)артыкчылык берүү. 

 

 

 

 

 

istisnaen        iş

 

istisnaen ... дан тышкары, ... дан башка.

istisnaî        бөтөнчө,        айрыкча,        өзгөчө, адаттан тышкары.

istisnasız  текши,  бирдей,  эч  кимге/эч нерсеге айырмачылык бербестен.

istişare        эск.  кеœешме. ~  etmek кеœе-

шүү. ~ heyeti кеœешчилер комис- сиясы.

istop,-pu  1.токтотуу.  2.топту  асманга

ыргытып ойногон оюн. ~ etmek 1)авто моторду өчүрүп алуу. 2)футб. оюнду токтотуу.

İsveç   1.Швеция.   2.Швецияга   мүнөз- дүү.

İsveççe 1.швед тили. 2.шведдерче.

İsveçli швециялык.

İsviçre        1.Швецария.        2.Швецарияга мүнөздүү/тиешелүү.

İsviçrelı швецариялык.

isyan козголоœ, көтөрүлүш, дүрбөлөœ. ~ bayrağı  mak  козголоœ  чыгаруу.

~ etmek каршы чыгуу, көтөрүлүү.

isyancı        козголоœчу,        көтөрүлүшчү, революционер.

isyankâr козголоœчу, баш ийбеген.

isyankârk,    -ğı   козголоœчулук,    баш ийбестик.

iş 1.иш, жумуш. ~i kolay иши жеœил. ~ sıranda meşgul etmeyin иш маа- лында  алагды  кылбагыла.  2.иш,

кызмат, мансап. ~e almak ишке алуу. ~ anlaşması иш келишими. ~ arkadaşı кызматташ, коллега. 3.иш

тармагы/салаасы, ишмердик. gü- venlik ~leri коопсуздук иштери. asker ~i аскер иши. 4.максат, иш,

план. bu benim ~ime gelmez бул менин ишиме жарабайт. bu teklif onun   ~lerini   bozdu  бул  сунуш

анын иштерин/пландарын бузду. 5.абал, жагдай, шарт. ~ böyle iken иш мындай болуп турса. ~ler dur-

gun иштер токтоп калды. 6.аракет, практика, кыймыл. 7.маселе, про- блема. benim ~imi görmediler ме-

нин        маселеми        карашпады.

8.өндүрүш, соода, финансы иште- ри. ~ çevreleri иш чөйрөлөрү. ~ adamı ишкер, бизнесмен. 9.чебер- чилик, усталык, эмгек, өнөр. cam

~i айнек усталыгы. ~i ır bir ör

токулушу  кыйын  жапкыч.  10.өн-

дүрүлгөн, жасалган, чыккан. Buhara ~i halılar Бухарада жасал- ган килемдер. 11.кесип, милдет. ~i

nedir! эмне  иш  кылат?  12.иш жери, бюро. öğlen ~e gel түштө ишке  кел.  her  gün  saat  5'te  ~ten

çıkar ар күнү саат 5те иштен чыгат. 13.жашыруун себеп, сыр. bunda bir ~ var мында бир иш бар.

14.кыйынчылык, балакет. başına bir ~ gelmesin башына балакет келген болбосун. ~ler açılmak иш/

соода жандануу. ~ açmak кыйын- чылыктар жаратуу. ~inin adamı өз ишин жакшы жасаган, шашпаган.

~ akdi иш келишими/макулда- шуусу. ~ alanı иш тармагы. ~in ala- yında  olmak  бир  ишти  оюнчук/

тамаша көрүү. ~i Allaha kalmak иши Кудайдын колунда болуу, Кудайдан башка үмүт калбоо. ~i

altüst etmek ишти баш-аламан кылуу. ~ten anlamak ишти жакшы билүү,   иштин   көзүн   таануу.   ~

anlaşmazğı иштеги келишпестик- тер/ ыйкы-тыйкылык. ~i aptalğa vurmak ишти билбемиш/ түшүн-

бөмүш болуп коюу. ~i antıya/ sürüncemede bırakmak ишти ык- сыз созуу. ~ aşırmak ишинде ийги-

ликтер жаратуу. ~ ayağa düşmek иш билбегендердин  колуна түшүү. ~ler aynasız gidiyor иштер

эœ начар абалда. ~i azıtmak иш чектен        чыкмак, татаалдашмак, чиеленмек. (şu) ~e bak! муну кара!

~ine bak! өз ишиœди бил/кыл! ~e bakmak иштин башында болуу/ карап   туруу.   ~in   başı  1штин

мааниси/маœызы. 2штин башы,

 

 

 

 

 

iş        iş

 

демилге. 3)ишти баштаган/козго- гон/дүрбөткөн (киши). ~ başına! ишке жөнөгүлө! ишиœердин ба- шында болгула! ~i başından mak иши башынан ашуу. ~ başa düşmek иш башка түшүү. ~ başı 1ш башкаруучу, бригадир. 2штин башы. 3) мамлекеттик бийликтегилер, башкаруучулар.~ başı yapmak ишке киришүү. ~ başındakiler жогордогулар, башка- руучулар, чоœдор. ~ bına geçmek 1ир иште иштей баштоо. 2ир иште жетекчилик кылуу. ~ başına getirmek (бирөөнү) бир жетекчи кызматка коюу. ~ becermek ишти аткаруу/орундатуу/бүткөрүү. ~i berbat etmek иштин ойронун чыгаруу. ~ bırakımcı иш таштоочу.

~ bırakımı иш таштоо. ~ birliği иш бирдиги,   кызматташтык,   орток-

тук. ~ten (bile) değil! болбогон/ арзыбаган иш! ~ bilmek иштин кө- зүн билүү. ~ini bilmek 1)өз ишин

мыкты билмек. 2)пайда табууну/ өз кызыкчылыгын коргоону мык- ты билмек. ~ birliği kurmak кыз-

матташтык жасоо. ~ birliği etmek кызматташуу, ортоктошо иш жасоо.  ~  birlikçi  арачы,  арадан

пайда көргөн (киши,  курулуш, мекеме). ~ birlikli 1)ашар, орток- тошо/жапатырмак   жасалган   иш.

2)коллектив,  жамаат.  ~i  bitirmek

ишти  бүтүрүү,  аягына  чыгаруу.

~ini   bitirmek  (бирөөнү)  жайлап

салуу, көзүн тазалоо, ишин бүтү- рүү. ~i bitmek 1ши бүтүү/аяк- тоо.  2)өтм.   иши  бүтүү,  айласы/

аргасы түгөнүү. ~e boğmak ишти башына үйүү. ~ler boktan иштер айласыз   ачар).   ~i   boru   иши/

абалы начар. ~ bölümü 1)экон. иш бөлүштүрүү. 2)милдеттерди бөлү- шүү.  ~leri  bulandırmak  иштерди

чаташтыруу, чакчелекей кылуу. ~

buyurmak иш буюруу. ~ çatallan- mak иш кыйчалыштоо/кыйындоо.

~ çevirmek тымызын иштер жасоо.

~ çığndan çıkmak иштер чыйы- рынан чыкмак. ~ çıkarmak 1)иш чыгаруу,  көп  иштөө.  sana  göre

lun fazla iş çıkar сага караганда уулуœ көп иштейт. 2)башына иш ачуу,    башына    балакет    болуу.

3)керексиз иштер жасатуу. ~ çık- mak 1)иш чыгып калуу. 2)бир кыйынчылык/проблема         пайда

болуу. ~ çıkmaza girmek иш туœ- гуюкка кабылмак. ~e dalmak ишке баш-оту   менен   кирип  кетүү.   ~

dayıya düş ооз. иш устасынын колуна тийди. ~ değil 1)опоœой иш,  колдон  келчү  иш.  2)бул  иш

болбойт/жарабайт.  senin  yaptığın

~ değil сенин кылганыœ туура эмес.  ~  donu  шалбар.  ~i  dökmek

иштин жөнүн башкага буруу. ~i şakaya dökmek ишти тамашага айландыруу. ~i duman иши, абалы

кыйын. ~ düşmek иш артуу/ ка- луу. ~ bana ştü иш мага калды.

~i düşmek (бирөөнүн) иши түшүү

(башкасына). ~leri zene koymak

иштерди  тартипке/ иретке  салуу.

~   edinmek   бир   ишти   милдет/

кызмат деп билүү. ~inin ehli/erba- bı/eri  өз  ишинин  устасы/чебери.

~ten  el  çekmek иштен ыраактоо/

кол үзүү. ~ten el çektirmek иштен узакташтыруу/оолактатуу. ~in en tuhaf  tarafı  иштин  жаман  жери/

жагы. ~ler fenaya sarmak иштер жаман жагына айлануу. ~i gar- garaya  getirmek  ооз.   ишти  буда-

майлоо, башты айлантуу. ~ine gel- mek иш көœүлүнө төп келүү/ майдай  жагуу,  ишине  жароо.  ~e

girişmek ишке киришүү. ~e girmek ишке кирүү. ~ remez ишке жараксыз. ~ rmek 1)иши болуу,

иш аткаруу. 2)(бирөө менен) бирге

 

 

 

 

 

iş        iş

 

бир иши болуу. ~ini görmek 1)(би- рөөнүн) ишин аткаруу. 2)(бирөө- нүн) ролун ойноо. 3) бирөөнүн ишине жароо, пайдалуу болуу. 4шин бүтүрүп берүү. 5)ишин бүтүрүү, жайлоо, көзүн тазалоо. ~ rmezlik nedeniyle ишке жарам- сыздыгы үчүн. ~ten rünmemek сыртынан байкалбоо, оœой сезилүү. ~ göstermek иш берүү/ көргөзүү/буюруу. ~ güç 1)иши- жайы. 2)жасала турган иш. ~i gücü nedir? эмне иш кылат? ~ine cü- ne bakmak өз ишин билмек (баш- каларга тийишпөө). ~i gücü bırakmak бардык ишин таштап коюп. ben buraya ~imi gücümü bırakarak geldim мен  бул  жакка бардык ишими таштап коюп кел- дим. ~ cü экон. 1ш/жумушчу күчү. 2)иштөө  мүмкүнчүлүгү, ишке жарамдуулук. ~nü yitirmek иштен калуу, алдан таюу. ~i cü yok 1)бош, ишсиз. 2)жатып ичер, жанбакты. ~ten güçten kalmak алдан-күчтөн таюу. ~ günü иш кү- нү, апта ичи күндөр. ~ten haberdar olmak иштен кабары болуу. ~ hastakları кесип оорулары. ~ hay- va иш айбаны, унаа. ~ hukuku иш укугу. ~in içinden çıkamamak иштин ичинен чыга албоо, чай- налуу. ~in içinden çıkmak иштин ичинен чыгуу, жолун таап кетүү.

~tin içinden ~ çıkarmak иштин ичинен  иш  чыгаруу.  ~in  içine  ka-

ştırmak (бир) ишке аралаш- тыруу. ~in içinden yrılmak (бир) иштен качып/кутулуп кетүү. ~in

içine çmak орой ишти ойрон кылуу. ~ inada binmek балтасы ташка  тиймек,  ар  ким  өз  оюнан

кайтпаган абалга келмек. ~ ~ten geçmeden кеч болуп кала электе, кызуусунда.  ~  ~ten  geçti  болору

болду. ~i ~ olmak жыргап-куунап

жашоо, майлуу иште иштөө. ~ten kalmak иштен калуу. ~e kapak vurmak ишти  жаап/билгизбей салуу. ~ kaştırmak/kaynatmak ча- гым жасоо, интрига чыгаруу. ~ kazası иш кырсыгы. ~ ki болсо болду. ~e koşmak ишке чуркоо. ~e koyulmak ишке киришүү. ~i kuy- rundan tutmak ишти тескери- синен жасоо. ~in mi yok? башка ишиœ жокпу? ~ ola/olsun! иш аты болсун деп. ~ olacağına  var болору болот. ~i olmak 1ир иши бар болуу. 2)иши жакшы кетүү. 3ир мандеми болуу. 4)эсептеше турган жагы болуу. bu aksi adamla

~imiz var бул кежир кишиде ишибиз  бар.  ~i  oluruna  rakmak

ишти жайына коюу. ~ olsun diye иш аты болсун деп. ~i örtbas etmek ишти  басып/  жаап-жашырып  ко-

юу. ~ peşinde koşmak иштин арка- сынан чуркоо/жүгүрүү, иш деген- де  ичкен  ашын  жерге  коюу.  ~i

pisletmek иштин кайырын чайыр кылмак. ~i pişirmek 1шти бы- шыруу.    2)(аял-эркек    жөнүндө)

жакындашып алуу (сексуалдык жактан). ~i pişkinliğe vurmak билмексен/көрмөксөнгө       салып

коюу. ~in püf nоktası иштин эœ маанилүү жагы/сыры. ~i rast git- mek  иши  жолунда/оœдой  берди

болуу. ~in rengi değişmek иштин түрү бузулмак. ~i resmiyete dök- mek ишти расмий түргө келтирүү.

~i sağlama almak/sağlam kazığa bağlamak ишти бекемдөө/бышык- тоо/чыœдоо.   ~   sahibi   иш   ээси,

бизнесмен. ~in sakalı bitti иш узун мөөнөткө токтотулду. ~ sarpa sar- mak иш татаалдашуу/чиеленүү. ~i

sermek  иштин  ойронун  чыгаруу.

~in  sonu  иштин  аягыоœу/түбү.

~i sonuçlamak/sonuna getirmek иш-

ти  аягына  чыгаруу.  ~  zleşmesi

 

 

 

 

 

işaret

işitim

 

иш келишими, контракт. ~ suya düşmek иши сууга түшүү, тилеги таш кабуу. ~ tam deminde/ kıva- nda иш кайнап турган кез. ~i tatya bağlamak жарашуу, элде- шүү. ~i temizlemek иштин изин жоготуу/суутуу. ~in tersliğine bak иштин оœ келбей/ кыйчалыштап турганын кара. ~i ters gitmek иши оœ келбөө. ~i tıkırında иши ты- кылдап жүрүп атат. ~ tutmak иш кылуу. ~in ucu dokunmak иштин залакасы тийүү. ~i uzatmak ишти создуктуруу/созуу. ~ üs иш үс- түндө. ~in üstüne düşmek ишинин үстүнө түшүү/ үœүлүп иштөө. ~ var 1)иш колунан келет, жөндөм- дүү. 2)иш бар. ~im var ишим бар (бош эмесмин). ~ yapmak иш жа- соо, иштөө. ~e yaramak ишке жароо. ~e yaramaz ишке жараба- ган. ~ yeri иш жери, ишкана, иш орду. ~ yerinde sayıyor иш ордунда турат, жылыш жок. ~ yok 1)иш жок. 2) жараксыз/пайдасыз. o ara- ba alma, onda ~ yok ал машинени алба, ал жараксыз. ~i yokuşa sür- mek ишти жылдыруу/оœдоо. ~ yolunda olmak иштер жолунда болуу. ~i züstü bırakmak ишти начарлатып жиберүү. ~i züne züne bulaşrmak иштин дайнын таба албай калуу.

işaret,-ti  1шаарат,  жаœсоо.  2.белги, көрсөткүч,  жышаан(а).  3.сигнал. imdat ~i жардам сураган сигнал. 4.грам.  тыныш белгилер. ~ etmek ышаарат  кылуу,  жаœсоо,  белги берүү. ~ lâmbası сигнал лампасы. ~ parmağı сөөмөй. ~ zamirleri грам. шилтеме ат атоочтор.

işaretçi ышааратчы, сигналчы, стартер

(спортто).

işaretlemek  1.ышаарат  берүү,  жаœсоо.

2.белгилөө, белги коюу.

işaretli  белгиленген,  белгилер  коюл-

ган.

işba, эск.  1.канма, каныкма. 2.канык-

кан. ~ etmek хим. каныктыруу.

işbu ооз.  бул, ушул, аты аталган, кеп кылынган.

işçi  1.жумушчу,  эмгекчи.  ~  gücü  жу-

мушчу күчү. ~ hareketi жумушчу кыймылы. ~ sını жумушчу табы.

~ sigortası социалдык камсыздан-

дыруу. 2.зоол. жумушчу, төл бер- беген  (аары,   курт-кумурскалар).

~ temsilcisi жумушчулар өкүлү. ~

ücreti жумушчу акысы.

işçilik,-ği  1.жумушчулук  (кесип  жана милдет).  2.эмгек  акы.  3.(бир  иш

үчүн) сарпталган эмгек, кеткен күч. 4.жасалыш, кылдаттык, уста- лык.   bunda   çok   ~   var   мында

аябагандай усталык бар.

işemek сиймек, даарат ушатмак.

işgal,-li  1.басып  алуу,  ээлөө,  каратуу

(бир жерди). 2.алагды кылуу, убактысын алуу, тоскоол болуу (бирөөгө). 3.убара кылуу. ~ etmek

1)(бир жерди) басып/ тартып алуу. 2)алагды кылуу, тоскоол болуу. 3)убактысын, ордун алуу. ~

altında  кол  алдында.  ~  kuvvetleri

басып алуучу күчтөр.

işgalci басып алуучу, баскынчы, окку-

пант.

işgüder  дипл.   ишеним  берилген/таа- нылган.

işgüzar 1.колу жөндөмдүү, чебер. 2.шы- луун, чыйрак, чапчаœ. 3.жасалма, сырты  жылтырак,  ичи  калтырак,

көрсөтмөчүлүк.

işgüzark,-ğı  1.жөндөмдүүлүк,  чебер- лик.        2.шылуундук,        чыйрактык,

чапчаœдык. ~ etmek шылуундук кылуу.

işitilmedik  кулак  угуп,  көз  көрбөгөн,

адаттан тышкары. ~ bir şey кулак угуп, көз көрбөгөн ишерсе.

işitilmemiş к.  işitilmedik.

işitim эшитүү, угуу. ~ orga эшитүү/

 

 

 

 

 

işitme

işlemek

 

угуу органы.

işitme  эшитме,  укма,  тыңшама.  ~  aleti

  1. 1)угуу   аппараты.   2)угуу   систе- 

масы. ~ engelli кулагы кереœ.

işitmek 1.угуу (кулагы менен). 2.угуп билүү. 3.тил/жеме угуу.

işitmelik, -ği акустика.

işitmemezlik, -ği : ~e getirmek/~ten gelmek укпамыш болуу, укпамыш-

ка салуу.

işitmezlik,-ği        1.кереœдик,        дүлөйлүк.

  1. 2.укпамыш болуу. 

işitsel биол. , анат. угууга байланыш- туу/тиешелүү.

işkembe 1.кепшөөчү айбандарда ички

органдар (ичеги, карын ж. б. ). 2.ичеги-карындан жасалган шор- по. ~den atmak/~den е ~i kübra-

dan) konuşmak ойдуоону сүй- лөө, калпты-чынды койгулаш- тыруу. ~ çorbası ичеги-карындан

жасалган сопро. ~sini düşünmek өз курсагын ойлоо. ~sini doldurmak кардын   тойгузуу.   ~si   geniş   кеœ

пейилдүү. ~ suratlı орой бети чаар киши   (сөзм. с.    ичеги   жүздүү).

~sini şişirmek ыгып-тыгып жемек.

işkembeci 1.ичеги-карын саткан киши.

2. ичегиарындан жасалган та- мактар сатылган жай.

işkence 1.кыйноо, эзүү, жабыр. ~ aletleri кыйноо куралдары. 2.өтм. (бирөө- нү) суракка алуу, такуу, жадатуу.

~ etmek/yapmak кыйноо, жабыр көргөзүү, жабыркатуу. ~ye maruz kalmak   кыйноо   тартуу,   жабыр

көрүү. ~ye sokmak физикалык/ рухий жабыр тарттыруу, кыйноо.

işkenceci мыкаачы, желдет, баш кесер.

işkil 1.күмөн, ишенбөөчүлүк, кушку, шек. 2.кыйынчылык, жолтоо, тос- коол.

işkillendirmek 1.(бирөөнү) кушкулан- дыруу, шектендирүү. 2.жолтоо болуу, (ишти) татаалдаштыруу.

işkillenmek  1.шектенүү,  кушкулануу,

ишенбөө. 2.татаалдануу, чиеле- нүү.

işkilli шектүү, күмөндүү, ишеничсиз. ~

zük dingilder шектүү шекинет.

işkillilik, -ği күмөн саноочулук, ишен- бестик, шек, кушку.

işkolu 1.иш тармагы/салаасы. 2.бул тармакта иштеген жамаат.

işlek  1.жандуу,  кыймылдуу,  эл  көп

(көчө, жер). 2.даана, сулуу (кол жазуу) 3.кардары көп, сатышы жакшы (дүкөн). 4.тажырыйбалуу,

чебер, колунан көөрү төгүлгөн (киши). 5.грам. өнүмдүү. ~ ekler өнүмдүү мүчөлөр.

işlem 1.иш, процедура, операция, толтуруу (мис. бир документти). 2.аракет,  кыймыл,  иш,  процесс.

kanunî ~ler мыйзам ченемдүү иштер. teknolojik ~ технологиялык процесс. 3.иштетүү, таасир берүү.

ı ~i термик иштетме. 4..мат. амал. rt ~ төрт амал. 5..мат. маселе.

işleme 1.иштөө, иштеп чыгуу. 2.өтө кылдат кол эмгеги, сайма, түймө, зергерлик.  3.жасоо,  кылуу,  атка-

руу. günah ~ күнөө кылуу. 4.(жер- ди) айдоо, иштетүү. 5.чебер, кыл- дат жасалган. ipek  ~ жибек  сай-

малуу.

işlemek  1.иштөө,  эмгек  зарп  кылуу.

2.саймалоо, кооздоо. naş ~ сай-

малоо. 3.сиœүү, ичине кирүү, таа- сиринде калуу. e işleyen ses сөөгүœө жеткен сөз. kurşun işlemez

ок өтпөс. reğine ~ көœүлүнө ка- туу тийүү. 4.иштетүү, кайра иште- түү. ham maddeleri ~ чийки сырьё

иштетүү. deriyi ~ тери иштетүү. 5.айдоо, иштетүү (жерди). toprağı

~  жерди  айдоо.  6.жасоо,  кылуу,

көргөзүү. hayır ~ кайырдуу иш кылуу. 7.изилдөө, иликтөө (мис. бир  теманы).  8.ириœдөө,  ырбоо.

işleyen     yara    ириœдеген    жара.

 

 

 

 

 

işlemeli

iştahsız

 

9.жүрүү, иштөө (мис. аппарат, саат ж. б. ). 10. мөөнөтү бүтүү/ өтүү. ay işledi бир ай өттү. 11.ме- нен иштөө. trenler odunla işliyordu поезддер        отун менен иштечү. 12.арго куулануу, арамзаалануу. 13.арго уурдоо, кытып алуу. 14.колдонуу, пайдалануу.15. шыл- дыңдоо, келекелөө.

işlemeli саймалуу, оймолуу.

işlenmek 1.саймалануу, оймолонуу, ко- оздолуу.   2.жасалуу,   аткарылуу.

3.иштетилүү, казып чыгарылуу (мис. кен). 4.айдалуу, иштетилүү (жер).

işlenmemiş 1.дыœ, иштетилбеген (жер).

2.саймасыз,  жасалгасыз.  3.редак-

цияланбаган, чийки (жазуу).

işlenmiş иштелген, иштетилген. ~ deri иштетилген тери. yarı ~ чала фабрикат.

işletici 1.оператор. 2.иштеткен, ээси (бир жайдын). lokanta ~leri ресто- ран/кафе  ээлери.

işletme 1.иштетме, эксплуатация. ~ hakиштетме укугу. ~ masrafları иштетме чыгымдары. 2.ишке кир-

гизүү, жүргүзүү, ачуу. 3.өнөр жай ишканасы, завод, чарба. ~ emniyeti (ишканада)      иш      коопсуздугу.

4.башкарма. demir yolları ~si те- мир жол башкармасы. ~ fakültesi менеджемент факультети.

işletmeci 1.менеджер, администратор, башкаруучу. 2.кино менеджер, дистрибитор.

işletmecilik,-ği 1.менеджерлик, башка- руу. 2.эркин бюджет менен иште- ген мамлекеттик ишкана.

işletmek 1.иштетүү, иш берүү, жумуш- чу күчүнөн пайдалануу. 2.иште- түү, жүргүзүү (мис.  бир аппарат-

ты). makina ~ машинени иште- түү. 3.арго шылдыœдоо, келеке- лөө,    мазактоо    (билдирбестен).

4.арго эркектер арасында болууну

сүйүү (аял).

işlev  1.эмгекке/ишке  жарамдуулук.  ~ yitimi  ишке  жарамсыздык.  2.иш,

функция, милдет.

işlevsel функционалдык.

işlevsiz  жараксыз,  кыймылсыз,  функ-

циясы жок.

işli саймалуу, оймолуу-чиймелүү.

işlik,-ği  1.өнөркана,  ателье,  устакана,

студия. 2.иш кийими.

işmar ымдоо, жаœсоо. ~ etmek ымдап/ жаœсап белги берүү.

işporta 1.кыдырмачы соодагердин товар салган себети/замбили. 2.кыды- рып сатылган буюм. ~ya düşmek

баасыаркы кетүү, ар ким ала турган        абалга келүү, таœсыгы калбоо. ~ malı арзан товар.

işportacı  кыдырмачы  соодагер(майда-

барат саткан) .

işsiz 1.ишсиз. ~ güçsüz иши жок, бекер

и). 2.саймасыз, оймосуз, жөнө- көй.

işsizlik, -ği 1.ишсиздик, иш табылбоо.

2.боштук, иши жүрбөө (мис. бир ишкана/мекеминин). ~ sigorta ишсиздик камсыздандыруусу.

iştah 1.напси, ичтей, аппетит. açılmak ичтейи ачылмак. 2.каалоо, арзуу, көœүл. ~ açmak ичтейди ачуу. ~

kabarmak шилекейи чубуруу, напсиси артылуу. kapanmak/ke- silmek тамакка көœүлү чаппоо. ~la

yemek        маашырканып/тамшанып жеш. ~ım var 1)жегим келет. 2а- алоом бар. ~ım yok 1)тамакка көө-

нүм жок. 2)каалоом/көœүлүм жок. iştahlanmak  1.сугу  артылуу,  напсиси түшүү.        2.өтм.        көœүлү        түшүү,

каалоо.

iştahlı  1.напсиси  артылган,  жеген-ич- кени  жакшы.  2.  өтм.   каалоосу

күч, арзуусу күчтүү. ~ çaşmak жанталашып иштөө. 3. ичтейди ачкан, шилекейди чубурткан.

iştahsız тамакка көөнү чаппаган, тамак

 

 

 

 

 

iştahsızk

itfa

 

ичпеген, табити жок.

iştahsızk, -ğı тамакка табитсиздик.

işte мына, так, как, дал. ~ bu kadar бол-

гону мына ушу. ~ size anlattığım adam сизге айткан киши ушу. ~ kâğıt, otur ve yaz! мынакей кагаз,

отуруп жаз! ~, korktuğum başıma geldi! мына, коркконум башыма келди.  niçin  söylemedin  diyeceksi-

niz, bunun için ~! эмнеге айтпадыœ десеœиз, мына ушуну үчүн! ~ bunun karşısında akan sular durur!

мындай болгон соң колу-бутуœ байланып отуруп каласыœ!

işteş кесиптеш, чогуу иштеген (киши),

коллега.

işteşlik   кесиптештик,   ортоктук,   бир ишти биргелешип аткарыш. ~ çatı

грам. кош мамиле. ~ fiili кош мамиледеги этиш.

iştigal,  -li  иш,  алек,  жумуш.  ~  etmek

(бир нерсе менен) алек болуу, алышуу, үстүндө иштөө.

iştirak,-ki 1атышуу, кошулуу, тилек-

тештик. көœүл бирдиги, ортоктук. 2.бөлүшүү, үлөштүрүү. 3.(бирөө- нүн)  пикирин  колдоо.  ~   etmek

1)туура көрүү, кошулуу (мис. бир пикирге). 2)катышуу (мис. бир чогулушка). ~ hissesi экон.  үлүш,

пай.

iştirakçı орток, катышуучу.

iştiyak,-kı арзуу, эœсөө, сагыныч, куса-

лык. ~ çekmek куса болуу, сагы- нуу.

işve эркелик, ойсоœдоо, назданыш, кы-

ял .

işveli  ойсоœдогон,  жылмаœдаган,  эрке, назданган.

işveren ишкер, ишкана ээси, патрон, шеф, кожоюн. işçi ~ ilişkileri жу- мушчу- кожоюн мамилелери.

it,-ti 1.ит. ~ ürür, kervan yürür мак. ит үрө берет, кербен жүрө берет. 2.орой адепсиз, тарбиясыз киши. ~

сanlı ит жандуу. ~ dişi domuz derisi

бири-бирин сүйбөгөн эки киши ара- сындагы түшүнбөстүк үчүн айты- лат. ~ elli буттары тайтак айбан (сөзм. с. ит аяктуу). ~ gibi çaş- mak  иттей/жанын  үрөп  иштөө.  ~

~e buyurur, ~ de kuyruğuna мак.

ит итти жумушайт, ит куйругун жумушайт. ~ izi at izine kaşmak (бир иш) чиеленүү, татаалдашуу. ~

kopuk барксыз, нарксыз, түркөй киши. ~in kuyruğunda ооз. аттын кара капталынан (өтө көп, мол. ).

~ oğlu ~ иттин баласы. ~e ot, ata et vermek итке чөп, атка эт берүү (иштерди   тескери   жасагандарга

айтылат). ~i öldürene sürükletir- ler колуœ менен кылганды мойнуœ менен  тарт  (сөзм. с.   итти  өлтүр-

гөнгө сүйрөттүрөт). ~ sürüsü ka- dar орой иттей үйүгүшкөн. ~ üzümü бот. ит жүзүм, бүлдүркөн

(Solanum nigrum).

itaat,-ti  баш  ийме,  тил  алма,  моюн сунма.  ~  etmek  баш  иймек,  тил

алмак, моюн сунмак.

itaatli,   itaatkâr   тил   алчаак,   элпек, тартиптүү.

itaatsiz бейбаш, тил албаган, көк, моюн сунбас, тилге келбес.

itaatsizlik,-ği бейбаштык, тил албастык,

көктүк. ~ etmek бейбаштык/тил албастыкартипсиздик  кылуу.

italik курсив (менен жазылган жазуу).

İtalya Италия.

İtalyan 1.италян. 2.италяндарга мүнөз- дүү/тиешелүү.

İtalyanca        1.италян        тили.        2.италян-

дарча.

itdirseği, -ni (көздөгү) тирсек.

iteklemek түрткүлөө, желкелөө.

itelemek 1.итектөө, түрткүлөө, желке- лөө.  2.өтм.   түрткүлөө,  жылды-

руу, жогорулатуу.

iterbiyum хим. иттербий.

itfa 1. өчүрүү. 2.өчүү, дымуу, бастоо. 3.

соода   карызды   аз-аздан   төлөп

 

 

 

 

 

itfaiye

itilme

 

кутулуу.

itfaiye өрт өчүргүч бригада. ~ eri өрт өчүргүч.

itfayeici өрт өчүргүч.

ithaf  (бирөөнө)  атоо,  арноо  (адабий чыгарманы).  ~   etmek  (бирөөгө)

арноо, атоо, багыштоо.

ithal,  -li  1.алып  кирүү,  киргизүү,  ко- шуу.   2.сырттан   алып   келинген

соода, импорт. ~ bedeli өлкөгө ки- риш бедели. ~ lisansı импорт үчүн лицензия. ~ etmek 1)алып кирүү,

киргизүү, кошуу. 2)импорт жасоо.

ithalât, -tı 1.тыштан товар алып келүү, импорт. 2.импорттолгон товар.

ithalâtçı импортер.

itham күнөөлөө, айыптоо. ~ etmek/~da bulunmak күнөөлөө, айыпка жы-

гуу.

ithamname ук. күнөөлөмө акты.

itibar 1.сый, урмат, кадыр-барк, аброй,

абийир. artmak аброю артуу, кадыр-баркы көтөрүлүү. 2.байла- ныш, себеп, жөн. ~iyle ... жагынан/

жөнүнөн. esas  ~iyle  негизинен.  bu

~la бул жагынан. 3.кредит төлөө жөндөмү,   (бирөөнүн)   кредиттик

абалынын ишенимдүүлүгү. bo- zulmak кредит алуу мүмкүнчү- лүгүн жоготуу. ~ sigortası кредит

камсыздандыруусу. ~a almak этибарга алуу, эсептешүү. ~dan düşmek   кадыр-баркы   түшүү.   ~

etmek кадырлоо, сыйлоо. ~ görmek 1)этибарга алынуу, урмат-сый көрүү. 2)экон. , ком.  талап көрүү.

~ mektubu кредит каты. olmak 1)кадыр-баркы/аброю болуу. 2) кредит талабы күчтүү болуу.

itibaren (-дан) тартып, бери, баштап, кийин. o günden ~ ошол күндөн тартып. babamın ölümünden ~ size

daima hak verdim атамын өлүмү- нөн кийин сизди дайыма туура деп ойлодум. yarından ~ эртеœден

баштап.

itibayla көз караштан, жөндөн, боюн- ча, тургудан. kılık-kıyafet ~ dilenci- den far yoktur кебете-кешпири боюнча тилемчиден айырмасы жок .

itibarî ком. шарттуу, теориялык, бол- жолдуу. ~ kıymet болжолдуу баа.

itibarlı 1.кадыр-барктуу, абройлуу, сыйлуу. 2редит жөндөмү күчтүү,

ишеничтүү.

itibarsız 1.кадыр-барксыз, урмат-сый- сыз. 2редит алуу мүмкүнчүлүгү

жок.

itici 1.тех.  түртүүчү, түрткүч. 2.кый-

мылдаткыч, кыймылга келтиргич,

сүйрөгүч. ~ çark кыймылдаткыч дөœгөлөк. ~ güç кыймылдаткыч күч.  3.реактивдүү,  ракеталык.  ~

yakıt ракеталык күйүүчү зат. 4.өтм. жексур, жек көрүмчү, жагымсыз, көзгө суук.

itidal,-li 1.токтоолук, сабырдуулук, сал- мактуулук, башы оордук. 2.теœ салмактуулук,  калыстык.  ~i  dem

токтоо, салмактуу, таразалуу. ~ini kaybetmek кызуу кандуулук кы- луу, сабыры түгөнүү. ~ini muhafa-

za etmek токтоолугун бузбоо, та- разалоо, сабырдуулук көргөзүү. ~ sahibi   оор   басырыктуу,   токтоо

(киши).

itikat,- 1шеним, ишенич. batıl/ batıl    ~   ырымчылдык,   суеверие.

2.ыйман, Кудайга ишенүү. ~ etmek ишенүү, пикиринен/ыйманынан танбоо.

itikatlı динге ишенген, ыймандуу, такыба.

itikatsız динге ишенбеген, ыймансыз.

itilâf 1олугушуу, сүйлөшүү. 2.макул- дашуу, келишим, ынтымакташ- тык.  İ~  Devletleri  тар.   Антанта

Мамлекеттери. ~ etmek келишүү, макулдашуу, ынтымакташуу.

itilme 1.түртүлүш, кагылыш, тыгылыш.

2.түрткү, баскы, күч. сал.  tazyik.

 

 

 

 

 

itilmek

ittifakla

 

3.психол.   басуу,  токтотуу,  тутуу

(сезимдерди).

itilmek  1.түртүлүү,  кагылып-согулуу.

2.(бир ишке) мажбурлануу, күчкө салынуу.

itimat,-dı  ишеним,  ишенич,  ынанч.  ~

etmek (бирөөгө, бир нерсеге) ише- нүү, бел байлоо. ~a lâyık ишенич- ке арзыган. ~ı olmak ишеничи бо-

луу. ~ı sarsmak ишеничин акта- баш. suiistimal (бирөөнүн) ише- ничинен   пайдаланыш.   ~   telkin

etmek ишеним туудуруш. itimatlı ишеничтүү. itimatname ишеним кат.

itimatz 1.ишеничсиз. 2.эч кимге ишенбеген.

itimatzk,-ğı  ишенбестик,  ишенбөө-

чүлүк, кушку, шектенүү. ~ ster- mek ишенбестик көргөзүү, ишен- бөө. ~ oyu ишенилбестик добушу.

itina 1.камкордук, үйрүлүш, үстүнө түшүш. 2ылдаттык, чебердик, кылдат        мамиле.    ~    göstermek

1)камкордук көргөзүш. 2)кылдат мамиле жасаш, чебердеш. ~ ile кылдаттык/чебердик     менен.     ~

etmek чебердөө, абайлоо.

itinalı        1.камкор,        боорукер.        2.чебер,

кылдат, өзгөчө.

itinasız чебердебеген, абайлабаган, чо- гоол.

itiraf  моюнга  алыш.  ~ta  bulunmak/et-

mek (күнөөсүн/кылганын) моюнга алыш. ~ edeyim ki ... моюнга алыш керек .../айтып коюш керек ...

itiraz 1.каршылык, каяша. 2.ук. про- тест. ~ları çürütmek каршылык- тарды кабыл албоо. ~ kabul etmez

айныксыз, талашсыз, анык, кар- шылык көтөрбөс. ~ etmek каршы- лык көргөзүү, каршы чыгуу.

itirazcı бардык нерсеге каршы чыккан, тежик, кежир.

itirazsız        1.каршылык        көрсөтпөстөн,

каршы    чыкпастан.    2.талашсыз,

айныксыз, анык.

itiş ителеш, итектеш, түрткү, түртүш. ~ kakış  түртүшмө.  ~  kudreti  түр-

түлүү күчү.

itişmek  1.(өз  ара)  түртүшүү.  2.түрт-

күлөшүп  ойноо.  itişip-kalkışmak

  1. 1)түрткүлөшүү, жулмалашуу. 2) 

түртүшүп ойноо.

itiyat,- 1.көнүмүш,  адат.  ~ı bırak-

mak/~ından vazgeçmek адатын калтыруу/коюу, көнгөн адатынан баш тартуу. ~ üzere көнгөн адаты/

көнүмүшү боюнча. 2үнөз. ~ edinmek көнүмүш кылып алуу, адатка айландыруу. ~ etmek көнүп

алуу, адат болуп калуу.

itizar кечирим. ~ etmek кечирим сураш, алдынан өтүш.

itki психол. түрткү, ойготуу, таасир.

itlâf  1.өлтүрүш,  кырыш,  жок  кылыш.

  1. 2.кыйратыш,     бузуш,    ойрондош. 

  2. 3.ысырапкордук. ~ etmek 1)өлтү- рүү, көзүн тазалоо. 2)кыйратуу, бузуу, талап-тоноо. 3)ысырап кы- 

луу, чачуу.

itlik,-ği иттик, оройлук, тарбиясыздык, арамзаалык.

itmam 1.аягына чыгарыш, бүткөрүш, аткарыш. 2..мат. интеграция. ~ etmek 1үтүрүү, аягына чыгаруу,

аткаруу,  орундоо.  2)интеграция-

лоо.

itmek итектеш, ителеш, түртүш, жыл-

дырыш. ite kaka 1)итектеп, түрт- күлөп. 2) араœдан зорго, аябаган- дай кыйынчылык менен.

itriyum хим. иттрий.

ittiba эск.  баш ийүү.

ittifak, - 1.макулдашуу, өз ара түшү-

нүшүү, келишүү, пикир бирдиги.

2. ынтымакташтык, бирдик, ше- риктештик. Üçlü İ~ тар.  Үчтүк-

төр Бирдиги. ~ etmek 1)макулда-

шуу, өз ара түшүнүшүү. 2)бирдик

ериктештик түзүү.

ittifakla бир добуштан/ооздон, жалпы,

 

 

 

 

 

ittiham

iyi

 

бирдикте.

ittiham   1.кылмыштуулук,   күнөөкөр- дүк.   2.күнөөлөө,   айыптоо.   ~da

bulunmak/~etmek күнөөлөө, кыл- мышка/айыпка жыгуу.

ittihat,-dı 1.бирдик, ынтымактык, кор-

порация, федерация. gümrük бажы бирдиги. 2.биригүү, кошу- луу.  İ~  ve  Terakki  fırkası  тар.

Биримдик жана Прогресс партия- сы (Түркиядагы c аясий партия).

ivaz   1.каршылык,   орун,   кун.   2.ук.

компенсация. ~ olarak (бир нерсе- нин)  ордуна.  ~  vermek  зыянын

/чыгымын көтөрүү, кунун төлөө.

ivazz эч пайда көздөбөй, чын жүрөк- төн.

ivdirmek тездетүү, ылдамдатуу, шаш-

тыруу.

ivecen шашма, калдас, сабырсыз.

ivedi 1.шашмалык, тездик, ылдамдык.

2.шашылыш.

ivedili шашылыш, тездик талап кылган, күтүлбөй турган.

ivedilik,-ği  шашылыштык,  тездик.  ~le

шашылыш түрдө.

iveğen  1.  к.   ivecen.  2..мед.   бат  күчөп

кеткен, улаарып кеткен (оору). ~ hastak тез күчөгөн оору.

ivme  1.ылдамдык,  тездик,  ыкчамдык.

2.тездетүү, ыкчамдатуу, ылдамды- гын        арттыруу. ~ kazanmak ылдамдыгы артмак.

ivmek   1.шашуу,   чапчаœ   кыймылдоо.

2.ылдамдыгы артуу.

ivmeölçer  ылдамдык  өлчөгүч,  акселе-

рометр.

iye  ээ,  кожоюн,  жеке  менчикчи.  ~si olmak (бир нерсени) ээси болуу.

iyelik, -ği ээлик. ~ eki грам. таандык мүчө. ~ zamiri грам. таандык ат атооч.

iyi 1.жакшы. ~ adam жакшы киши. ~ haber жакшы кабар. ~ niyet жак- шы/ак ниет. 2.сак, саламат. ~miş-

siniz  maşallah!  дениœиз  сак  экен,

кудаа кааласа! 3.жакшы, туура, ылайык, пайдалуу. çocuklara ~ gelir балдар үчүн пайдалуу . ~ bir cevap туура жооп. 4.көп, мол, пайдалуу, берекелүү. ~ para kazanıyor көп акча табат. ~si ... 1)жакшы жери.... 2)баарынан жакшысы. ~ye çekmek жакшыга жоруу. ~ dilek ак/жакшы тилек. ~ dilekte bulunmak жакшы тилек тилөө. ~ye doğru gitmek жакшыра/ оœоло баштоо. ~ etmek 1)айыкты- руу, дарылоо. 2)жакшылык кы- луу. ne ~ ettiniz de geldiniz келге- ниœиз жакшы болбодубу. 3).арго алдап/тоноп кетүү. ~ geceler! түнүœүз бейпил болсун! ~ gelmek 1)ооруну басуу, айыктыруу (да- ры, эм). ilâç mideme ~ geldi дары ашказанымы оңдоду. 2)чак келүү, жарашуу (кийим). 3)акжолтой болуу. ~ gitmek 1)жолунда болуу (иш, соода ж. б. ). 2)жарашуу bu elbise size ~ gider бул көйнөк сизге жарашат. 3)жакшы ичилмек/ желмек. bakla beyaz şarap ~ gider балык менен ак шарап жакшы ичилет. ~ görmek абалынын/кө- œүлүнүн жакшы экенин көрүү, курсант болуу. sizi ~ rdüm абалыңыз/ көрүнүшүңүз жакшы экен (көбүнчө учурашканда көœүл көтөрүү үчүн айтылат). ~ zle bakmak ак ниет/ак дил менен кароо. ~ gün жакшы күн. ~ gün dostu күн тийген жердин күкүгү (кыйынчылыкта кылчайбай кет- кен достор үчүн айтылат). ~ günler! күнүœүз кутман болсун! (күндүзгү саламдашуу). ~ hâl жак- шы жүрүш-туруш/мүнөз. ~ hâl belgesi/kâğı жакшы мүнөздөмө. ~ hoş (amma)... баары  сонун  дечи, бирок... . ~siniz inşallah? жакшы турсаңыздар керек? ~ iş belgesi рекомендация. ~ iş doğrusu! ооз.

 

 

 

 

 

iyice        iz

 

жакшы болуптур, эмне дейли (жактырбаган окуяга карата айтылат). ~den ~ye жакшылап, мыктылап. ~ye ~, kötüye kötü demek акты ак, караны кара деш. ~ kalpli ак көœүл, боорукер. ~ ki жакшы болбодубу. ~ ki geldiniz келгениœиз жакшы болбодубу. ~ kötü жамандыр-жакшыдыр, жа- манбы, жакшыбы, кандай болсо да. ~ kötü bir cevap verdi жаманбы, жакшыбы бир жооп берди. ~si mi

... эœ туурасы, эœ жакшысы. ~si mi bu işten vargeçmeli эœ жакшысы бул иштен баш тартуу керек. ~ olacak hastanın hekim ayağına gelir мак. айыгар оорунун дарысы өзү табылат. ~ oldu da жакшы болду, бирок. ~ olmak 1)жакшы болуп калуу, айыгуу (оорудан). 2) орун- дуу/жөндүү/туура болуу. 3) чак келүү, жарашуу (кийим). ~ söy- lemek (бирөөнү) мактоо, жактоо. ~ vardım ырас кылмак. ~ vardım da yapmadım (бир ишти) жасабай ырас кылыптырмын. ~ye varmak жакшы бүтмөк. ~ye varmaz аягы жакшы болбойт. ~ yolculuklar жолуœ шыдыр болсун! sizden ~ olman! сиздей кайдан болсун, ошентсе да ... (бирөөнү мактардан мурун каршысындагынын да көœүлүн  көтөрүү  үчүн  айтылат).

~ söz baldan tatlı мак. жакшы сөз балдан таттуу. ~ söz demir kapıyı açar мак. жылуу сөз жыланды ийинден чыгарат.

iyice 1.түзүк, жакшы эле. ~ bir ev жак- шы эле үй. 2.жакшылап, мыкты-

лап. ~ anlamadan söylemek жак- шылап түшүнбөй туруп сүйлөө. ~ bilmek жакшы билүү.

iyicil 1.ак ниеттүү, кайрымдуу, боору- кер. 2..мед. аягы жакшы бүтүүчү (оору).

iyileşmek   1.жакшыруу,   оœолуу,   түзө-

лүү. 2.айыгуу, тыœуу, сакаюу, сергүү (оорудан).

iyileştirici 1.жакшыртуучу, түзөлтүүчү,

оœой турган. 2.айыктыруучу, шы- паалуу.

iyileştirmek 1.айыктыруу, дарылоо, са-

кайтуу. 2.жакшыртуу, оœдоо, түздөө.

iyilik,  -ği  1.жакшылык.  ~  yaparsan,  ~

rürsün мак. жакшылык кылсаœ, жакшылык көрөсүœ. 2мандык, эсенчилик,    жакшылык,    жакшы

күндөр. 3.пайда, ырыскы, жакшы жак. okuman şu ~i de var оку- гандын ушундай да пайдасы бар. ~

bilmek жакшылыкты билүү. ~ bil- mez жакшылык билбес. ~i dokun- mak жакшылыгы тиймек. ~ etmek

жакшылык кылуу. ~ görmek жак- шылык көрүү. ~ sağk аманчы- лык-эсенчилик. ~ yapmak жакшы-

лык кылуу.

iyilikbilir  жакшылыкты  билген,  жак- шылыкты унутпаган.

iyilikçi к.  iyiliksever.

iyilikle   жакшылык   менен,   жайынча.

meseleyi    ~    halletmek    маселени

жакшылык менен чечүү.

iyiliksever жакшылыгын аябаган, кай- рымдуу, кеœ пейил (киши).

iyimser  1.жакшылыктан  күдөр  үзбө- гөн. 2.оптимист.

iyimserlik оптимизм.

iyodür   йоддуу.   potasyum   ~   йоддуу калий. sodyum ~ йоддуу натрий.

iyon физ. ,  хим.   ион. ~ nizamı иондор

тартиби. ~ yuvarı к.  iyonosfer.  iyonlma  иондошуу.  ~  derecesi  ион-

дошуу даражасы.

iyonometre хим. , физ.  ионометр.

iyonosfer ионосфера.

iyot хим.  йод. ~ tentürü йод тундур-

масы.

iyotlu йоддуу.

iz 1.из. ayak ~i буттун изи. tekerlek ~i

дөœгөлөк изи. 2.так, из. yara ~i жа-

 

 

 

 

 

izafet

izlemek

 

ранын тагы. 3.белги, жышаан. ci- nayet ~leri киши өлтүрүү белги- лери/далилдери. 4.калдык, эсте- лик. o çağın uygarlığından ~ kal- madı ал доордогу цивилизациядан эстелик калбады. 5.мат. кесилиш чекити. ~i belirsiz изи/дайны жок.

~ bırakmadan из калтырбай. ~ine düşmek  изине  түшүү.  ~  düşüm/  ~

düşümü 1).мат. проекция. 2)физ. проекция (экранга берилген). ~ini kaybetmek        изин        жоготуу.        ~ini

kaybettirmek изин адаштыруу. ~i silinmek ордуүбү менен жок болуу. ~ sürmek из сүрүү, изине

түшүү, изин кубалоо. ~inde/~inden yürümek изине түшүү, жолу менен кетүү.

izafet,-ti  1.филос.    байланыш.   2.грам.

изафет, атоочтук сөз айкашы.

izafeten урматына, кадырына. bu cadde-

nin ismi filana ~ verildi бул көчө- нүн аты баланчанын урматына коюлду.

izafî салыштырмалуу, болжолдуу. ~ ırlık физ. салыштырмалуу сал- мак.  ~   hacim  физ.   салыштыр-

малуу көлөм.

izafiyet,-ti байланыш, мамиле, салыш- тырмалуулук. özel ~ teorisi физ.

салыштырмалуулук теориясы.

izah  түшүндүрмө,  ачыктама.  ~  etmek

ачыктоо,  түшүндүрүү.   imkansız

түшүндүрүлбөй турган, түшүндү- рүлүшү кыйын.

izahat,-tı   түшүндүрмөлөр,   ачыктама-

лар.

izale  токтотуу,  жоюу,  жок  кылуу.  ~ etmek жок кылуу, жоюу.

izam I эск.   жиберүү, жолдоо. ~ etmek

жибермек, жолдомок.

izam        II        1оœойтуу,        жогорулатып/

апыртып көргөзүү. 2. даœктоо, ар- дактоо, урматтоо. ~ etmek ашыра мактоо, көкөлөтүү.

iz’an        түшүнүктүүлүк,        көрөгөчтүк,

эстүүлүк,  байкагычтык.  ~  etmek

түшүнүктүүлүк/эстүүлүк  кылуу.

iz’anlı акылдуу, эстүү, түшүнүктүү.

iz’ansız  акылсыз,  эссиз,  түшүнүксүз, билимсиз, түркөй.

izbe   1.жапыз/жалпак   там,   жертөлө.

2.нымдуу, караœгы, буйтка (жер).

izci 1.из кубар. 2.жол көрсөткүч. 3.өз-

гөчө  абалдар  үчүн  тарбияланган

өспүрүм.

izcilik, -ği из кубарлык.

izdiham тыгын, түртүш, жөөлөшмө, төө

басты.

izdivaç,-cı        нике,        үйлөнүү.        sahte        ~

жасалма/жалган   нике.   ~   etmek

үйлөнүү, турмуш куруу.

izin,-zni   1.уруксат,   макулдук.   akşam için  annesinden  ~  aldı кечкурунку

үчүн апасынан уруксат алды. 2.эс алыш, дем алыш, отпуск. ~ini kullanmak отпускасын колдонуу.

yıllık ~ жылдык эс алыш. ~ almak 1)отпуска алуу. 2)уруксат алуу. ~e çıkmak отпускага чыгуу. ~ vermek

  1. 1)уруксат берүү. 2)отпуска берүү. hastak ~i ооруга байланыштуу дем алыш. maaşsız ~ эмгек акысыз 

эс алыш. ücretsiz ~ к. maaşsız ~. izinli        1.уруксааты        бар        (бир        нерсе

кылууга).  2.дем  алууда/отпускада

болгон киши. 3.уруксат менен жасалган нерсе.

izinsiz        1.уруксатсыз,        макулдуксуз.

  1. 2.сыртка чыгууга тыюу  салынган 

(окуучу).

İzlanda 1.Исландия. 2.Исландияга тие-

шелүү/мүнөздүү.

İzlandaca  исландия  тилинде,  ислан- дияча.

İzlandalı исландиялык.

izlem байкоо, көзөмөл.

izlemci байкоочу, көзөмөлчү.

izlemek 1.(бирөөнү) байкоого алуу, аœ- дуу, изине түшүү. 2.(убакыт, ке- зек ж. б. ) аркасынан келүү. geceyi

ndüz   izler   түндүн   аркасынан

 

 

 

 

 

izlence

izzetüikram

 

күн келет. 3. байкоо, көзөмөлдөө, текшерүү. 4. кароо, көрүү (кино, телевизорду). 5. белгилүү бир жол менен кетүү. bu yolu izle бул жол менен бар. 6. көз жиберүү, көз чаптыруу. 7.жолго коюу, жүргүзүү (мис. саясатты, багытты). 8.артта калбоо, ылайыкташуу, жараша болуу. modayı ~ модага ылайыкташуу.

izlence  1.программа,  план.  2.телепро-

грамма.

izlenim көрүнүш, таасир, элес. ~ bırak- mak таасир калтыруу. ~ uyandır- mak сезим козгоо/элес калтыруу.

izlenimci импрессионист. izlenimcilik, -ği импрессионизм. izlenme жолго коюу, жүргүзүү.

izleyici көрүүчү.

izmarit  1.зоол.    деœиз  карасы.  2.ооз.

чылымдын калдыгы.

izobar геогр. , физ.  изобара.

izolâsyon изоляция.

izolâtör изолятор.

izole изоляцияланган, бөлүнгөн, ажы-

ратылган, коруучу. ~ bant изо- лента. ~ etmek ажыратуу, бөлүү.

izomer хим. изомер.

izomeri 1. хим. изомерия. 2.изомердик.

izomorf изоморф.

izomorfizm изоморфизм.

izoterm геогр.  изотерма.

izotop,-pu   хим.    изотоп.   radyoaktif   ~

радиоактивдүү изотоп.

izzet,-ti 1.абийир, намыс, аброй. 2.ызаат, урмат, сый, кадыр-барк, даœк. 3.кубат,  күч.  ~ü  ikbal  ile!  баары

ойдогудай болсун! жолуœуз ачык болсун!

izzetinefis,  -fsi  намыс,  ар,  шарапат,  өз

кадыр. ~ine dokunmak намысына тийүү. ~ini incitmek ардантуу, намысына шек келтирүү. ~ sahibi

ар-намыстуу, өз кадырын түшүр- бөгөн.

izzetlemek ызааттоо, барктоо, ардактоо

izzetli ызааттуу, кадырлуу, барктуу. izzetüikbal,-li кадыр-барк, урмат. izzetüikram сыйлоо, тосуу, коноктоо.

 

 

 

 

 

  1. Jjöle 

 

J

 

 

J,j                түрк        алфавитинин        он        үчүнчү тамгасы.

jaguar зоол. ягуар (Felis onca).

jaketatay эркектердин расмий кечелер- де кийген кийими.

jakuzi жакузи. jale шүүдүрүм. jalûzi жалюзи.

Jamayka 1.Ямайка. 2.Ямайкага тиеше- лүү/мүнөздүү.

Jamaykalı ямайкалык.

jambon  ветчина,  чочконун  ышталган саны (тамак түрү).

jandarma 1андармерия. 2.жандарм.

jandarmak,-ğı 1.жандармдык (иш жана милдет). 2.өтм. көзөмөлчүлүктөн пайда тапкан, айлакер, шылуун.

janjan күйүп-өчүп турган жарык.

janjanlı        күйүп-өчкөн,        түркүн        түс чачкан.

jant, - дөœгөлөк, чамбар, чарк. Japon жапон. ~ lü бот.  камелия. Japonca жапон тили, жапончо.

japone жапонка (ийнинде тигиши жок узун жеœдүү аял кийим) . ~ kollu жапонка бычымындагы жеœ.

Japonya Жапония.

Japonyalı жапон, жапониялык.

jarse к.  jerse.

jartiyer тарткыч, резинка. jelâtin желатин. jenerasyon муун, тукум.

jeneratör генератор. jenerik(фильмдин) таанытым жазуусу. jeofizik геофизика.

jeokimya геохимия. jeolog, -gu геолог. jeoloji геология.

jeolojik геологиялык. ~ yapı геология- лык түзүлүшү.

jeometri геометрия.

jeomorfoloji  геоморфология.

jeopolitik, -ği геополитикалык. jermanyum хим.  германий. jeotermal геотермалдык (жылуулук).

jerse 1.жерси (кездеме түрү). 2.жерси-

ден жасалган кийим.

jest, -ti 1.жест, ышаарат. ~ yapmak ышаа- рат кылуу. 2.жест, өрнөктүү ара- кет.

jet, -ti 1.реактивдүү күч. ~ motoru реак- тивдүү кыймылдаткыч. 2.реактив- дүү учак. ~ sosyete аристократтар,

ак сөөктөр, элита.

jeton жетон. ~ ştü! арго мээœе жетти, эми араœ түшүндүœ. ~ geç düşmek

(бир нерсени) кеч түшүнүү.

jigolo   жиголо   (улгайган   аял   менен мамиле курган жаш жигит).

jikle тех. жиклер.

jiklet, -ti сагыз.

jile пуловер, жеœсиз трикотаж кийим

(эркектер   көйнөктүн   тышынан кийген).

jilet,-ti   сакал   алгыч.   ~   bıçağı   сакал

алгыч бычагы.

jimnastik,   -ği   1имнастика   (көнүгүү).

sabah ~i эртеœ мененки гимнасти-

ка. 2.гимнастика (көркөм спорт түрү). aletli ~ спорт гимнастика- сы.

jimnastikçi        1.гимнаст.        2.гимнастика тренери.

jinekolog гинеколог.

jinekoloji гинекология.

jips гипс.

jiuijitsu спорт жю-житсу (япон күрө-

шү).

jokey жокей, чабендес.

jorjet,-ti        1оржет        (кездеме        түрү).

2.бул кездемеден жасалган. ~ etek

жоржет этек/юбка.

jöle  1.желе  (жемиш  маңызынан  шекер

кошуп    жасалган)    2.     сорпонун

 

 

 

 

 

jön

jüt

 

килкилдеги.

jön  1.келишимдүү  жаш  жигит.  2.баш ролдордо ойногон жаш актер.

jönprömiye театр баш ролдордо ойно- гон жаш актер.

nrk тар.  жаш түрк/младотүрк.

judo спорт дзюдо.

judocu дзюдочу/дзюдоист.

jul,-lü физ. джоуль.

junta хунта.

jura геол.  юра.

jurnal,-li  1.тоголок  арыз.  2.күндөлүк,

рапорт. 3.полиция рапорту. ~ etmek жамандап/ушактап баруу, тыœчылык кылуу.

jurnalcı ушакчы, тыœчы, чагымчы.

jübile юбилей.

Jüpiter астр. Юпитер.

pon ички этек.

jüri жюри.

t,-tü   1.бот. жут   (жип/кап   жасоодо

кылдары колдонулат; Corchorus capsularis). 2. бул өсүмдүктүн кылдарынан токулган нерсе.

 

 

 

 

 

  1. Kkabak 

 

K

 

 

K,k түрк алфавитинин он төртүнчү тамгасы.

kaba  1.  орой,  адепсиз,  оргу-баргы. ~

adam орой киши. 2. одоно, жу- пуну, көзгө комсоо, эптеп-септеп/ чүргөп жасалган. ~ аletler одоно

куралдар. 3. серт,  катуу, жагым- сыз, орой. ~ söz катуу сөз. 4. ири, кесек.  ~  çakıl  ири  шагыл.  ~  un

кесек ун. 5. калыœ, түктүү (мис.

килем). 6. (~ et) көчүк, жамбаш.

~sı almak 1) жылмалаш, түздөш,

оœдош.2) иреттемиш/жыйнамыш болуш. ~ kafa маœбаш. ~ saba 1) орой, ороœ-бараœ, оргу-баргы. 2)

абайсыз, этиятсыз, энөө.

kabaca 1. одоно, жупуну, эптеп-септеп жасалган. 2. ири, кесек. 3. үстүр-

төн, жалпысынан, болжол менен.

kabada 1. тайманбас, эр көкүрөк, кандан-бектен кайра тартпаган. 2.

зөөкүр, менменсинген, өзүнүкүн бербеген. Cafer ağa bölgenin tanınş ~larından biriydi Жафер

ага аймактын атактуу зөөкүрлөрү- нөн бири болчу. 3. ооз. эœ мыкты, эœ сапаттуу. bunun en ~sı bin lira

мунун эœ мыктысы миœ лира.

kabadayıca 1. тайманбастык/ кашкөй- лүк менен. 2. зөөкүрчө.

kabadayılık,ı 1.тайманбастык, тайбас- тык, кашкөйлүк. 2. зөөкүрлүк, өзүм билемдик.  ~  etmek  зөөкүрлөнүү,

өзүм билемдикке салуу. ~ tasla- mak кыйынсынуу, баатырсынуу, дөөгүрсүү.

kabahat,-ti 1. айып, кынтык, ката, жа- œылыштык. 2. ук. жеœил жазалан- дырыла   турган   күнөө.   ~   bende

айып/жаœылыштык менде. ~ bulmak кынтык издөө. ~ etmek/ işlemek  жаœылыштык  жасоо.  ~

yüklemek күнөөнү башкасына жүктөп коюу. ~i züne vurmak (бирөөнүн) катасын айтып, кырына чыгып алуу.

kabahatli айыптуу, күнөөлүү, ката/ жа- œылыштык кетирген. ~ çıkarmak/ stermek айыптуу кылып чыга- руу. ~ olmak күнөөлүү болуп чы- гуу, айыпка жыгылуу.

kabahatlilik, -ği айыптуулук, күнөөлүү- лүк.

kabahatsiz айыпсыз, күнөөсүз, ак.

kabahatsizlik, -ği айыпсыздык, актык, күнөөсүздүк.

kabak,-ğı  1.  бот.   кабак, ашкабак  (Сu-

curbita). 2. бул өсүмдүктүн тамак үчүн пайдаланылган башы. 3. на- шаакечтер колдонгон түтүк түрү.

4. ооз. орой, одоно, адепсиз (ки- ши). 5. чала бышкан, даамсыз (дарбыз, коон). 6. таз, көсөө, тасы-

райта алынган (чач, сакал, му- рут). 7. муз. үч кылдуу музы- калык   аспап.   ~   çalmak   кабак

чертүү. 8. ооз. мойну кыска ай- бан. ~ bına patlamak 1) башына балакет  келмек.  2)  (бир  иштин)

азабын/кыйынчылыгын жалгыз тартып калмак. ~ onun bına patladı балакетин/азабын ал тарт- ты. ~ çekirdeği ашкабактын дане- ги. ~ çıkmak чийки чыгып калуу (мис. дарбыз, коон). ~ çiçeği gibi açılmak жооштон жоон чыкмак. ~

dolması кабактын ичине фарш салып бышырылган тамак. ~ gibi

1) таз. 2) даамсыз. 3) көсөө, тасы- райган. ~ kafa() 1) чачы түшкөн, кашка  баш.  2)  чачын  кырдырып

салган. 3) башы ашкабактай, мээ- си жок. ~ına su yürümek чоœоюу, эрезеге жетүү, жыныстык жактан

 

 

 

 

 

kabakçı

kabartmak

 

жетилүү. ~ tadı vermek тажатуу, кулактын кужурун алуу. bu şar artık ~ tadı verdi бул ыр тажатып жиберди.

kabakçı 1. ашкабак өстүргөн/саткан ки- ши. 2. нашаа саткан киши. 3.кабак аспабын чалган киши.

kabaklamak1.(бак-дарактарды) бутоо, кабыгын сыйруу. 2. кыйыштыруу. kabakulak,-ğı мед. чурайдын сезгенип,

шишип кетүүсү.

kabala дин 1.кабалла. 2. каббалистика.

kabalak, -ğı эск.  папах түрүндөгү эски баш кийим.

kabalaşmak 1. одоно тартуу, орой боло

баштоо. 2. оройлук кылуу, катуу айтуу.

kabak,   -ğı   1.   оройлук,   адепсиздик.

2.одонолук, серттик, жарашык- сыздык.

kabalist, -ti дин каббалист.

kaballama (шахталарда) жыгач менен тирөө.

kaban        чолок        пальто,        узун        калыœ

куртка.

kabara 1. бут кийимге кагылган мык түрү.   2.   бөркү   жазы   жез   мык

(үйлөргө кооздук үчүн кагылат).

kabarcık,-ğı  1.  ыйлаакча,  суу  толгон жара.  2.  көбүк.  3.  анат.   (дене-

деги) төмпөк, тирсек.

kabarcıklı 1. ыйлаактап кеткен. 2.кө- бүктүү. ~ düzeç ватерпас (түздүк/ жантыктыкты өлчөгөн аспап. ).

kabare кабаре, түнкү клуб. ~ tiyatrosu

кабаре-театр.

kabak,-ğı.        1.        көөп/шишип        турган

(жер). 2. үйлөнгөн, көптүрүлгөн.

3.   томпок,   дөмпөк.   4.   шишик.

5.өтм. көп, калыœ. suç dosya ba- yağı ~ жасаган кылмышы бир далай. ~ deniz толкундуу/ өркөч- төнгөн деœиз.

kabakk,-ğı 1. көбүœкү абал, шишик.

  1. 2.томпоктук, дөмпөктүк. 

kabaş  1.көөп/шишип  калыш,  төмпө-

йүш. 2. өтм. көбүш, манчыркаш, бой көтөрүш.

kabarma 1. көбүрүү, жондонуу. 2. ши-

шик. 3. өтм. көбүү, кекирейүү. 4.деœиздерде суу деœгээлинин көтөрүлүшү. сал. met.

kabarmak 1.кабаруу, көбүү, көтөрүлүү, көбүктөнүү, тарсаюу, торсоюу. ekmek ~ нан көөп бышуу. 2. та-

шуу, көтөрүлүү, кирүү (суу). 3. көбөйүү, саны артуу. masraf kabardı чыгым артты. 4. шишип

кетүү. elleri kabardı колдору ши- шип кетти. 5. түлөө, жүнү түшүү (айбандардын).   6.   түлөө,   түгү

түшүү (кездеменин). 7. сыйрылуу. dolabın boyası kabardı шкафтын сыры   сыйрылды.   8.   жондонуу,

өркөчтөнүү, бууракандоо (деœиз, көл ж. б. ). 9. түктөйүү, үрпөйүү, тикчийүү. kedinin kuyruğu kabardı

мышыктын        куйругу түктөйүп чыкты. hindi kabardı үндүк жүнүн үрпөйттү. 10. өтм.   албууттануу,

буркан-шаркан түшүү, жинденүү (киши). 11. өтм. көөп кетүү, мен- менсинүү,  манчыркоо.  12.  өрөп-

күү, толкундануу. ğsümüzü ka- barttın сыймыктандырдын, төбө- бүздү  көккө  жеткирдиœ.  kabara

kabara 1) көœүл эргип, өрөпкүп.

2) менменсинип, манчыркап.

kabartı 1. томпок, дөмпөк, көпкөн/ төмпөйгөн, томпойгон, шишиген (жер). 2. урчук.

kabartılı 1. кабарган, томпойгон, дөм- пөйгөн. 2. шишиктүү. 3. сыймык туудурган, шерденткен.

kabartma 1. томпойтуу, дөмпөйтүү, ка- бартма.   2.   рельеф,   ой-чуœкур.

3.барельеф. кабартып жасалган чеканка. ~ deri быдырлуу тери. ~

tozu (камыр) көптүргүч порошок.

kabartmak 1. көптүрүү. 2. борпоœдош- торуу,   жумшартуу.   3.   көтөрүү,

шиширүү. döşeği ~ төшөктү көп-

 

 

 

 

 

kabasakal

kabul

 

түрүү. toprı ~ топуракты/ жерди көпшөтүү, жумшартуу, түптөө.

kabasakal чоœ сакал.

kabataslak,-ğı үстүртөн, жалпы жону- нан, одоно/схема түрүндө, майда- чүйдөсүз, аки-чүкүсүз.

Kâbe дин Кааба.

kabız,-bzı мед. ичтин катышы, ичи катып  ооруш.  ~  olmak  1)  ичи

катыш. 2) арго ишсиз калыш.

kabızk,-ğı ич катма (оору). ~ çekmek

ич катып, заœдай албоо.

kabil I мүмкүн болгон, ыктымалдуу, ишке ашышы мүмкүн. ~se мүмкүн болсо. ~ değil мүмкүн эмес. ~i ekil

жегенге жараган (тамак) . ~i nakil

ташылышы мүмкүн (буюм,  жүк).

~i  tedavi  дарылоого  боло  турган

(оору).

kabil II 1. бул түрдүү/сыяктуу, мын- дай,  окшогон.  bu  ~  durumlarda

мындай жагдайларда. ~inden буга окшогон. ra ~inden bir içki ракы- га  окшогон  бир  ичкилик.  2.  ...  -

айын деп. onu tenkit ~inden yle- medim аны сындайын деп айткан жокмун.

kabile I уруу, урук.

kabile II аначы (аял), акушерка.

kabiliyet,-ti   жөндөм,   шык,   мүмкүн-

чүлүк, талант. сал. yetenek. iş gör- me ~i ишке жарактуулук/жөн- дөмдүүлүк.

kabiliyetli 1. жөндөмдүү, шыктуу, жөн- дүү, эптүү. 2. таланттуу, өнөрлүү. üstün ~ өзгөчө шыктуу.

kabiliyetsiz 1. жөндөмсүз, шыксыз, та- лантсыз. 2. эпсиз, чогоол.

kabin  1.  кабина  (учакта  же  кемеде).

pilot ~i учкуч кабинасы, telefon ~i телефон кабинасы. 2.  (пляжда) чечинүүчү  жай.  3.  (дүкөндө)  ки-

йим ченөөчү жай. uzay ~i космо- навттар бөлмөсү.

kabine 1. кабинет, Министрлер Кеœе-

ши.  ~  bka (~  reisi)  премьер-

министр. 2. кабинет (мис. доктор- дун). 3. (дүкөндө, пляжда) кийи- нип-чечинүүчү жай. 4. туалет. ~ çekilmek өкмөттүн ишти таштап кетүүсү. ~ düşmek өкмөттүн кула- шы. ~ toplantı өкмөт чогулушу/ жыйыны.

kabir,-bri мүрзө, көр. ~ azabı çekmek

катуу азап тартуу, жаны кейүү. ~

suali sormak тажатма/керели- кечке суроо суроо.

kabl мурунку, чейинки.

kablelmilat        эск. биздин замандан мурунку.

kablo  кабель,  зым. ~  çekmek  кабель/

зым тартуу. ~ döşemek кабель тš- шšš, жердин алды менен алып өтүү. ~lu televizyon кабелдүү теле-

көрсөтүү.

kabotaj каботаж (жээк боюндагы кеме- чилик иштери). ~ gemisi каботаж

кемеси.

kabristan көрүстөн, бейит, кабырыс- тан.

kabuk,-ğu 1. кабык (бак-дарактын). ağ ~u бактын кабагы. 2. кабык (мөмө-жемиш,  жашылчалардын).

  1. 3.кабык, катуу катмар (мис. жу- муртканын). 4. карт (жаранын). ~ bağlamak 1)кабык байлоо. 2)карт- 

тануу. 5. раковина (айрым деœиз айбандарында). 6. кыртыш (жер- дин, нандын ж. б. ). ~una çekilmek

өзү менен өзү болуу, элден четтөө.

~  gibi  катуу,  бышык  (кездеме).

~unu soymak кабыгын арчуу.

kabuklanmak кабык байлоо.

kabuklu кабыктуу. ~ amip кабыктуу амёба.

kabuksuz 1. кабыксыз. 2. аарчылган. ~ yumurtlatmak тез жасайм деп терс жасоо   (сөзм.    с.    кабыгы   жок

жумуртка туудуруу).

kabul,-lü 1. кабыл, ыраазычылык, ма- кулдук. ~! макул! жарайт! ~ mü?

жарайбы? 2. кабыл алуу. resmî ~

 

 

 

 

 

kabullenmek

kaçıncı

 

расмий кабыл алуу. ~ edilmek 1)

кабыл алынуу (ой-пикир,  сунуш).

2)    кабыл    алынуу    (зыяратчы,

конок ж. б. ). ~ etmek 1) кабыл алуу, жаратуу, макул болуу. 2) (бирөөнү) кабыл алуу. ~ nü 1)

кабыл        алуу күнү. 2) (түрк аялынын) досторун үйүндө мей- мандаган күнү. ~ ettirmek (бирөө-

гө бир нерсени) кабыл алдыруу, макулдатуу. ~ olunmayacak duaya amin demek ишке ашпас нерседен

үмүт кылуу. ~ salonu кабыл алуу бөлмөсү. ~ ve tasdik etmek кабыл алып  бекитºº,  ратификациялоо.

kabullenmek   1.   кабыл   алуу,   макул болуу. 2. аргасыздан моюнга алуу.

3. өзүнө ыйгарып алуу, менчиктөө

(акысы жок туруп).

kaburga 1. анат.  зоол.  кабырга. ~ ke- miği кабырга сөөгү. 2. деœ.  кеме-

нин каркасыөөгү. 3. арх. куру- луштун каркасы. ~ları çıkmak/sa- yılmak  кабыргасы  чыгуу/саналуу

(абдан арыктоо).

bus  1.  жүрөк  үшүткөн,  коркуткан/ коркунучтуу  (абал).  2.  албарсты.

сал. karabasan. ~ basmakökmek

коркуу, үрөйү учуу.

kabza 1. сап, тутка. kılıcın ~sı кылыч-

тын сабы. 2. чымчым, ууч. 3. арго

бир чымчым нашаа.

kabzımal ортомчу,алып-сатар (жашыл-

ча-жемишти).

kaç,-çı 1. канча? (суроолуу сүйлөмдө). ~

para eder? канча акча болот? ~ta

канчада? saat ~ ? саат канча? 2. канча жолу, далай. ~ defa söyledim канча  жолу  айттым.  ~  zamandır

eve gelmiyor далайдан бери үйгө жолобойт. ~ın kurası алчы-таасын жеген/көптү  көргөн  (оœой  менен

алданбас) киши. ~ paralık adam/ şey ишке жарабаган/болбогон (киши, нерсе).

kaçak,-ğı 1. качкын, дезертир. asker

аскерден качкан. 2. көчмөн. va- purda bir ~ Rus ailesi var кемеде бир көчмөн орус үй-бүлө бар эле.

3. контрабанда. ~ mal чек арадан жашыруун өткөрүлгөн товар. 4.тыюу     салынган,     уруксатсыз

(нерсе, аракет). ~ kat жасак кат. 5.(бир идиштен, түтүктөн ж. б. ) чыккан газ/суюктук. gaz газ сы-

зынтысы. ~ av жасак аœ. ~ inşaat уруксатсыз курулуш. ~ yapmak уруксатсыз жасоо.

kaçakçı контрабандист.

kaçakçılık,-ğı 1. (бир нерсени жасоо- дон)  качуу/жашынуу.  2.  контра-

банда. ~ yapmak 1) контрабанда жасоо. 2) (бир нерседен) качуу.

kaçakk, -ğı качкындык, дезертирлик.

kaçamak,-ğı 1. качуу, тайсалдоо, ойт берүү. ~ stermek тайсалдоо, жо- опкерчиликтен  качуу.  2.  жашы-

руун/тымызын жасалган нерсе/ иш.

kaçamaklı так/кескин/анык эмес, бү-

дөмүк, ачакей (сөз, жооп, кылык- жорук).

kaçar  канчадан?  ~  tane  aldınız?  кан-

чадан  алдыœар?  ~  ~  dağıttılar?

канчадан таратышты?

kaçgöç        диний        себептер        менен

мусулман аялдардын эркектер менен кошо жүрбөшү/көрүнбөшү. aramızda ~ yok бири-бирибизден

качпайбыз.

kaçık 1. кыйшайган, жантайган, оогон.

2.  ыдырап  кеткен  (мис.   байпак,

тор). 3. ыдыраган илмек. 4. өтм. мээси/акылы айныган, алжыган, кеœкелес.

kaçıkk,-ğı 1. кыйшактык, жантактык, оомалык. 2. мээси жоктук, кеœкелестик.

kaçımsar (бир нерседен) качкан, оолак- таган, буйтактаткан, арсарсыган.

kaçıncı   канчанчы?   ~   kez   geldiniz?

канчанчы жолу келдиœиз? ~ kat?

 

 

 

 

 

kaçınılmaz

kaçmak

 

канчанчы кабат?

kaçınılmaz качып кутулгус, анык, ай- ныксыз,   сөзсүз   боло   турган.   ~

netice айныксыз натыйжа.

kaçınmak 1. чегинүү, тайсалдоо, качуу, коркуу.  sen  için  hiçbir  fedakârlık-

tan kaçınmam сен үчүн эч кандай кыйынчылыктан кайра  тартпайм. sorulara cevap vermekten kaçın

суроолорго жооп бергенден тай- салдады. 2. (аялдар) эркектерден качуу.

kaçırılmak        качырылуу,        уурдалып кетүү.

kaçırmak 1. качыруу, качырып кетүү.

suçluyu kaçırdılar кылмышкерди качырып кетишти. 2. (бир нерсеге) кечигип  калуу,  убактысын  өткө-

рүп жиберүү. ilan saatini ~ дары- нын убактысын өткөрүп жиберүү. ağı   ~   учакка   кечигип   калуу.

3.ала качып кетүү, алып кетүү. kız

~ кызды ала качып кетүү. 4. кол жуу,    пайдалана    албай    калуу.

fırsa ~ мүмкүнчүлүктү качыруу.

5. качыруу, коркутуу. müşterilerini

~  кардарларын  качыруу.  6.  уур-

доо. 7. ашыкча кетүү, чектен чыгуу. kiyi fazla ~ ичкиликти көбүрөšк ичип коюу. 8. чыгаруу,

сыздыруу (мис. газды, суюктук- ту). çakmak gaz kaçırıyor чакмак газ чыгарып  ийип жатат. 9. даа-

ратын        тута албоо. donuna ~ ыштанын булгап алмак. 10. акы- лынан  ажыроо,  делирүү.  zavallı

kaçırmış бечара акылынан ажы- рап/айнып калыптыр. 11. (бир ас- пап)  колунан  тайып  кетүү.  ustu-

rayi elinden kaçırdı, yanağı kesti устара колунан тайып, жаагын кесип кетти. 12. (бирөөнү) качы-

руу, көргөзбөө. gelini benden hala kaçırıyorlar келинди менден дагы эле  качырып  жүрүшөт.  13.  жаза

атып   алуу,   качырып   жиберүү.

tavşanı kaçırdım коёнду качырып жибердим. 14. уктай албоо. uy- kumu kaçırdım уйкум качты.

kaçış качыш.

kaçışmak туш-тушка качып кетиш.

kaçkın качкын, дезертир. tımarhane

жиндиканадан качкан киши.

kaçlı 1. катар номер, кезек, ирет. ~sınız?

канчанчысыз? 2. канча бөлүктөн /

даанадан турат.  bu ~ kutuymuş? кутуда канча бар экен? 3. кайсы/ канчанчы   жылкы.  lunuz   ~   ?

уулуœуз кайсы/канчанчы жылкы? kaçk  1.  баасы  канчалык?  ~  bir  şey istiyorsunuz? баасы канчалык нер-

се каалайсыз? 2. канча бөлүктөн/ сандан турган. ~ paket aldınız? канча    бšлүк    пакет    алдыңыз?

3.канча жаштагы. ~ ihtiyar? кан- чалардагы карыя?

kaçma  1.  качма,  качыш.  ~  denemesi

качышка аракет. 2. ыдыроо. çorap

~sı байпактын ыдырашы.

kaçmak   1.   качуу,   качып   кетүү.  kedi

evden kaç мышык үйдөн качып кетти. askerden ~ аскерден качуу.

2. жашынуу, көрүнбөө. alacaklıdan

~ аласасы бардан качуу. erkekten

~ эркектерден качуу. 3. качуу, коркуу  (бир  ишти  жасагандан).

ben masraftan kmam мен чы- гымдан качпайм. 4. чыгып кетүү, сызылып чыгуу. borudan su kaçı-

yor түтүктөн суу чыгып кетип жатат. 5. ыдырап кетүү. çorabı kaçmış байпагы ыдырап кетиптир.

6. кирип кетүү. kulağına su kaç кулагына        суу кирип кетти. 7.жылып кетүү, кыйшайып калуу.

bu harf biraz ağı kaçş бул тамга бир аз ылдый жылып кетип- тир. 8. жок болуу, калбоо. neşesi ~

шайырдыгы калбоо, көœүлү чөгүү. rahatı ~ тынчы кетүү. 9. (түс үчүн) чалуу, окшоо. bu mavi yeşile

kaçıyor  бул  көк  жашылга  чалып

 

 

 

 

 

kaçmaz

kader

 

турат. mübalağaya ~ апыртмага окшоп кетүү. 10. качыруу, салуу, колдонуу. hilelere ~ айлакердикке салуу, амал  колдонуу. 11. кирип кетүү. gözüne çöp kaçmış көзүнө кыпын кирип кетиптир. 12. качып кетүү, уруксатсыз турмушка чыгып кетүү (кыздар үчүн). 13. келүү, тийүү. bu söz soğuk kaçtı бул сөз катуу тийди. kaçacak delik aramak качарга жер таппай калуу. kaçan bak büyük olur мак. жоголгон бычактын сабы алтын. (сөзм. с. колдон качкан  балык чоœ болот). kaçmaktan kovalamaya vakit olmamak качкандан кууганга убакыт калбоо.

kaçmaz ыдырабаган (байпак).

kadana чоœ ат. ~ gibi олбурлуу, чоœ (аял).

kadar 1. bu, o, şu ат атоочтор менен

сан,  даража,  өлчөм билдирет.  bu

~ мынчалык. bu ~ soğuk görme- miştim   мынчалык   суук   көргөн

эмесмин. o ~ ошончолук, анчалык. o ~ı ben  de bilirim анчалыкты мен да билем. şu ~ ушунчалык. şu

~ versen yeter ушунчалык берсеœ жетет. 2. ...-дай. bacak ~ çocuk тырмактай бала. avuç ~ yer ала-

кандай жер. 3. чейин. geç saate ~

bekledi кеч сааттарга чейин күттү.

4.   сыяктуу,   өœдүү.   eniştem   de

benim ~ halk ziği meraklı жездем да мен сыяктуу элдик музыкага  берилген  киши.  5.  ...-

гыча, -ганчалык. yadığı ~ yaya- cak değil ya жашаганчалык (дагы да) жашайт дейсиœби. sen gelin-

ceye ~ biz gitmeyeceğiz сен келгиче биз кетпейбиз. 6. сандар менен келгенде        болжомо,     чамалама

билдирет.  z ~ жүз чамалуу. elli

~ элүүдөй. acak ~ ... гандай, -

ганчалык. insan öldürecek ~ vahşi

mi?   киши   өлтүрө   турганчалык

жырткычпы? bilindiği ~ıyla бил- генибизге караганда. istediği ~ каалашынча. ne ~? канча? fiyatı ne

~? баасы канча?

kadastro кадастр. ~sunu çıkarmak ка- дастрын  чыгаруу.  ~  idaresi  ка-

дастр мекемеси. ~ haritası кадастр картасы. ~ memuru кадастр кыз- маткери.

kadavra  дене,  өлүк  (тажрыйба  жа- соодо колдонулган).

kadayıf кадайыф (түрк таттуусу;  tel

kadayıf, ekmek kadayıf, yassı kadayıf сыяктуу түрлөрү бар).

kadayıfçı        кадайыф        саткан/жасаган

киши.

kadeh 1. ичкилик чөйчөгү, бокал, рюм- ка. ~ kaldırmak чөйчөк көтөрүү.

2.чөйчөктөгү ичкилик. ~ arkadaşı бөтөлкө дос. ~ tokturmak чөй- чөк кагыштыруу.

kadem   1.   кадам   (узундук   бирдиги).

2.өтм. жол, шанс, таалай.

kademe 1. баскыч. ~ ~ баскыч-баскыч,

адым-адым. 2. деœгээл. Dış İşleri Bakanları ~sinde bir konferans Тышкы Иштер Министрлери деœ-

гээлиндеги бир конференция. 3.отряд, эшелон. ~lerle эшелондор менен/түрүндө.

kademeli  1.  баскычтуу. çok  ~ көп бас- кычтуу. 2. деœгээлдеги. üst/ yüksek

~ toplantı жогорку деœгээлдеги чо-

гулуш. 3. аск. эшелон түрүндөгү.

kademli 1. таалайлуу, жолдуу, ак жол- той. ~ olsun! ак жолтой болсун!

kademsiz кара жолтой, жолу болбогон.

kader тагдыр, жазмыш, буйрук, маœ- дайга  жазылган  жазуу.  сал.   an

yazısı, yazgı. ~ birliği тагдырлаш.

~in buyruğuna boyun eğmek таг- дырдын жазганына моюн сунуу. ~

kısmet буйрук, жазуу. ~e küsmek тагдырына таарынуу. ~e meydan okumak тагдырына моюн сунбоо.

~e ne denir ! тагдырга айла жок !

 

 

 

 

 

kaderci

kadir

 

~de varş! маœдайга жазып коюптур, эмне кыласыœ !

kaderci 1. тагдырга/маœдайдагы жазуу-

га    ишенген    киши,    фаталист.

2.фаталисттик.

kadercilik,-ği филос.  фатализм.

kaderiye филос. мусулманчылыктагы мутазимет сектасына тиешелүү тагдырды танган окуу.

kadı мус. кады, казы, сот. Cezayır ~sı gibi kurulmak манчыркоо, көө- дөнүн көтөрүү.

Kadıkөy : ~ taşı геол.  халцедон (мине-

ралдык таш).

kadılık, -ğı 1. кады/казынын кызматы

жана милдети. 2. тар. бир кадыга караган район.

kadın 1.  аял, катын. ~ doktoru гине-

колог. ~ şkünü катынпоз. 2. тур- мушка чыккан (кыз эмес). 3. ул- гайган аялдардын атына кошулуп

сүйлөнгөн кайрылуу түрү. Fatma

~ Фатма эне. 4. сарамжалдуу, бүйрө,  оокатка  тыœ  (аял).  5.  үй

кызматчысы. ~ ağızlı ушакчы/ майда сөздүү (эркек). ~ av катынпоз. ~ bağı айыз чүпүрөгү. ~

çamırı аялдардын ич кийими. ~ düşmanı аялга өч. ~lı erkekli катын-эркек  дебей.  ~lar  hamamı

аялдар мончосундай (бака-шака түшкөн жер). ~ ~a аялча, аялдар чөйрөсүндө.    ~    kadıncık    төрт

тарабы төп келишкен аял. ~ olmak

  1. 1)катын болуу (эркек менен байланышуу).  2)  мыкты  аял  бо- 

луу. ~ parmağı аял бармак (жүзүм сорту).

kadınbudu,-nu  кадынбуду (майга куу-

рулуп        бышырылган түрк кот- лети).

kadınca   1.   аял   сыяктанып/өœдөнүп.

2. аялча, катынча.

kadıncağız,        kadınk,-ğı        бечара   аял, кичинекей аял.

kadınl катынпоз, жүрөөнөк (эркек).

kadıngöbeği,   -ni   кадынгөбеги   (түрк таттуусу).

kadınlmak   1.   катындашуу,   катын

сыяктуу жоруктар жасоо (эркек).

2. бойго жетүү (кыз).

kadınk,-ğı  1.  аялзат.  ~  âlemi  аялдар

дүйнөсү, аялзаты. 2. аялдык (мил- дет, сезим). ~ gururu аялдык сыймык.  3.  чарбачылдык,  сарам-

жалдуулук, бүйрөлүк, эпчилдик.

kadınnine 1. чоœ эне. 2. жашы улгайган аял.

kadınsı 1. катын/аял сымал, зайпана (эркек). 2. аялзатына тиешелүү/ мүнөздүү (касиеттер).

kadırga  деœ.        согуш   кемесинин   бир түрү.

kadıntuzluğu,-nu   бот.        сары    жыгач,

бөрү карагат бадалы (Berberis vulgaris).

kadife 1.баркыт. pamuklu ~ чийбаркыт.

2.баркыттан жасалган. ~ koltuk баркыт кресло. ~ çiçeği бот. бар- кыт гүл (Amaranthus albus). ~ gibi

баркыттай (жумшак,  жалтылда- ган тери, кездеме; коœур, жум- шак үн).

kadifeli баркыттуу, баркыт капталган/ менен кооздолгон/кыюуланган.

kadim байыркы, илгерки, эски, антик.

~den beri байыртан/илгертен бери. ~ nya антик дүйнө.

kadir  I,  -dri  1.  кадыр,  барк,  баа.  ~ini

bilmek кадырын билүү. 2. астр. жылдыздардын  жаркырактык  да- ражасы. göz ancak ilk al ~de bulu-

nan ve sayı 8450 olan yıldızları seçebilir көз биринчи алты кадирдеги жана саны 8450 болгон

жылдыздарды тааный алат. K~ gecesi кадыр түн (Рамазан айынын 27-түнү;  Мухаммед Пайгамбарга

Куран алгач вахий этилген ыйык күн болуп саналат).  K~ gecesi doğm жолдуу, таалайлуу (сөзм.

с.  кадыр түндө туулган).

 

 

 

 

 

kadir

kafa

 

kadir        II,-dri күчтүү, касиеттүү. (Аллаанын сыпаты). ~ olmak колунан ар нерсе келүү, баарына алы жетүү.

Kadirî дин кадирилик тарикатынын мүчөсү.

Kadirîlik, -ği Шейх Абдүлкадир Гейлани тарабынан XII кылымда курулган тарикат.

kadirbilir кадырга жеткен, кадырды билген, кадыркеч.

kadirşinas к.  kadirbilir.

kadmiyum хим. кадмий.

kadran (өлчөгүч куралдарда) шкала, циферблат.

kadril кадриль. ~ oynamak кадриль бийлөө.

kadro 1. кадрлар, штат, кызматкерлер/

персоналдар. ~ya almak штатка алыш. ~ dışı bırakmak штаттан чыгарып    салыш.    2.    штаттагы

орун. müdürlükteki bün ~lar dolu штаттагы бүтүн орундар бош эмес.    3.    (велосипедде)    металл

тулку.

kadrolu штаттагы, штатка алынган.

kadrosuz 1. штат тышы. 2. убактылуу

(кызмат).

kafa 1. баш (көбүнчө кишинин). ~sını

sallamak  башын  ийкөө.  2.  акыл,

мээ, аœ. ~sı almamak мээси/акылы жетпөө. ~sından atmak эсинен/ оюнан чыгаруу. 3. көз караш, пи-

кир. 4. мех. (куралдардын, маши- нелердин) башкаруу борбору. ~sı bozulmak 1) жини келүү, кыжыр-

лануу. 2) башы ооруп чыгуу. ~sı bulanmak мээси айнуу, башы катуу. ~yı bulmak арго кызуу, мас

болуу. ~sı çalışmak башы иштөө.

~sıyla çaşmak акыл эмгеги менен/башы   менен   иштөө.   ~sı

çaşmaz мээси иштебейт, акылы жок. ~yı çekmek арго мээсин сер- гитүү,  жанын  жыргатуу.  ~sından

çıkarmak   (бир   нерседен)    баш

тартуу,  башынан  чыгаруу.  ~sına dank        etmek        оюна   кылт        этүү, башына келүү. ~ dengi көз караш/ пикир бирдиги. ~sının dikine git- mek өз билгенин кылуу, өчөшүп жасоо.  ~ya  dikmek  (ичкиликти) көœтөрүп  ичүү.  ~sı  dinç  olmak башы оорубоо/тынч болуу. ~yı din- lemek баш сергитүү, мээ эс алды- руу. ~sı dönmek 1) башы айлануу, көœүлү айнуу. 2) өтм.  өзүн жого- туу,   каардануу,   улкунуп-жулку- нуу.  ~sı  dumanlı  1)  кызуу,  ичип алган,        башы/көзү        тумандаган. 2)ою тумандаган. ~sı durmak ба- шы иштебей калуу. ~sı gaileli ol- mak ою онго, санаасы санга бөлү- нүү. ~dan  gayri  müsellah  шылд. башында  бир  нерсе  жетишпейт.

~sı geç işlemek мээсине оœой менен   жетпөө.   ~sından   geçmek

оюна түшүү, ойлоп коюу. ~sına girmek түшүнүү, башына жетүү. ~ göz  yarmak  башы-кšзүн  жарып

алыш, чогоолдук/эби жоктук кы- лыш. ~ ile vurmak спорт (топту) башы менен ойноо. ~ işçisi акыл

менен иштеген киши. ~sı işlemek башы иштөө. ~sı işletmek башын иштетүү. ~ ~ya çarpışmak карпа-

курп алдынан чыгуу. ~ ~ya ver- mek баш тийиштирип жашыруун сүйлөшүү  (бир  канча  киши).  ~

kağı туулгандыгы тууралуу күбөлүк, кимдик. ~sı kan кем акыл. ~sı karışmak башы чаташуу.

~sı kaşıyacak zamanı olmamak башын тырмай турганчалык чо- лоосу   болбоо.   ~ına   kaynar   su

dökülmek баштан ылдый кайнак суу төгүп жибергендей болуу. ~sı kazan    olmak    башы    казандай

болуу. ~sı kırmak опуза башын жулуп алуу. ~nı kıracağım! ба- шыœды жулуп салам! ~sını kızdır-

mak (бирөөнүн) жанын кашайтуу,

 

 

 

 

 

kafa

kâfi

 

кыжырын кайнатуу. ~sı kızmak жини келүү. ~dan kontak ооз. башы иштебеген, мээси жок. ~sına koymak ойлоп алуу, оюнан кетпөө. ~sı kullanmak башын/ мээсин иштетүү. ~sı kurcalamak ойанаасын бийлеп алуу. ~ pat- latmak (иштин көптүгүнөн) башы жарылып кете жаздоо,  башы ка- туу. ~dan sakat башынын мандеми бар. ~sına sığmamak башына жет- пөө, түшүнө албоо. ~sı sokmak башын  батыруу,  баш  калкалоо.

~sına z girmemek кулагына сөз кирбөө. ~sında şimşek çakmak 1)

катуу капа болуу. 2) башына бир ой келүү. ~ şişirmek башын оору- туу (жагымсыз добуш, чечилбеген

маселе). ~ şişmek 1) башы зы- œылдап чыгуу, кулагынын кужу- рун   алуу   (ызы-чуу).   2)   башы

жарылчудай болуу (көп иштеген- ден). ~sına takılıp kalmak оюнан кетпөө, жанын жай алдырбоо (бир

ой/пикир). ~sı taşa çarpmak башы ташка тийүү (бир иштин аягы жаман  бүтүү).  ~sı taştan  taşa

çarpmak/vurmak башын ташка койгулоо (абдан өкүнүү). ~sında tutmak  эсинде  сактоо.  ~  tutmak

каршы чыгуу, каяша айтуу, баш көтөрүү. ~ tutucu өжөр, кежир, көк. ~yı tütsülemek арго мас болуу.

~ ütülemek (бирөөнүн) мээсин ачытуу   (маœыз   сөздөр   менен).

~sına vur, ekmeğini elinden al боз

койдон момун киши (сөзм. с. башка бир кой, токочун тартып ал). ~sına vura vura башка-көзгө

койгулап атып, зордук/кыйынчы- лык менен. ~sına vurmak башына чыгуу   (ичкилик).   ~sını   vurmak

эск. (бирөөнүн) башын кесмек. ~ vuruşu футб. башы менен согуу (топту). ~ yağı арго бел суу, спер-

ма. ~yı yere  vurmak  1) төшөккө

жатып/ооруп калуу. 2) башын жаздыкка коюу. ~sı yerine gelmek башы/мээси ордуна келүү. ~sı yerinde olmamak  ою ордунда болбоо. ~ yormak баш катыруу.

kafadar  пикирдеш,  жакшы  санаалаш, жактоочу, таламдаш.

kafalı  1.  баштуу, башы бар. çıplak  ~

такыр  баш.  dar  ~  акылы  кыска.

2.өтм.  акылдуу, билимдүү. geniş

~ adam билими тереœ киши.

kafaz   башы/мээси/акылы/эси   жок

(киши).

kafatasçı 1. расист. 2. расисттик.

kafatascılık,-ğı расизм.

kafataşı,-nı        баш        сөөгү        (кишинин/

айбандардын).

Kafdı,-nı        1.мифологиялык        тоо.

2.Кавказ. ~nın ardında/arkasında деœиздердин, тоолордун ары жагында  (жомокто  колдонулган

адабий калып).

kafein кофеин.

kafeinsiz тутумунда кофеин жок.

kafes 1. капас, уя. kuş ~i куш капасы.

  1. 2.жырткыч  айбандардын  капасы. 

  2. 3.темир  тор  (түрмөдө).  4.  эск. 

жаами, секталарда аялдарга бө- лүнгөн тор менен тосулган орун.

5. арго түрмө. ~e almak арго сөз

менен тажатуу. ~ gibi 1) арык куу- раган. 2) калбыр сыяктуу тешик.

~e  girmek  арго  тузакка  түшүү,

алдануу. ~e sokmak арго тузакка түшүрүү.

kafesçi 1. капас жасаган/саткан киши.

2. арго амалкөй, алдамчы, шумпай

(киши).

kafeterya кафетерий.

kâfi 1. жетиштүү. bu kadar ~ ушунчасы жетет. 2. жетишет! болду! токтот!

~  işinize  gidebilirsiniz!  жетишет,

ишиœизе кете бериœиз! ~ gelmek жетиштүү болуу. ~ rmek же- тиштүү  деп  эсептөө.  ~  ve  lâzım

şart жетиштүү жана зарыл шарт.

 

 

 

 

 

kafile

kahır

 

kafile 1. кербен, колонна, отряд, эше- лон, конвой. askerî ~ аскердик эшелон. gemi ~si кемелер кербени. otuz kişilik ~ отуз кишилик топ. 2.саякат/экскурсия тобу. 3.пар- тия. malların ilk ~si n geldi товарларын биринчи партиясы кечээ келди.

kafir 1. капыр, мусулман эмес. 2. ооз.

христианин. 3. өтм. таш боор, заалим. 4. өтм. (эркелетүү, та- машалоо үчүн айтылат) каапыр.

seni ~ seni ! сени каапыр, сени !

kafirlik,-ği        1.        каапырлык,        кудайга ишенбөөчүлүк.  2.  таш  боордук,

заалимдик.

kafiye ад.  уйкаш, рифма. ~ düşürmek

уйкаштыруу.

kafiyeli ад. уйкаш, рифмага салынган. kafiyesiz ад. уйкаш эмес, уйкашпаган. Kafkasya 1. Кавказ. 2. Кавказга тиеше-

лүү/мүнөздүү.

Kafkasyalı кавказдык.

kaftan  тар.   чапан,  кафтан.  ~  böceği

зоол.  эл кайда көчөт (Coccinella).

~ giydirmek имаратты жарыктан- дыруу.  ~  ka ооз.   сандырак,

келжирек.

kafur, kafuru 1. камфора. 2. аппак.

kagir таштан же кирпичтен жасалган.

~ ev таштан/кирпичтен салынган үй.

kağan   тар.        какан/каган,    мамлекет

башчысы.

kağanlık,-ğı 1. кагандык (кагандын кыз- маты        жана        жоопкерчилиги).

2.кагандын бийлигине караштуу жер, каганат.

kâğıt,-dı 1. кагаз. ~ fabrika кагаз фаб-

рикасы. duvar дубал кагазы, обои. 2. кат, мессаж, билдирүү, жазуу, кабар. müdürlükten ~ geldi

дирекциядан жазуу келди. 3. кар- та (оюн). 4. экзамен суроолору жазылган кагаз. 5. ооз.  акча. 6. ча-

кыруу    (аскерге).   7.   документ.

resmî ~ расмий документ. 8. кагаз, кагаздан жасалган. ~ para кагаз акча. ~ mak (карта ойнунда) көзүр ачуу. ~ dağıtmak карта таратуу. ~a dökmek кагазга төгүү, жазуу. (birinin zü) ~ gibi olmak жүзү кубаруу, өœ-алеттен кетүү. ~ kaplamak 1) кагаз каптоо. 2) дубал кагазы чаптоо. ~ kebabı кагаз оро- луп бышырылган шишкебек. ~ kurdu зоол.  кагаз курту (Ptirida).

~ oynamak карта ойноо. ~ sepeti

кагаз        (ташталган) себет. ~ üzerinde кагазга жазылган, жа- зылуу.  ~  üzerinde  kalmak  кагаз

жүзүндө калмак. ~ üzerine koymak

кагазга жазып калтыруу.

kâğıtçı кагаз өндүргөн же саткан киши.

kâğıtçılık, -ğı кагаз өнөр жайы.

kâğıthelvası,-ğı        тегерек,        кыртылдак халва.

kâğıtlamak кагаз менен ороо/каптоо.

kağnı  эки  дөœгөлөктүү  араба.  ~  gibi gitmek жай жүрүү.

kağşamak 1. какжыроо, эскирүү, ыпы- роо. 2. кыйроо, жыгылуу, кулоо.

kâh кайталама байламта: да, да; кээде...

кээде..., бирде... бирде... boğaz ~ dalga, ~ dalgazdır мойнок кээде толкундуу,   кээде   толкунсуз.   ~

soğuk, ~ sıcak бирде суук, бирде ысык.

kahhar жеœүүчү, сокку берүүчү.

kahır,-hrı 1. зордук-зомбулук, каар, жок/тыйпыл кылуу, ишин бүтү- рүү. 2. каар, азап, мүшкүл, запкы,

эзүү. geçmişi ~larla dolu bir Türk köylüsü турмуштун каарын тар- тып  келген  бир  түрк  дыйканы.

~ı çekememek каарына чыдай ал- боо. ~ı çekmek каарын тартмак, азабын  жемек.  annesine  bakabil-

mek için yirmiye kadar yaramazın

~ı akşama kadar çekerdi энесин багуу    үчүн    кечке    жыйырмага

жакын  бейбаштын  азабын  тарта

 

 

 

 

 

kahırlanmak

hyak

 

турган. ~ına katlanmak каарына чыдоо. ~ından ölmek 1) катуу капа болуу. 2) кайгыдан өлүү. ~ına ramak каарына калыш.

kahırlanmak кайгыруу, капа болуу.

kahırlı   кайгылуу/муœдуу/каар   тарт-

кан (киши). ~ ~ içini çekti муœкана үшкүрүндү.

kahin көзү ачык.

kahinlik,-ği   1.   көзү   ачыктык   (даре- мет). 2. көзү ачыктык (кесип).  kahkaha   каткырык,   катуу   күлкү.   ~

atmak каткырып күлмөк. ~yı basmak/koparmak/savermek кат- кырып   коё/сала   берүү.   ~   çiçeği

бот. чырмоок (Convolvulus).~dan kırılmak күлкүдөн боору эзилүү.

kahkül к.  kakül.

kahpe орой 1. ayağı суюк аял, шуркуя, сойку. 2. арамзаа, кески, жүзү- кара. ~ şman арамзаа душман.

~nın dölü орой арам сийдик. ~nin kızı орой шерменде.

kahpelik,-ği 1. аягы суюктук, шуркуя-

лык, сойкулук. 2.арамзаaлык, кес- килик, жүзүкаралык, туруксуздук.

~ etmek 1)сойкулук кылыш. 2)арам-

заалык/жүзүкаралык  кылыш.

kahraman 1. каарман, баатыр, эр жү- рөк. 2. ад. , санат каарман (чыгар-

манын).

kahramanca каармандарча, баатыр- ларча.

kahramank,-ğı каармандык, баатыр- дык. ~ stermek/yapmak каарман- дык көргөзүү/кылуу.

kahretmek 1. эзүү, зомбулук көрсөтүү, кыйноо, азапка салуу. 2. каргышы тийүү, каарына калуу. Allah hepi-

nizi kahretsin! каргыш Аллаа Таа- ланын каарына калгыла! 3.кый- налуу,   жапа   тартуу,   кайгыруу,

санааркоо.

kahrolmak азап тартуу, кыйналуу, жа- быр тартуу, муœкануу, жаны жай

таппоо. kahrolası! каргыш тийгир!

ант ургур! kahrolsun! жоголсун! kahrolsun düşmanlar! жоголсун душмандар! kahrolayım өлүп кетейин (каргануу). kahrolayım, doğru söylüyorum өлүп кетейин, чын айтып атам.

kahvaltı,- 1. эртеœ мененки тамак, на- нүштө. 2. нанүштө сыяктуу бе- рилген жеœил тамак. ~ etmek 1)эртеœ мененки тамакты ичүү. 2)жеœил шам-шум этип алуу.

kahve 1. бот. кофе дарагы (Coffea ara- bica). 2. бул дарактын даны. 3.ко-

фе  данынан  тартылган  порошок.

4.  кофе  (ичимдик).  5.  кафе.  сал.

kahvehane. kır ~si талаа кафеси. ~ çekirdeği кофе даны. ~ çekmek кофе        ичип    коюп    отуруш.    ~

değirmeni кофе жаргылчагы. ~ dola кофе куурулган айлампа казан. ~ dövücünün hınk deyicisi 1)

жардам  кылымыш  болгон  киши.

  1. 2)кошулуп/коштоп ырдоочу. ~ 

falı   кофе   чөйчөгүнө  карап   бал

ачуу. ~ fincanı кофе чөйчөгү. ~ ocağı кофекана (чай, кофе кай- натылган жер). ~ parası бахшиш,

чай пул.

kahveci 1. кофе өстүргөн/даярдаган/ саткан киши. 2. кафе ээси.

kahvehane        кофекана (кофе/ чай/ суусундуктар саткан жай).

kahverengi,-yi        1.        куурулган        кофе

түстүү (коюу күрөœ). 2. бул түстө болгон. ~ kapı күрөœ эшик.

hya  1.  ооз.    башкаруучу,  бригадир.

2.тар. цехтин бригадири. terlikçi- ler ~sı бут кийимчилердин бригади- ри.   3.   какшык   биринин   ишине

кийлигишкен, адвокат. (birinin başına) ~ kesilmek куюшканга кыпчылуу,      керексиз      жерден

кийлигишүү.

hyak,-ğı  1.  кахиялык,  бригадирлик

(милдет/жоопкерчилик).   2.   кахия

айлыгы. 3. өзүнө тиешесиз иштер-

 

 

 

 

 

kaide

kalafat

ге кийлигишмечилик. ~ etmek 1)кахиялык кызмат аткаруу. 2) өтм. бардык жерге кийлигишүү.

kaide 1. каада, эреже, адат. ~ olarak каа- да боюнча, эреже катары. 2. негиз, таман алды, пайдубал. abidenin ~si

эстеликтин  пьедесталы.  3.  геом.

негиз. 4. деœ. кеменин таманы.

kain жашаган, бар болгон.

kainat,-tı 1. бүтүн барлык, аалам, дүйнө.

сал. evren. 2. өтм. элдин баары.

kak ооз. как (кургатылган жемиш).

kaka 1.  (балдардын тилинде) быкый, кака, кир, ыпылас. 2. табу бок. ~ yapmak чоœ даарат ушатуу.

kakalamak I 1. кагып-силкүү, жемелөө какыс-кукус кылуу. 2. (соодада) алдоо, начар товар сатуу.

kakalamak II 1. (балдар тилинде) чоœ даарат жасоо. 2. булгоо, кирдетүү. kakao 1. (~ ağa) бот.  какао дарагы,

индия бадалы (Theobroma cacao).

2. бул дарактын даны. 3. какао данынан  тартылган  порошок.  4.

какао (ичимдик). ~ çekirdeği какао даны. ~ yağı какао майы.

kakavan  ооз.        1.  карыган,  наалыган,

сүйлөнгөн (киши). 2. мурдун кө- төргөн, кекирейген, манчыркаган (киши).

kakavank,-ğı 1. кейиниш, наалыш, кер сүйлөш. 2.  текеберлик, кекире- йиш, манчыркаш.

kakıç, -cı диал.  кагуу, жеме.

kakım, kakum 1. зоол. арс (Mustela erminea). 2. арс ичик.

kakımak ооз. кагуу, жемелөө. onu niçin kakıdınız? аны эмне  үчүн кактыңыз?

kakırdamak 1. кагыроо, катыроо. 2.ку- руп/катып калыш. 3. арго өлүш (карыган киши).

kakır : ~ ~ какылдоо, какылдап күлүү. kakışmak 1.кагышмак, түртүшмөк. 2.ооз. кайым/каяша        айтышуу.        itişip-

kakışmak 1) өз ара түрткүлөшүү.

2) тилдешүү, кайым айтышуу.

kakma 1. какма, кагылган. 2. кагылып кооздолгон  (мис.        күмүш,  седеп

менен).

kakmacı гравёр.

kakmak  1.  кагып/уруп  жибериш.  2.

какма аркылуу кооздош. 3. кагуу

(мис. мыкты, казыкты ж. б. ).

kakmalı какмалуу, кагып кооздолгон.

fildişi ~ çekmece пил тиши кагы- лып кооздолгон тартма.

kaknem 1. итирейген, тыртайган, арык,

түрү суук (көбүнчө аялдар жөнүндө). 2. каткан, куруган.

kaktüs кактус.

kakule 1. бот. кардамон (Elettaria cardamomum). 2. бул өсүмдүктүн жыт үчүн колдонулган уругу.

kakül көкүл.

kaküllü көкүлдүү.

kal,  -li  1.  эск.   көœүл, эс. ~e  almamak

эске/көœүлгө албоо. 2. сөз, кеп.

kala   1.   калганда   (убакыт   белгилөө үчүн). ikiye çeyrek ~ экиге он беш

мүнөт калганда. ~ ~ калып отуруп. ~ ~ ikimiz kaldık калып отуруп (аягында) экөөбүз калдык.

2.        калганда (аралык белгилөө үчүн) kente üç kilometre ~ шаарга үч километр калганда.

kalabak,-ğı 1. калыœ эл, жыйын, көп- чүлүк. meydanda büyük bir ~ bek- liyordu майданда калыœ эл масса-

сы күтүп турган. 2. түртүшмө, дүрбөлөœ, тополоœ. 3. саныү- лөсү көп, жыш. ~ bir aile чоœ үй-

бүлө. günün en ~ saatinde күндүн эœ (эл) жыш саатында. ~ etmek 1)тополоœ/дүрбөлөœ       чыгаруу.

2)кишинин/ буюмдардын  санын көбөйтүү. bu dolap burada ~ ediyor бул шкаф бул жерде жөн

эле орун ээлеп турат.

kalabalıklaşmak  саны  көбөйүү,  жыш орун алуу, артуу, арбуу.

kalafat, - 1. деœ.  кемени суу өткөрбөс

 

 

 

 

 

kalafatlamak

kaldırmak

 

кылып бышыктоо иши. ~a çekmek (кемени) бекемдөө үчүн ремонтко чыгаруу. 2. тех. кадоо, кадама (кооздоо түрү). 4. ооз. сабак, жаза

~ vermek сабак бериш, көргүлүктү көргөзүш.  5.  тар.   жаңы  черүү-

лөрдүн баш кийими. 6. өтм. оœдоо, түздөө, ремонттоо. ~ etmek к. kalafatlamak.

kalafatlamak 1. деœ. кеменин аштоо- лорун бекемдөө, майлоо, сырдоо, ремонттоо. 2. тех.  чеканкалоо. 3.

ооз. (бир нерсенин) сыртын жалтыратуу. 4. ооз. жемелөө, тилдөө, акесин танытуу.

kalakalmak 1. селдейип/селейип ка- лыш, таœ калып туруп калыш. 2.кыйын абалда калыш.

kalamar зоол.  кальмар (Loligo vulgaris).

kalan 1. калган (кеткендин каршысы).

2.  ашкан,  арткан.  ~  parama  ev

kiraladım арткан акчама үй тут- тум. 3. мат. кемитүү амалында айырма;   бөлүү   амалында   тий-

индиден ашып калган сан.

kalantor        көйрөœ, мактанчаак орто жаштагы бай киши.

kalas устун, калыœ тилинген узун тактай. ~ gibi одоно, орой.

kalay   1.   калай.   ~   kaplamak   калай

капташ. 2. арго сөгүү, жеме. atmak/basmak арго сөгүп-сагыш, жер-жеберине жетиш. 3. жасалма-

луулук, көйрөœдүк.

kalaycı 1. калайчы, калай менен иштеген киши. 2. өтм.  алдамчы,

көз боёмочу, шарлатан.

kalaycılık,-ğı 1.калайчылык (адистик).

2. өтм.  жасалмалык, көз боёмо-

чулук.

kalaylamak 1. калайлоо, дат басуудан коруу.  2.тилдөө,  урушуу,  жеме-

лөө. 3. жылмалоо, жымсалдоо, кемчиликтерин үстүртөн жаап - жашырып коюу.

kalaylı 1. калайланган, калайлуу. 2.ка-

лай кошулмасы бар. 3. өтм. үстү/ тышы жалтырак, ичи калтырак.

kalayz 1. калайсыз. 2. тутумунда ка-

лай болбогон.

kalben чын жүрөктөн/дилден/ыклас- тан.  ~  inanmak  чын  жүрөктөн

ишенүү.

kalbur  калбыр.  ~a  çevirmek  калбыр- дай тешкилемек. ~ çıbanı эск.  рак

(оору). ~ deliğinden düşmek кы- йынчылыктардан өтүү. ~dan dö- külür   gibi   көнөктөн   куйгандай

(катуу жааган жамгыр). ~a dönmek калбырдай тешилүү. ~dan geçirmek  1)  калбырдан  өткөрүү.

2) өтм. электен өткөрүү, катуу текшерүү. ~la su taşımak калбыр менен суу ташуу (майнапсыз иш

менен алек болуу).

kalburcu        калбыр        жасаган/саткан киши.

kalça  сан,  жамбаш.  ~  kemiği  анат.

кашка жилик.

kalçalı 1. жамбаштуу. 2. жамбаш сөөгү

чоœ.

kalçak,-ğı    добулбасчылардын    добул- бас        өтпөсү        үчүн        сандарына

төшөгөн тери бучкагы.

kaldıraç, -cı тех.  рычаг.

kaldırım 1. таш төшөлгөн жол. 2. тро-

туар. yaya тротуар, жөө жолу. ~ çiğnemek шаардын турмушуна көнүү. ~ kargası арго 1) полиция

агенти. 2) аягы суюк аял. ~ mü- hendisi шылд. көчө таптар (сөзм. с.   тротуар  инженери).  ~  süpür-

gesi/yosması сойку аял (сөзм. с. тротуар шыпыргысы). ~ taşı көчө- гө төшөлгөн таш.

kaldırmak 1.(бир нерсени турган жери- нен) козгош, жылдырыш. 2. өйдө көтөрүш. başı ~ башын көтөрүү.

başı kaldırmadan баш көтөрбөй (мис. иштөө).  3.бийиктетиш. duvarı  bir  metre  daha  kaldırmalı

дубалды    бир    метр    бийиктете

 

 

 

 

 

kale

kalembek

 

түшүш керек. 4. (эгин, түшүмдү ж. б. ) топтоо, жыйноо. harman ~ түшүмдү жыйнаш. sofrayı ~ дасторконду жыйнаш. 5.тартыш, ташыш. bu araba bu yükü kaldıramaz бул  араба бул жүктү ташый албайт. 6. өтм. чыдаш, көтөрүш. o bu a nasıl kaldırır? ал бул кайгыны кантип көтөрөт?

7. өтм. ылайык келиш, жара- шыш. bu kum fazla süs kaldırmaz бул кездемеге ашыкча кооздуктун кереги жок. 8. (бир нерсени) жо- юш, колдонуудан чыгарыш. anlaşmanın iki maddesi kaldırıl келишимдин эки пункту жоюлду.

9. арго уурдап кетиш, качырыш.

kız ~ кызды ала качып кетиш. 10.

ачыш. jalüziyi ~ жалюзини ачыш.

11. көмүш. onu bugün kaldırıyorlar

аны бүгүн көөмп жатышат. 12. ой-

готуш, тургузуш. beni erken kal- dırın мени эрте ойготкула. 13. оорулууну ооруканага жаткырыш.

hemen hastaneye kaldırsay kurtu- lurm дароо ооруканага жаткы- рылса, аман калмак экен. 14.айык-

тырыш, сакайтыш. hasta bir haftada kaldır оорулууну бир аптада сакайтып койду. b ~ баш

көтөрүү, көтөрүлүшкө чыгуу. kadeh ~ ичкилик ичүү, чөйчөк көтөрүү.  parmak  ~  кол  көтөрүү

(мис. окуучулар, добуш берүү- чүлөр) talebeyi ~ окуучуну тур- гузуп суроо. toz ~ чаœдатуу, чаң-

тополоœ салуу.

kale  1.  түз,  өтмө  маанилерде:  чеп.  ~

duvarı чептин дубалы. ~ komutanı

чеп команданты. 2. спорт дарбаза.

~yi  korumak  дарбазаны  коргоо.

3.шахм.   ладья.  ~  gibi  1)  бийик,

бышык, заœгыраган (имарат). 2)кайраттуу, чымыр, олбурлуу, абройлуу (киши). ~yi içinden feth-

etmek  өз  көрүн  өзүнө  каздыруу;

чыккынчы колдонуп жеœишке жетишүү.

kalebent,-di эск.  чепте тутулган туткун.

kaleci спорт дарбазачы, голкипер.

kalem  1.  калем/калам,  карандаш,  уч.

kurşun ~ карандаш. dolma ~ сыя

калем. ~ açmak карандаш учтоо. ~ kâğit кагаз-калем. kaş ~ камыш калем.   renkli   ~   түр   карандаш.

  1. 2.канцелярия, бюро. ~ odası канцелярия. 3. стиль, жазуу. ~ erbabı жазуучулар, калемгерлер. 

4. түр, сорт. üç ~ erzak үч түрлүү азык. 5. тешкич,  көзөөч. tçı ~i таш тешкич. ~ açacağı карандаш

учтагыч. ~e almak калемге алуу, жазуу. ~ aşı бот. (бакты) кыйыштыруунун    бир    түрү.    ~

çekmek      чийип/сызып      салуу.

~inden çıkmak калеминен жара- лыш/чыгыш. ~ efendisi катчы. ~ işi

кол        менен/калем менен тар- тылган дизайн (салттуу Ислам стилинде).   ~e   kâğıda   geçirmek

кагазга түшүрүш, жазыш. ~inden kan damlamak 1) калеминен кан тамчылоо,      муœдуу      нерселер

жазуу. 2) жеткире жазуу. ~ kaşlı калем        каш, кашы чийип койгондой. ~ kulaklı кулагы тик,

шам кулак (айбан). ~ kutusu калем куту, пенал. ~i kuvvetli калеми күчтүү. ~i olmak жазганга

шыктуу болуш. ~ oynatmak 1) ка- лемин ойнотуу. 2) оœдоо, түзөл- түү. 3) (бир жазууну) өзгөртүү. ~

sahibi калеми төшөлгөн/күчтүү. ~ sapı калемсап. ~e sarılmak жазган- га  киришүү.  ~  savaşı  кайым  ай-

тышуу,  полемика.  ~iyle  yaşamak

жазганы менен жашоо. ~ yontmak

1) калем учтоо. 2) (камыш калем-

ди) жонуу. bir ~le бир шилтемде, бир жолкуда. eli ~ tutmak жаз- ганды билиш, жаза билиш.

kalembek, -ği 1. жыпар жыттуу сандал

 

 

 

 

 

кalemen

kap

 

дарагы. 2. египед жүгөрүсү.

кalemen жазуу жүзүндө/жазылуу түр- дө.

kalemiş зоол.  келемиш (Viverra).

kalemkâr 1. кездемеге түс салган сү- рөтчү. 2. үйдүн дубалын, шыбын

кооздогон уста.

kalemlik, -ği калем куту, пенал.

kalemtır 1. камыш калемдерди учта-

ган бычак. 2. калем/карандаш учтагыч.

kalender 1. календер, жер кезген дер-

виш, кечил. 2. жөнөкөй, кара- пайым, момун, жупуну.

kalenderî   1.   ад.    элдик  ырдын   түрү.

2.муз. эл акындары тарабынан ка- лендери үчүн жазылган обон.

Kalenderiye        карапайымдыкты/жупу-

нулукту жактаган ислам сектасы.

kalenderlik,-ği 1. календерлик, аскеттик, думаналык,   кечилдик.   2.филос.

дүйнөкапарлык, жөнөкөйлүк, жупунулук.

kalenşöve  1.  эск.  кол өнөрчүнүн  учу

шуштугуй    калпагы.    2.    бот.

тамырдын учун коруган оймокчо.

kaleska ат арабасы (< орус. коляска).

kalevi хим. шакар.

kaleydoskop  колейдоскоп.

kalfa 1. калпа, уста жардамчысы, ша-

кирт. 2. куруучудан жетилип чык- кан        архитектор жардамчысы. 3.эск.  (сарайларда) малай аялдар-

дын анабашысы. 4. (башталгыч мектепте) мугалимдин жардам- чысы.

kalfak,-ğı 1.калпанын иши жана мил- дети. 2.калпанын айлык акысы.

kalgımak секирүү, үркүү (мис.  ат). at

kalgı ат үрктү.

kalıcı 1. өлбөс, өчпөс (чыгарма). 2. тү- бөлүк, туруктуу, узун мөөнөттүү.

kam  1.  калыш,  болуш.  2.  :  ölüm  ~

өлүм-калым/өлүш-калыш.

kalımlı туруктуу, түбөлүк, өлбөс-өчпөс,

өлүмсүз.

kalımsız 1. жалган, убактылуу. 2.өлүм-

дүү.

kan  I  1.  калыœ,  жоон.  ~  kaş  калыœ

каш. ~ dudak калыœ эрин. 2. коюу.

~   duman   коюу   туман/түтүн.

  1. 3.жоон. ~ ses 1) жоон үн. 2) линг. 

жоон үндүү. ~ sesliler жоон үндүү- лөр. ~ bırsak анат. жоон ичеги.

~ bağırsak yandı мед.  колит. ~

kafalı маœ баш, аœкоо. ~ y тех. мотор майы, оор май (тетиктерди  майлоодо  колдону-

лат).

kan II калыœ (келин үчүн берилген).

kalınca калыңча, калыœыраак.

kalınlmak 1. калыœдоо. 2. семирүү, толуу. 3. жооноюу (мис. бак, үн). sesi  kalınlaştı  1)  үнү  жоонойду

(өспүрүм үчүн). 2) үнүн катуу чыгарып сүйлөдү. 4. коюулашуу, караруу  (мис.   туман).  5.  диал.

баюу, бардар болуу.

kank, -ğı 1. калыœдык. 2. жоондук. 3.

коюулук.    4.    физ.     калыœдык

(өлчөм бирдиги).

kantı 1. калдык, артык. 2. чалдыбар, уранды. ortaçağ ~ları орто кылым

чалдыбарлары. 3. ышаарат,  из, так. 4. эстелик.

kap, -bı 1. калып, модел, шекил, үлгү.

şapka шапканын калыбы. ayak- kabı бут кийим калыбы. 2.ка- лыпка куюлган, куб. bir ~ peynir

бир калып быштак. bir ~ sabun бир калып самын. 3. тышкы кө- рүнүш, кебете, түр. ~tan ~a girmek

миœ түрлөнүү/кубулуу. 4.бычым, үлгү. 5. куулук, шумдук. ~ının adamı    olmamak    көрүнүшүнөн

башкача чыгыш. ~ı almak ка- лыпка кирүү, калыбын алуу. ~ı basmak (бир нерсеге) кепил болуу,

өтүлүн алуу. ~ı çıkarmak калы- бын/моделин чыгарыш. değiş- tirmek/dinlendirmek  арго  өлүш,  о

дүйнөгө  кетиш.  ~a  dökmek  ка-

 

 

 

 

 

kapçı

kalkış

 

лыпка куюш. ~ etmek алдап кетүү, куулук кылуу. ~a geçirmek/koy- mak/vurmak калыпка салыш. ~ gibi oturmak (кийим) куюп кой- гондой чак келүү/жарашуу. ~ gibi serilmek/yatmak бутун тартпай жатып калуу (чарчагандан). ~ gibi uyumak өлгөн немедей уктоо. ~ kesilmek селдейип/катып калуу. ~ kıyafet көрүнүш, кебете. kıyafeti babasına tıpatıp benziyor кебетеси атасынын эле өзү. ~ kıyafeti yerinde жарашыктуу, жакшы кийинген.

kapçı  1.  калыпчы  (калып  жасаган/ саткан киши). 2. (бир нерсени) ка-

лыпка салган киши. 3. куу, шум- пай, амалкөй, алдамчы.

kaplamak 1. калыпка салыш/куюш. 2.

калыбына келтириш.

kalıplma 1. калыпташуу/калыптануу

/калып алуу. 2. калыпка айлануу, көнүмүш болуп калуу.

kalıplş  калыпка  айланган,  көнү-

мүш болуп калган. ~ iyelik грам.

калыпташкан таандык мүчө.

kaplı 1. калыпка салынып тигилген/

жасалган. 2. өтм. жарашыктуу, көрктүү. ~ kıyafetli жарашыктуу кийинген.

kapsız жарашыксыз, көрксүз, көрү- нүшү начар. ~ kıyafetsiz үстү- башына карабаган, жүдөө.

kat,-tı 1. мурас, өлгөндөн калган мүлк.

2.   тукум   кууган   өзгөчөлүк.   ~

bilimi биол. генетика.

katçı мурасчы.

katım тукум куучулук.

katımsal тукум кууган, генетикалык.

~ hastalıklar тукум кууган оору- лар.

katsal к.  kalıtımsal.

kalibre калибр, чап (аткыч куралдар- дын найынын диаметри).

kalifiye квалификациялуу, адис, маш. ~

işçi адис жумушчу.

kaliforniyum хим. калифорний.

kaligraf каллиграф.

kaligrafi каллиграфия.

kalinis        зоол.        калинис,        суу        тоогу

(Charadrius morinellus).

kalinos  зоол.        окунь   балыгы   (Perca

fluviatilis).

kalipso 1. ямайка бийи. 2. калипсо би- йинин музыкасы.

kalite сапат. ~ kontrolü сапат текше- рүүсү.

kaliteli сапаттуу. ~ içki жогорку сапат-

туу ичимдик. ~ mal сапаттуу товар.

kalitesiz сапатсыз, сапаты начар.

kalkan I 1. калкан (курал). 2. өтм. ко- руучу, сактоочу, калканч. ~ kıkır- dağı анат. калкан кемирчеги.

kalkan II (~ bağı) зоол.  калкан балык

(Scophtalmus maximus).

kalkanbezi, -ni анат.  калкан бези.

kalker геол.  акиташ.

kalkerli акиташтуу. ~ kumtaşı акиташ- туу чап.

kalkık 1. көтөрүлгөн. ~ pencere (өйдө) көтөрүлгөн/түрүлгөн терезе. ma- sanın  bir  tarafı  ~  үстөлдүн  бир

тарабы көтөрүлүп турат. ~ kaşlar көтөрүлгөн каштар. 2. дөмпөйүп чыгып турган. kaplamanın ortası ~

каптаманын ортосу дөмпөйүп турат. 3. кайкы. ~ burun кайкы мурун. 4. тик турган (мис.  чач).

saçları diken gibi ~ чачтары тикенектей тик турган.

kalkındırmak        өнүктүрүү,        өстүрүү,

бутуна тургузуу.

kalkınma өнүгүш, өсүш, прогресс. eko- nomik ~ экономикалык өнүгүш. ~

hızı өсүш ылдамдыгы.

kalkınmak  өнүгүү,  өсүү,  жакшыруу, илгерилөө,  чыœдалуу.

kalkış 1. туруш (ордунан, төшөктөн ж. б. ). 2. көтөрүлүш, учуп чыгыш (мис.    учак,    куш).   ~a   geçmek

көтөрүлө баштоо. 3. жөнөш, чы-

 

 

 

 

 

kalkışmak

kalmak

 

гыш. ~ saatleri жөнөө сааттары.

kalkışmak (колунан анча келе бербеген бир        ишке/демилгеге)        баштоо,

аракет кылуу, киришүү, далалат кылуу. öğüt vermeye ~ кеœеш бергенге аракет кылыш. beste yap-

maya ~ обон чыгарууга далалат кылыш.

kalkmak,-ar 1. туруш, өйдө болуш, кө-

төрүлүш. sabah kalktığında эртеœ менен турганда. sofradan ~ дас- торкондон  туруп  кетүү.  2.чыгуу,

жөнөө, ордунан козголуу. tren kalktı поезд ордунан козголду. 3. учуп чыгуу, жерден көтөрүлүү. 4.

жоюлуу, жок болуу, колдонуудан чыгуу. soka çıkma yasağı kalkı- yor көчөгө чыгуу жасагы жоюлду.

5. жок болуу, колдонуудан чыгуу. bu adetler çoktan kalk бу адаттар эбактан   жок   болду.   ortadan   ~

ортодон жок болуш. 6. кабаруу, сыйрылып        түшүү, ажыроо. masanın kaplaması kalktı үстөлдүн

каптамасы сыйрылды. güneşten vücudunun derisi kalktı күндөн денесинин  териси  сыйрылды.  7.

капысынан бир иш/аракет жасай баштоо. gitmeye ~ (капысынан) жөнөп калуу. çocuğunu  dövmeye

kalktı баласын уруп кирди. dört nalla ~ таскактатып чаап жөнөө. 8. жыйналуу, топтолуу. ürün kalktı

үрөн жыйналды. 9. айыгуу, сака- юу (мис. бир ноокас киши). hasta bir haftaya kalmaz kalkar оорулуу

бир аптага жетпей туруп кетет. 10. көчүп        кетүү, ордун өзгөртүү. postane burаdan kalktı почта бул

жерден көчүп кетти. 11. булак этип чыга калуу. tavşan kalk коён  чыга  калды.  kalk   gidelim

olmak жоголуп кетүү, жиги билинбей калуу. kalkıp kalkıp oturmak (ачуусунан) отуруп тура

калуу.

kalkopirit, -ti хим. халькопирит, жез колчеданы.

kalleş ооз.  арамзаа, куйту.

kalleşlik, -ği арамзаалык, куйтулук. ~ etmek        куйтулук кылуу, алдап кетүү.

kalma калган. eskiden ~ bir ayna эски- ден калган бир күзгү. babamdan ~ ev атамдан калган үй.

kalmak,-ır 1. ар түрдүү маанилерде ка- луу. aç ~ ачка калыш. ayakta ~ аякта  туруп  калыш.  b başa  ~

жекеме жеке калыш. boğazında ~ тамагына туруп калуу, тамагынан өтпөө. izi ~ изи/аты калыш. yalnız

~ жалгыз  калыш. 2. артып/ашып калмак. bir çuval pirinç kal бир кап  күрүч  артып  калды.  3.убак-

тылуу калуу, токтоо. hangi otelde kalıyorsunuz? кайсы отелге токто- дуңар? 4. башына түшүү, мойнуна

жүктөлүү. bu iş size mi kaldı? 1)бул иш сизге калдыбы? 2)сиз- дин   эмне   ишиңиз   бар?   5.бир

нерседен кур калуу. işten ~ 1)иш- тен бошоп калуу. 2) ишке жара- бай  калуу.  6.  жылдырылуу,  ки-

йинкиге калуу. düğün güze kal той күзгө калды. 7. тынчуу, токтоо.  fırtına  kalkacağa  benze-

miyor бороон токточудай  көрүн- бөйт. 8. ыраазы болуу, топук кылуу.    yalnız    dayak    atmakla

kalmadı, onu işinden de çıkartтокмоктоп эле тим болгон жок, аны   ишинен   да   чыгартты.   9.

жашоо, убакыт өткөрүү. yurtdı- şında on yıl kal чет өлкөдө он жыл жашады. kaç saattir bekliyo-

ruz, nerede kaldın? канча сааттан бери күтүп отурабыз, кайда жүр- дүн?  10.  классында/ордунда  ка-

луу. sınıfınızda kalanlar var ? классыңарда көчпөй калгандар барбы?  11.  чакчыл  --ып,  -а  мүчө-

лөрүн   алган   этишке   жалганып,

 

 

 

 

 

Kalmuk

kalpk

 

белгилүү мөөнөткө созулган ара- кетти билдирет. bakakalmak карап туруп калуу. şaşakalmak аң- таң калып калуу. donakalmak селдейип калуу. oturup kalmak отуруп калуу. bakıp kalmak карап калуу. kala kala болгону, калып отуруп. okulun kapanmasına kala kala iki hafta kal мектептин жабылышына болгону эки жума калды. kala kala üç kişi kaldık калып отуруп үч киши калдык. kal ki ал эле эмес, анан калса, ал аз келгенсип. yan bayram, kaldı ki çocuklar da gelecekler beraber oluruz эртең майрам, анан калса балдар да келишет, чогуу болор- буз. karsa 1) бирөөнүн ою боюн- ча. bana karsa менин оюмча, менден сурасаңар.  2)  бирөөнүн эркинде/колунда болсо. babama kalırsa hiç göndermek istemez атамын оюна койсоң, жибергиси жок. ( -la) kalmamak муну ме- нен эле чектелбестен. iş bununla kalmamış иш муну менен эле бүтүп калбаптыр. (-dan) kar yeri yok ...–дан айырмасы/ кемчили жок. az kalsın аз жерден. az kalsın düşecekti аз жерден түшүп кете жаздады. kalmadan/kalmaz жет- пей. bir saate kalmadan (kalmaz) çaşmaz tamamlanır бир саатка жетпей ишибиз бүтөт.

Kalmuk калмак.

kalori  физ. калория  ~si  düşük  кало-

риясы аз. ~si yüksek калориясы күчтүү.

kalorifer 1. буу менен жылыткыч. 2. (~

radyatörü) жылыткыч радиатор.

kaloriferli борбордук жылытма систе- масы болгон.

kalorili  калориялуу. kalorimetre физ. калориметр. kaloş көлөч.

kalp I, -bi 1. жүрөк. ~ atması жүрөктүн

кагышы. ~ hastağı жүрөк оору. ~ kapağı жүрөк капкагы. 2. жүрөк оорусу. ~ten öldü жүрөк оорудан өлдү. 3. өтм. сүйүү, көңүл, ышкы.

4. өтм. борбору, чордону, толтосу

(бир жердин / иштин / мекеменин

ж. б. ). 5. өтм.  сезим, туюм. onda

~ denen bir şey yok анда сезим деген нерсе жок. ~ten чын көңүл-

дөн/дилден. ~ini mak сырын айтуу, чечилүү. ~ ağrı 1) жүрөк оору.  2)  өтм.   сүйүү  азабы.  ~i

zına gelmek жүрөгү оозуна тыгылуу. ~i bozuk 1) жүрөгү оорулуу. 2) ниети бузук. ~i bütün

ак ниет, кең пейил. ~ine doğmak жүрөгү сезүү. ~i fesat арам ойлуу, шекчил. ~ten gelen чын жүрөгүнөн

чыккан. ~ine göre пейилине жара- ша. ~ine işlemek жүрөгүн жылы- туу. sözlerin ~ime işledi сөздөрүң

жүрөгүмү жылытты. ~i kan ağ- lamak жүрөгү сыздоо, жүрөгүнөн кан  тамуу.  ~i  kanamak  жүрөгү

каноо. ~ini kazanmak (бирөөнүн) көңүлүн алуу, жагуу. ~ini kırmak (бирөөнүн)   көңүлүн  оорутуу.  ~i

parçalanarak жүрөгү сыздап/ тилинип. ~ine yer etmek көңүлүнө уюп калуу, жагуу.

kalp II,-bi 1. калп, жасалма, көз боё- мочу. ~ akçe жасалма акча (чыны- гы эмес). 2. жасалма, миң кубул-

ган  эки  жүздүү  (киши).  ~  adam

калпычы киши.

kalpak, -ğı тумак, папах, калпак.

kalpakçı калпак жасаган/саткан киши. kalpaklı калпактуу/калпакчан. kalpazan 1. жасалма акча жасаган. 2.

шумпай, куу, алдамчы, шарлатан.

kalpazank,ı 1. жасалма акча жасоо иши.  2.  шумпайлык,  куулук,  ал-

дамчылык, шарлатандык.

kalplaşmak шыгын/жөндөмүн жого- туу, кайдигер болуу.

kalpk,-ğı  1.  калпычылык,  жасалма-

 

 

 

 

 

kalpli

Kamerun

 

лык,   көз   боёмочулук.   2.   ишке кайдыгерлик.

kalpli 1. жүрөк оорусу бар. 2. iyi ~ ак

ниет. kötü ~ арам ниеттүү. kalpsiz мээримсиз, таш боор, заалим. kalseduan мин. халцедон.

kalsit, -ti мин. кальцит.

kalsiyum   хим.        кальций.   ~   karbonat

көмүр кычкыл кальций.

kaltaban        1.   амалкөй,   эки   жүздүү, куйту. 2. шарлатан.

kaltak,-ğı   1.   ээрдин   жайык   бөлүгү.

2.ооз.  шерменде, аягы суюк (аял).

kaltakk,-ğı  шермендечилик,  абийир- сиздик, сойкулук.

kalubelâ   жер   каймактагандан   бери, атам замандан бери.

kalya   1.   майга   куурулган   чамгыр.

2.куурулган баклажан.

kalyon тар.  желкен менен да, күрөк менен да айдалган согуш кемеси,

галион.

kam кам, шаман.

kâm   тилек,   максат.   (dan)   ~   almak

тилегенине жетүү.

kama 1. шынаа. ~ çakmak шынаа коюу.

2. канжар, кош миздүү бычак. ~ya

gelmek бычакташуу. 3. замбирек- тин капкагы. 4. ооз.  утуштуу оюн.

~ basmak оюнда жеңип алуу.

kamalamak  1.  шынаа  коюп  бекемдөө.

2. канжар менен жаралоо.

kamanço   :   ~   etmek   колдон   колго

өткөрүү.

kamara 1. (кемелерде) каюта. 2. палата

(Британия        Парламентинде).

Avam  K~sı  Өкүлдөр  Палатасы.

Lordlar K~ Лорддор Палатасы.

kamarot,-tu 1. каюта кызматчысы (ке-

меде).        2.        бөлмө        кызматчысы

(отелде).

kammak  1.  (көз)  уялуу.  2.  (тиш)

камашуу.

kamaştırmak 1. (көз) уялтуу. 2. (тиш)

камаштыруу.

Kamber 1. Камбер (Халиф Алинин кулу

Камбердин аты). 2. ишенимдүү жөкөр.

kambiyo 1. эки өлкө акчасын алмашты-

руу. 2. (банкада) валюта алмаш- тыруу ишин жүргүзгөн бөлүм.

kambiyocu 1. валюта алмаштыруучу. 2.

валюта алмаштырып пайда тапкан киши.

Kamboçya к.  Kampuçya.

Kamboçyalı к. Kampuçyalı.

kambur 1. бүкүр. 2. өркөч. 3. (курулуш-

та, буюмдарда)  томпок,  төмпөк.

  1. 4.өтм.  кыйынчылык, кыйналыш. 

~ adam бүкүр киши. ~unu çıkar- mak жонун үрпөйтүү (мышык). ~u

çıkmak 1) бели бүкүрөйүү. 2) тас- кагы чыгуу (көп иштеп чарчаган- да).  3)  карылыктан  бели  бөкчө-

йүш. ~ felek таалайга жазган (наалыганда айтылат). ~ üstüne ~ кырсык үстүнө кырсык. ~ zambur

бүкүр, ийри-буйру.

kamburlaşmak бүкүрөйүү, бүкчүйүү.

kamburluk,-ğu 1. бүкүрлүк. 2. томпок-

тук.

kamçı 1. камчы, шапалак. 2. дең.  бир учу байланган, бир учу бош аркан.

~ çalmak/vurmak камчы чабыш. ~ şaklatmak камчы менен шакыл- датып сабоо. ~ yemek камчы жеш.

kamçılamak 1. камчылаш, камчы менен уруш. 2. бетке уруу (шамал, жаан,   кар).  3.  өтм.   тездетүү,

ыкчамдатуу,    сүрөө.    merakını    ~

кызыгуусун арттыруу.

kamçılı 1. камчылуу. 2. кызыл камчы.

kamelya бот.  камелия (Camellia).

kamer эск.  ай.

kamera камера.

kameraman кино оператор.

kamerî  ай.  ~  ay  айлуу  ай.  ~  sene  ай жылы.

kameriye камерие (жайкысын бакчада курулган чарпая сымал жай).

Kamerun Камерун, Камерун Республи-

касы.

 

 

 

 

 

Kamerunlu

kan

 

Kamerunlu  камерундук.

kamet, -ti 1. бой, тулку, дене. 2. мечит- те намазга чакыруу үчүн окулган

азан. ~i artırmak катуу сүйлөө. ~ getirmek намазга чакыруу. ~i ömür өмүр   бою.   ~   vermek   айкырып-

кыйкыруу.

kaş 1. бот.  камыш (Phragmites aus- tralis).  2.  суусундук  ичилген  тү-

түк. 3. арго эркектин жыныс орга- ны. 4. зоол.  моллюска (Mollusca).

  1. 5.камыштан  жасалган.  ~  kalem 

камыш калем. kırmak гонорея жугузуп алыш. ~ koymak 1) арго (бирөөнүн) ишин/мамилесин бу-

зуу. 2) (бирөөнү) шылдың кылуу, мазактоо. ~a su yürütmek арго жыныстык жактан жетилүү (эркек

бала).

kaşkulak кулагы камыштай тик (ат).

kaşlı камыштуу.

kaşk, -ğı камыштуу жер/саз.

kâmil  1.  бүтүн,  толук.  2.  жеткилең, кынтыксыз, кемчиликсиз. 3. быш-

кан. 4. билимдүү, жетик, шыктуу, демилгелүү. 5. арго банги зат.

kâmilen толугу менен, бүтүндөй, жете-

ринче.

kamineto спиртовка.

kamp, -pı 1. лагерь, отоо. 2. концла-

герь. ~a girmek (спортсмендер) шаардан узак жерде машыгуу өткөрүү. ~ kurmak лагерь куруу.

kampana 1. коңгуроо. ~ çalmak коңгу- роо чалыш. 2. тех. тормоз бара- баны/цилиндри.   3.   арго   эркек

жумурткалыгы.

kampanya  кампания.  ~  açmak/yapmak

кампания   жүргүзүү.   seçim    ~sı

шайлоо  кампаниясы.  yardım  ~sı

жардам кампаниясы.

kampanyacı кампания жүргүзгөн/ кам-

панияга катышкан киши.

kampçı  лагерь  курган/лагерде  жаша- ган киши.

kampçılık  1. лагерь куруу иши. 2.ла-

герь жашоосу.

kamping, -ği кампинг.

kamplmak        лагерлерге        айрылуу,

жаатташуу. Kampuçya Кампучия. Kampuçyalı кампучиялык.

kampus кампус (шаар тышында курул- ган университет шаарчасы).

kamu 1. эск.  бүт, баары, түгөл. ~ âlem

бүтүндөй аалам. 2. жалпы эл, коомчулук. ~ zeni коомдук тар- тип. ~  hakları  коом  укуктары.  ~

hizmeti коомдук кызмат, элдин пайдасына сунулган кызматтар. ~ kurumu   коомдук   мекемелер.   ~

sektörü коомдук сектор.

kamuflaj камуфляж, көздөн жазгырыш

/далдалаш. ~ etmek көздөн далда-

лоо, жашыруу.

kamufle  :  ~  etmek  көздөн  далдалоо, жашыруу, маскалоо.

kamulaştırma  мамлекеттештирме. kamulaştırmak  мамлекеттештирүү. kamuoyu,-nu        коомдук        пикир/көз

караш. ~ yoklaması коомдук пи- кирди аныктоо.

kamusal коомдук, жалпы элдик. ~ gü-

ven элдин коопсуздугу/тынчтыгы.

kamutanrıcı пантеист.

kamutanrıcılık, -ğı пантеизм.

kamyon жүкташыр (машине).

kamyoncu 1. жүкташыр иштеткен ки- ши. 2. жүкташыр шофёру.

kamyonet,-ti жеңил жүкташыр машине. kan 1. кан. 2. өтм.  тек, тукум. saf ~ / asil   ~   таза  кандуу,  асыл  тукум.

~ına yabancı kaşmak тукумуна бөтөн кан аралашкан. ağır токтоо,  башы  оор.  ~  akçesi  кун,

жаза (өлтүргөн же жаралаган үчүн). ~ ağlamak кан ыйлоо. ~ akıt- mak    1)кан    агызуу.    2)курман/

садага чалуу. ~ akmak кандуу кагылышуу болуу. ~ akmaksızın кан төгүшпөй. ~ akrabağı каны

бир, бир тукумдан. ~ aktarımı кан

 

 

 

 

 

kan

kan

 

куюу. ~ aktarmak (бирөөдөн) кан алып куюу. ~ alacak damarı bilmek 1)иштин көзүн таануу. 2)(бирөө- нүн) талуу жерин билүү. ~ alma мед.  кан алма. ~ almak кан алыш.

~   bağı   каны   бирдик.   ~   bankası

1)кан сакталган жер, донор пунк- ту. 2) консерваланган кан жетеги (запасы). ~ basıncı кан басымы. ~

basıncı yükseklik кан басымы жогорулук, гипертония. ~ı başına sıçramak/   beynine  çıkmak/vur-

mak каны башына чыгуу (ичим- диктен, ачуудан). ~ boğmak мээ- сине кан куюлуп өлүү. ~ boşalmak

кан токтобоо. ~a boyamak/bu- lamak канга боёо, канды-булоон салуу.  ~a  boyanmak/  bulanmak

канга боёлуу. bozuk каны бузук.

~ cereyanı кан айлануу. ~ cisimciği

физиол.    кан    бүртүкчөлөрү.    ~

çanağı gibi кан толгон (көздөр). çekilmek 1)каны качуу. 2)күч- кубаттан таюу. ~ çekmek 1) туку-

муна тартуу/окшошуу. 2) каны тартуу, жакындык сезүү. ~ çıbanı чыйкан.   ~   çıkmak   кан   чыгуу,

каноо. ~ damarı кан тамыр. ~ davası кан доосу, кун куума, өч. ~ dere gibi akmak кан суудай агуу.

~ına dokunmak канын кайнатуу, кыжырына тийүү. ~ dolımı/deve- ranı кан айлануу. donmak каны

муздай түшүү (таң калуудан, коркуудан). ~ dökmek кан төгүш. ~ kücü кан төгүлгөн (согуш). ~ına

ekmek doğramak (бирөөнүн) жамандыгына сүйүнүү. ~ emici кан ичер, кан соргуч. ~ını emmek

канын соруу. ~ gelmek кан келүү.

~ına girmek 1) өлтүрүү, канына сабын  болуу.  2)  (бирөөнүн)  кыз-

дыгын алуу. ~ gitmek кан кетүү. ~ gövdeyi götürmek кан селдей агуу.

~ grubu кан группасы. ~ gütmek

кун кубалоо. ~ hısımı бир тукум-

дан, каны бир (тууган). ~ hücresi кан клеткасы. ~ cumu кан агы- мы. ısınmak (бирөөгө) ичи/жү- рөгү жылуу. ~ı içine akıtmak кан жутуу. ~ iğnesi кан алган ийне. ~ istemek кан кубалоо. ~ işeme кан сийүү. ~a kan ! канга кан ! ~a kan istemek канга кан талап кылуу. kanla yumak канды кан менен жууш. ~ kanseri мед. кан рагы. ~ kardeşi кан жалап ант беришкен бир тууган. ~ kaybetmek 1) кан жоготуу. 2) өтм. мурунку күчүн жоготуу, алсыроо, начардоо. ~ı kaynamak 1) каны дүргүү, чече- кейи чеч болуу. 2) ичи жылуу, мээрими түшүү, жактыруу. 3) тен- тек/шок болуу (көбүнчө балдар үчүн). ~ları kaynmak дароо тил табышуу. ~ kesici кан токтотуучу (дары). ~ kırzı чымкый кызыл (түс). kurumak тажоо, жадоо.

~ı kurutmak айласын кетирүү, тажатуу,   жанынан   бездирүү.   ~

kusmak 1) кан кусуу. 2) азап тар- туу, катуу кыйналуу. ~ kusturmak кан  кустуруу.  ~  kusup,  kızılcık

şerbeti içtim demek кыйнал- ганынан сыр бербеш. ~ kürecikleri кан   топчолору.   ~   merkezi   кан

куюу борбору. ~ muayenesi ук. кан тести (аталык аныкташ үчүн). ~ nakli  кан  куюу.  ~  olmak  1)  кан

төгүлүү.   2)   кун   кубалашмак   .

~ında olmak канында болуу. ~ıyla ödemek   каны   менен   төлөө.   

pahasına каны/өмүрү баасына. ~ pıhtılması кан уюу. ~ portakalı кызыл   апельсин.   ~   revan   içinde

кандар ичинде, канга чөмүлүп. sıcak жанга жакын, эпилдеген, ки- чи пейил. soğuk тоң, кайдигер,

мерес. ~ının son damlana kadar savaşmak кашык каны калганча согушуу. sulanmak каны азаюу.

~ sulanması анемия, аз кандуулук.

 

 

 

 

 

kanaat

kanatsız

 

~a (-ına) susamak (бирөөнүн) ка- нына суусоо. ~ şekeri кан шекери.

~  tahlili  кан  анализи.  ~  ter  içinde

kalmak кан-тер ичинде калыш. ~ testi кан тести. ~ tutmak 1) кан көргөндө эстен тануу. 2) дайнын

таппай калуу, карбаластоо, кача албай калуу, каны коё бербөө (киши өлтүргөндү). 3) капысынан

мүрт кетүү. ~ tükürmek кан түкүрүү. ~ verme кан берүү. ~ yutmak  кан  жутуу.  ~  yutturmak

кан жуткузуу. züne çıkmak ачуусунан кыпкызыл болуу. ~ zehirlenmesi каны уулануу.

kanaat,-ti 1. канагат, канаат. ~ etmek канааттануу. 2. ишенич. 3. ой, пи- кир. ~imizce биздин оюбуз боюн-

ча. ~ini muhafaza etmek пикирин өзгөртпөө. ~ getirmek/~ hasıl etmek ишенүү, пикирге баруу. ~ine katıl-

mak пикирине кошулуу. ~inde ol- mak пикиринде болуу. ~ sahibi топуктуу,    көзү    ток    киши.    ~

uyandırmak пикир берүү.

kanaatkâr топуктуу, көзү ток, ынсаптуу.

Kanada Канада. Kanadalı канадалык. kanaktam кан куюу.

kanal  1.  канал.  ~ıyla  канал  аркылуу.

Süve Суэц каналы. 2. анат.

канал. 3. телеканал. 4. тактайдагы

вертикалдык ачакей киринти. ~ mak канал ачуу. ~ havuz каналдын шлюзу. ~ tedavisi мед.

(тиш) каналын дарылоо.

kanalcık, -ğı каналча.

kanalizasyon    канализация.   ~    borusu

канализация системасы.

kanama канама. burun ~sı мурун кана- масы. beyin ~ мээге кан куюлуу.

dahili/iç ~sı ичтен канама.

kanamak 1. каноо, кан келүү/кетүү/ жоготуу. 2. өтм.  кайгысын/аза-

бын тартуу, жапа чегүү.

kanamalı канамасы болгон, бир жери канап жаткан. ~ hasta канамасы бар ноокас.

kanara эск. мал союлган (касап) жери. kanarya канария (сары чымчык түрү) (Serinus canaria). ~ çiçeği канария

гүлү (Tropaeolum peregrinum) ~ sa ачык сары (түс).

kanat,- 1.  канат  (куштарда,   курт-

кумурскаларда). 2. канат (учак- та). 3. (имараттын) оң, сол тара- бы.  4.  капкак  (ачылып-жабылган

эшик, терезелерде). 5.  түгөй, тарап (мис. терезе парданын). 6.пикир  өзгөчөлүгүнө  ээ  болгон

топ. partinin s/sol партиянын оң/сол канаты. 7. айланган нерсе- лердин  (батперек,  мотор,  жел-

деткич ж. б. ) желекчелери. yel değirmeni жел тегирмендин ка- наты. 8. аск.  канат (колдун тизи-

лишинде). ordunun sağ колдун оң канаты. 9. спорт тарап (чабуул- да). ~  mak  1)  учуп  кетиш/чы-

гыш. 2)  өтм. (бирөөнө) канат ачуу, калкалоо. ~ aştırmak (бир нерсенин)   үйрөнүү,   көнүгүү.   

altında канаты/ колтугу/ калкалоосу алдында. altına almak     канаты     алдына     алуу,

калкалоо. ~ germek канат жаюу. ~ vermek канат-бутак болуш. ~ vuruşu канат кагыш/сермеш.

kanata оозу чоң кумура.

kanatçık, -ğı канатча.

kanatlanmak 1. канат кагыш/шилтеш/

сермеш. 2. канат байлоо. 3. өтм. уядан учуш, канат сермеш. 4.өтм. (кубанычтан)  учуп  калуу,  буту

жерге тийбөө.

kanatlı  канаттуу.  ~  at  канаттуу ат. ~ böcekler канаттуу курт-кумурска-

лар.

kanatmak канатуу, кан агызуу.

kanat канат сымал.

kanatsız канатсыз.

 

 

 

 

 

kanava, kanaviçe

kanı

 

kanava, kanave 1. канва, ири тор кездеме (сайма иштеринде колдо- нулат). ~ işlemek канва үстүнөн сайма сайыш. 2. кап катары колдонулган кендир кездеме.

kanca илгич, кайырмак. ~ atmak 1)ил-

гич/кайырмак ыргытуу. 2)өтм. бирөөгө жабышуу. ~ takmak/ atmak  1)  (бирөөгө)  тузак  куруу.

2)(бирөөнүн) жамандыгын тилөө.

kancalamak 1. (бир нерсеге) илгич та- гуу.   2.   илип   тартуу.   3.   (бир

нерсеге/бирөөгө) жабышып- жармашуу, тажатуу.

kancalı илгичи болгон, илгичтүү. ~ iğne

англис төөнөгүч. ~ kurt анки- лостома (Ancylostoma).

kank,-ğı 1. канчык, айбандардын ур-

гаачысы. ~ eşek ургаачы эшек. ~ köpek канчык ит. 2. (карта ойнунда)    дама.    3.    ооз.     аял.

4.өтм. өң кубулган, ишенимсиз, аягы суюк.

kankk,-ğı 1. (айбандарда) ургаачы-

лык. 2. өтм. эки жүздүүлүк, алдамчылык, арамзаалык. ~ etmek арамзаалык кылуу.

kançılar (элчиликтерде) катчы.

kançılarlık,-ğı 1. (элчиликте) катчынын иши. 2. канцелярия.

kandaş кандаш, тектеш, тукумдаш, туу- ган.

kandaşk,-ğı   кандаштык,   тектештик,

бир туугандык.

kandıra 1. (~ ağacı) бот.  атыр жыттуу бир жасалга гүлү (Lipia citriodora).

2. (~ otu) көп жылдык чырмоок чөп (Calamagrostis).

kandırıcı 1. ынандыруучу, ишендирүү-

чү. 2. ишенимдүү, далилдүү, кө- ңүлгө толорлук. 3. тойгузуучу, каныктыруучу,   (суусун)   канды-

руучу.

kandırış, kanrma 1. ынандырма, көн- дүрмө. 2. алдоо, азгыруу.

kandırmak 1. ынандырыш, көндүрүш,

макулдатыш. 2. алдоо, азгыруу, жолдон чыгаруу. 3. кандыруу, чаңкаганын басуу.

kandil 1. чырак, лампа. 2. арго мас. kör

~ ылжыган мас. 3. мус. Ислам- дагы төрт ыйык түн (бул түндөрү

жаами минареттери жанып турат). ~ çöreği кандил күндөрү сатылган   алкакча   токочтор.   ~

gecesi мусулманчылыктын ыйык түндөрү: Мухаммед  пайгамбар- дын  көзү  ачылган,  көккө  чыккан,

жаратылган жана төрөлгөн түндөрү. ~ günü кандил түнүнөн мурунку  күн.  ~  yağı  начар  сорт

зайтун майы. ~in yağı tükenmek арго суусу түгөнүү, өлүү. Meryem Ana  ~i  gibi  бүлбүлдөгөн  алсыз

жарык.

kandilci 1. (мечитте) кандил жаккан киши.  2.  кандил  токочу  жасаган

же саткан киши.

kandilleşmek        (бири-бирин)        кандили менен куттуктоо.

kandilli 1.лампалар менен айдыңдал- ган (жер). 2. арго ылжыган мас. ~ küfür оозго алгыс сөз/сөгүнүш. ~

temenna/selam жүгүнүп салам берүү.

kandillik, -ği 1. кандиллер турган жай.

2. кандилге байланыштуу.

kanepe диван, софа.

kangal  I  1.  ором,  түрмөк  (түрүлгөн

нерселердин). 2. ар бир түрүм/ ором, алкак.

kangal II ооз.  төө тикен.

kangallamak ороо, түрүү.

kangren   мед.    гангрена  (дененин   бир жеринин        чириши).        ~        olmak

гангрена болуп кетүү.

kangrenleşmek 1. гангренага айланып кетүү.  2.  өтм. (бир  иш/абал)  ой-

рон/түзөлгүс болуу.

kanguru зоол.  кенгуру (Macropus gigan- teus).

kanı канагат, бүтүм, пикир, көз караш.

 

 

 

 

 

kanık

kantarmak

 

~ıma göre/kanımca оюм/пикирим/ көз карашым боюнча. ~sında ol- mak пикирде/көз карашта/ойдо болуу. ~ya varmak пикирге/ойго келүү.

kanık, -ğı жөнөкөй, топуктуу, көзү ток, ынсаптуу.

kanıkk,-ğı топуктуулук, ынсаптуулук, көзү токтук.

kanıkmak каныгуу, көзү/көңүлү тоюу.

kanıksanmak 1. көнүп калуу, тоотпоо, бышып  калуу.  dayaktan  korkmaz,

kanıksanş таяктан коркпойт, бышып бүтүптүр. 2. тажоо, тануу. eti ~ этти тануу.

kanırmak омкоруу, томкоруу, жулуп алуу. ağan da ~ бактын бутагын омкоруу. çiviyi ~ мыкты

жулуп чыгаруу.

kanış        1.        пикир,        ой,        көз        караш.

2.алданыш, азгырылыш.

kanıt, -tı далил, аргумент. kanıtlamak далилдөө. kanıtlı далилдүү.

kanıtsamak далил катары көрүү.

kani,-i    ишениш,   ынаныш.   ~    olmak

ишенүү, канааттануу.

kaniş каниш (узун тармал жүндүү, таза кандуу ит).

kankan аялдардын кыймылдуу бийи.

kanlamak 1. кан төгүү, канга булоо. 2. кан жугуу. 3. кан толуу zü kanlandı көзүнө кан толду. 4. кан

жүгүрүү, чымыр тартуу.

kanlı 1. кандуу. ~ mendil кандуу жүз аарчы. 2. кан төгүлгөн, кандуу. ~

savaş кан төгүлгөн согуш. 3. чала бышкан (эт). 4. канкор, кан ичер.

5.  кан  толгон/баскан.  ~  göz  кан

толгон көз. 6. каны толук, толук кандуу. ~ adam каны жетик киши.

~ canlı ден-соолугу мыкты. ~ basur

дизентерия, ич өткөк. ~ bıçaklı olmak касташуу, бычакташуу. ~ katil  канкор,  киши  өлтүргүч.  ~

yaşlar     dökmek     көзүнөн     кан

агызуу, күйүп-бышып ыйлоо.

kanmak 1. ишенүү, ынануу, көзү же- түү. 2. канааттануу, ыраазы болуу,

алымсынуу. 3. кануу (мис. суу- суну). 4. алдануу, азгырылуу. kana kana канаана, кангыча.

kano   каноэ   (эни   тар   узун   жеңил кайык).

kanser мед.  рак. kan ~i кан рагы, аккан.

~ olmak рак болуш, ракка чалды- гыш.

kanserli 1. ракка айланган, рак ташы-

ган  (орган).  2.  ракка  чалдыккан

(оорулуу).

kanseroloji рак изилдөө.

kansız 1. кансыз. ~ ameliyat кансыз операция. ~ devrim кансыз төң- көрүш. 2. каны аз. 3. солгун, ал-

сыз,   дармансыз,   бош.   ~   cansız

кансыз-жансыз, алсыз-күчсүз.

kansızk,-ğı   1.   кансыздык,   анемия.

2.чабалдык, жүүнү боштук, өтүм- сүздүк. 3. тексиздик.

kant шекер,  лимон менен ичилген ысык

суу.

kantar 1. кол тараза. 2. кантар (оордук өлчөмү= 56, 452 кг). ~ ası тар.

тараза башы. ~ kolu таразанын сабы. ~ topu таразанын ташы. ~a çekmek/vurmak   1)   таразага   тар-

туу. 2) (бирөөнү) сыноо. 3) өтм.

таразага салуу, ойлонуу.

kantarcı 1. таразачы (тараза тарткан

киши). 2. тараза жасаган же саткан киши.

kantariye тараза салыгы.

kantarlamak 1. таразага тартыш. 2.өтм. таразага салыш, жакшылап ойло- нуш.  3.  (бирөөнү)  сынаш,  тамы-

рын тартып көрүш.

kantarlı  арго  :  ~  küfür,  ~yı  savurmak

ашатып сөгүш.

kantarma  каңтарма,  ооздук  (аттын жүгөнүндө).

kantarmak        ооздукту        тарта        байлоо,

каңтаруу.

 

 

 

 

 

kantaron

kapalı

 

kantaron бот. кекире (Gentiana lutca). kantaşı, - мин. кан ташы, гелиотроп. kantat, -tı муз. кантата.

kantin   1.   ашкана,   буфет   (мектеп,

казарма,  ишкана ж. б.  жерлерде).

2. арго жалган, калп. ~ atmak жал-

ган айтуу.

kantinci буфетчи.

kanto кабареде ырдалган ыр.

kantocu кабаре ырчысы.

kanton кантон (аймак бирдиги).

kanun I 1. ар түрдүү мааниде мыйзам.

2. кодекс. ceza ~u кылмыш кодек- си. medeni ~ граждандык кодекс.

~a  aykırı  мыйзамга  каршы.  ~la

çatışmak мыйзамга терc келмек. ~a dayanmak мыйзамга таянуу. ~ dışı мыйзам   тышы.   ~   cü/kuvveti

мыйзам күчү. ~ hükmünde мый- замга тете. ~ maddesi мыйзам бе- ренеси. ~ nazanda мыйзам боюн-

ча. ~a sığınmak мыйзамга баш кал- калоо. ~ tasarı мыйзам долбоору.

~a uygun мыйзамга ылайык. ~ yolu

ile мыйзам жолу менен.

kanun        II        муз.        канун        (музыкалык аспап). ~ çalmak канун чалыш.

kanunen мыйзам боюнча.

kanunîI мыйзамга ылайык, мыйзамдуу, мыйзам ченемдүү. ~ yolları ara-

mak мыйзам жолун издөө.

kanunî II канун чалган музыкант.

kanuniyet,-ti   мыйзамдуулук,   мыйзам

күчүндө     болуу.     ~     kesbetmek

мыйзам күчүнө кириш.

kanunlaşmak мыйзамдашуу, мыйзамга

айлануу.

kanunname  мыйзамдар жыйнагы, ко- декс.

kanunsuz 1. мыйзамсыз. 2. мыйзамга айкыры/терс.

kanunsuzluk, -ğu мыйзамсыздык, мый-

замга айкыры аракеттер/жорук- тар.

kanyak, -ğı коньяк.

kanyon геогр.  каньон, кабак.

kaolin мин. каолин, фарфор топосу.

kaos хаос.

kap, -bı I 1. идиш, тара. 2. идиш-аяк. ~

kaçak идиш-аяк. 3. кап, футляр, куту, себет, сандык ж.б. сактоочу/ ташуучу боюмдар. 4. мукаба, кап-

как    (китептин,     журналдын ж. б. ). 5. кап. yorgan үстүнкү шейшеп.  yastık   жаздык  кап.

6.табак. dar чыдамсыз, күйкө- лөк (киши). ~a koymak, bir ~a kotarmak бир чечимге келиш. ~ına

sığmamak 1) ичи-койнуна батпоо (кубанычы). 2) жарылып кете жаздоо  (ачуудан).  3)тынчсызда-

нуу, чый-пыйы чыгуу.

kap, - II аялдардын бешманты.

Kapadokya  Кападокия  (Ички  Анада-

лудагы тарыхый аймак).

kapak, -ğı 1. ар кандай мааниде капкак.

arabanın   машиненин  капоту.

kol ~ları жең, манжет. şişe ши- шенин капкагы. tencere мискей- дин капкагы. 2. (шкаф,  гардероб

ж. б. ) эшиги. 3. мукаба, тыш (китептин, дептердин ж. б. ). 4.анат.  капкак, клапан. 5. тыгын,

пробка. atmak баш калкалоо, башын ала качуу. ~ kâğıdına pişti vermek арго мээсинен айнуу. ~ taşı

мүрзө/белги ташы.

kapakçık,-ğı   1.   капкакча.   2.   анат.

капкакча, клапан (жүрөктүн).

kapaklanmak 1. үстөмөндөп жыгылуу.

2. дең.  кеменин ала салышы.

kapaklı 1. капкактуу, тыгындуу, оозу

бүтөлгөн/жабылган. 2. эшиктүү (шкаф, шифоньер ж. б. ). 3. өтм. жашыруун,    тымызын.    gizli    ~

жашыруун-жабык (иш, сыр).

kapaksız        1.    капаксыз.    2.    эшиксиз

(шкаф,  шифоньер ж. б. ). 3. өтм.

тарбиясыз, адепсиз.

kapalı 1. жабылган, бүтөлгөн. 2. жабык

(дүкөн,  ишкана ж. б. ). 3. жоолук

салынган (аял). 4. туюк, чыгышы

 

 

 

 

 

kapama

kapatmak

 

жок (жол, жер). 5. туюк, ачыгы жок (көйнөк, кийим). 6. үстү жа- бык, чатырлуу. ~ garaj үстү жабык гараж. 7. лингв. туюк, жабык. ~ hece жабык муун. 8. каймана, ту- юк (сөз). 9. жабык. ~ oturum жа- бык чогулуш. 10. түнт, өзү менен өзү болгон (киши). 11. бүркөк (күн). ~ devre электр. туюк чын- жыр. ~ celse жабык сот. ~ çarşı жабык базар. ~ geçmek унчукпай кутулуу. ~ gişe oynamak (театр, кино) билеттер толук сатылып кетүү. ~ hava бүркөк күн. ~ kalp amelya жүрөктү токтотпой жа- салган операция. ~ kutu 1)сырдуу, кырс, түнт (киши). 2)жашыруун, билинбеген (нерсе). ~ zler туюк айтылган сөздөр. ~ rejim тыш менен байланышы жок мамле- кеттик түзүлүш.

kapama  1.  жапма,  капатма,  бүтөмө.

2.капама (козу этинен жасалган түрк   тамагы).   3.   эск.    кийит,

сарпай.

kapamak  1.  капатуу,  жабуу,  бүтөө.

dola ~ шкафты жабуу. zlerini ~

көздөрүн жумуу. kitabı ~ китепти жабуу. 2. каптоо, көргөзбөй салуу, тосуу. bu ya manzarayı kapadı

бул курулуш көрүнүштү тосуп салды. 3. тоскоол/бөгөт  болуу. kar yolu kapadı кар жолду бүтөп

салды. 4. толтуруу. çukuru ~ чуң- курду толтуруу. 5. өчүрүү, ток- тотуу   (сууну,   электрди   ж. б. ).

6.бүтүрүү, токтотуу. bu konuyu kapayam бул сөздү бүтүрөлү. 7. жаап салуу, токтотуу (ишкананы,

газетаны ж. б. ). 8. камоо, кармап туруу. tımarhaneye kapamak жин- диканага    камоо.    hapishaneye    ~

түрмөгө камоо. 9. жабуу, туура ке- лүү, төлөө. borçları ~ карыздарды төлөө.

kapan 1. капкан. 2. өтм. капкан, тузак.

~a şmek / tutulmak / yakalanmak капканга түшүү. ~a şürmek кап- канга/тузакка түшүрүү. ~a kısılmak капканга кыстырылуу. ~ kurmak тузак куруу.

kapanık 1. жабык, жабылуу. 2. бүркөк

(күн). 3. түнт, ичимен тап (киши).

  1. 4.көңүлсүз, тажатма (жер). ~ iştah тамакка табитсиздик. 

kapanış жабылыш. ~ saati жабылыш сааты. ~ta söyleyen zünde жабы- лышта сүйлөгөн сөзүндө.

kapanmak 1. жабылуу, бүтөлүү, бүтүү. delik ~ тешик бүтөлүү. dolap ~ шкаф жабылуу. 2. тыш менен бай-

ланышты үзүү, бекинүү. mağaraya kapan үңкүргө бекинди. odaya ~ бөлмөгө бекинүү. 3. иши токтоо,

жабылуу. gazete kapan газета жабылды. 4. бүтүү, токтоо. söz bu- rada kapandı сөз бул жерде бүттү.

  1. 5.басып калуу/жатып алуу. üzerine kapandı үстүнө басып жыгылды.   6.   каникулга   тароо. 

okullar kapan мектептер тарады.

7.    (жара)    карттануу,    айыгуу.

8.(көз)  көрбөй  калуу.  9.  (күн)

бүркөлүү. ayaklarına ~ бутуна жыгылуу, кечирим суроо. içine ~ түнт тартуу, өзү менен өзү болуу.

kaparo күрөө. ~ vermek күрөө берүү. kaparoz арго арам акча/мал-мүлк. kaparozcu арам тамак.

kapasite 1. жөндөм, шык, мүмкүн- чүлүк. çaşma ~si иштөө жөндөмү.

  1. 2.көлөм, сыйымдуулук. 

kapatılmak 1. жабылуу, бүтөлүү. 2.ток-

тотулуу. 3. камалуу.

kapatma 1. жапма, бүтөмө. 2. өтм. бир

эркек менен никесиз жашаган аял.

  1. 3.арам мүлк. 4. спорт оюнчуга бөгөт болуу. 

kapatmak 1. жабуу. 2. камоо. 3. чыга- шаны жабуу. masraflarını ~ чы- гымдарын жабуу. 4. эсеби так чы-

гуу, эсептешүү. 5. токтотуу, бүт-

 

 

 

 

 

kapçık

kapılgan

 

көрүү. meseleyi ~ маселени бүткө- рүү. 6. арам жолдон пайда табуу.

7. аял менен никесиз жашоо. 8.

(телефонду) жаап салуу.

kapçık, -ğı 1. капчык. 2. бот. чанак.

kapı,-yı 1. эшик, каалга, дарбаза, капка.

  1. 2.иштеген жер. ~ arkadaşı кесип- теш. sık sık ~ değiştirmek тез-тез кызмат  которуу.  3.  киреше  жери, 

жардам алчу жер. bir ~ım var o da kapan бир киреше келген жерим  бар  эле,  ал  да  жабылды.

4.мамлекеттик  мекеме.  hükümet

~sı өкмөт мекемеси. 5. өтм. му- рундун     учу,     эшиктин     алды,

жакын. kış ~da кыш кирип келди.

6. эшик (тавла ойнунда). ~sı açık

меймандос. ~ mak 1) эшик са-

луу. 2) сөз  кылуу. ~yı açmak 1) (бир нерсенин) баштоо. 2) чыйыр салуу, өрнөк болуу (бир иште). ~

ağası эшик ага (падышанын, вазирдин сарай ичиндеги иштерин аткарган    кызматчы).    ~    ağzı

эшиктин оозу. ~ almak/yapmak (тавла ойнунда) бир уяда эң аз эки  пул  топтоо.  ~  al күзөтчү.

~sı ındırmak эшигин жыртуу. ~ baca açık каалга-терезеси ачык (жакшы   корунбаган   жер).   ~sı

bacası yok кыйраган, бүлүнгөн. ~ büyük açmak чыгымдуу ишке ки- ришүү; көп чыгаша болуу. ~sında

büyümek эшигинде/колунда чо- ңоюу. ~sı çalmak 1) эшигин кагыш.  2)  жардам  сураш.  ~dan

çevirmek эшиктен кайруу, кабыл албоо. ~ya dayanmak 1) жакындап келүү,  келип  калуу.  kış  ~ya  da-

yandı кыш кирип келди. 2)(би- рөөнү бир иш үчүн) зордоо, кыс- тоо.   ~   dışarı   etmek   эшиктен

чыгарып салуу, кууп ийүү. ~ duvar үн жок, шек-шоорат жок (ча- лынган эшикке эч ким жооп бер-

бегенде).    ~    gibi    тоодой-таштай

(киши). ~ hal 1) тар. пашанын согуш гвардиясы. 2) бай үй- бүлөнүн малайлары. ~nın ipini çekmek үймө-үй кыдырыш. ~ kadar тоодой, бакыйган (киши). ~ kapamaca 1) жапырт/баары бир жакка кетүү. 2) бүтүндөй, толугу менен. ~ ~ dolaşmak үймө-үй/ түтүнмө түтүн кыдыруу. ~sına kilit vurmak 1) эшигин бекитип/жаап салуу. 2) иши оң кетпөө/жүрбөө, банкрот болуу. ~ kolu эшиктин туткасы. ~ komşu эшиктеш коңшу.

~dan kovsan/kovulsa bacadan düşer/girer     жүзү     жок,     арсыз

(сөзм. с. эшиктен куусаң, түндүк- төн түшөт). ~ mandalı 1)эшик- тин тээги. 2) колунан иш келбеген

адам. ~ numarası эшик номери. ~ lanı  тар.   чабарман,  кол  бала.

~sı olmak ... акча туруу (баланча

акча талап кылмак). bu on bin liranın kapısıdır бул эшик он миң лира  турат.  ~  tokmağı  эшиктин

токмогу        (эшикти кагыш үчүн колдонулган металл алкак). ~yı vurmak   эшикти   кагуу/тыкылда-

туу. ~ yapmak 1) кириш жасоо, сөздү узактан баштоо. 2) (тавла оюнунда   эки   ташты   бир   уяга

салуу). 3) айылчылоо. ~lar züne kapanmak тилеги таш кабуу. ikisi de aynı ~ya çıkar ак ит, кара ит

баары бир ит. yanlış ~ya çalmak көздөгөн кишисине туш келбей калыш.

kapıcı 1. подъезддин жана бакчанын майда--чүйдө иштерин аткарган кызматчы,    швейцар.    2.    тар.

(Османлы Сарайында) эшик ачар.

kapıcılık,-ğı капычынын,иши жана милдети.

kapılanmak бир ишке орношуу/кирүү.

kapılgan 1. жашык, мууну бош. 2. оома, айдама,    ишенчээк,    көңүлчөөк,

элпек.

 

 

 

 

 

kapılgank

kaplamalı

 

kapılgank,-ğı 1. жашыктык, мууну боштук. 2. оомалык, ишенчээктик, көңүлчөөктүк.

kapılı 1. эшиктүү, дарбазалуу, капка- луу. çok ~ oda эшиги көп бөлмө. 2.өтм.  иштеген иши бар. ~ bacalı

olmak тескери карашуу, аралары бузук болуу.

kapılmak 1. кабылуу, учуроо. korkuya ~

коркуп кетүү. akıntıya ~ агып кетүү. 2. ашык болуу, сүйүп ка- луу.  3.  азгырылуу,  алдануу.  ben

onun sözlerine kapıldım мен анын сөздөрүнө ишендим. hayale ~ кы- ялга  батуу.  paniğe  ~  дүрбөлөңгө

түшүү. ümitsizliğe ~ үмүтүн жоготуу.

kapısız 1. эшиксиз, дарбазасыз. 2. иши

жок, бекер. ~ kalmak ишсиз ка- лыш.

kapış алыш, кармаш, жулуп алыш, тар-

тып алыш. ~ ~ колго тийбей. ~ ~ gitmek колго тийбей калыш, дароо сатылып  кетиш.  ~   ~   kapışmak

жулмалашмак, кызыл чеке болмок, жулкулдашмак. ~ ~ yemek үзүнүп-жулкунуп жеш.

kapışılmak        талануу,        колго        тийбөө, таңсык болуу.

kapışmak 1. (бир нерсени) талап кетүү,

үстүнө үймөлөктөө, жапатырмак киришүү. kapışa kapışa жерге/ колго тийгизбей. 2. жулкулдашуу,

жулмалашуу, кызыл чеке болу- шуу. 3. (күрөштө, ар кандай бет- тешүүдө) качырышуу, таймашуу.

kapik (<орус. копейка) тыйын.

kapital, -li капитал, байлык.

kapitalist,  -ti  1.  капиталист.  büyük  ~

ири капиталист. 2. капиталист- тик. ~ ülkeler капиталисттик өлкө- лөр. ~ sistem капиталисттик систе-

ма.

kapitalizm капитализм.

kapitone  1.  шырылган  (жууркан,  ки-

йим ж. б. ). 2. жумшак, көптүрүл-

гөн, калыңдатылган (мебель, эшик ж. б. ).

kapitülasyon капитуляция.

kapkacak, -ğı идиш-аяк, казан-аяк.

kapkaç  алып/жулуп  качуу  (уурулук-

тун бир түрү).

kapkaççı 1. алып/жулуп качкан ууру, зордукчу. 2. өтм. плагиат, хал- турщик, адеми ууру.

kapkaççılık,-ğı 1. алып/жулуп качма, зордукчулук. 2. өтм. халтура, адеми уурулук, плагиат.

kapkara капкара, ындыкара.

kapkarank,-ğı капкараңгы, көөдөй ка- раңгы.

kaplam лог. мазмун, түшүнүк.

kaplama 1. каптама, каптоо. 2. кап, че- хол. mobilyanın ~sı мебелдин кап-

тамасы. ~ çarşaf каптама шейшеп.

  1. 3.калоо/калкалоо үчүн колдо- нулган     материал.     duvar     ~sı 

дубалга каланган (кагаз, тактай ж. б. ). 4. жалатылган. gümüş ~ күмүш жалатылган. altın ~ алтын

жалатылган.   5.   жасалма.   ~   diş

жасалма тиш.

kaplamacı  каптама  иштерин  жасаган

уста. kalay ~ калай каптамачы/ уста.

kaplamak 1. каптоо, жабуу. duman ~

туман/түтүн каптоо. sessizlik ~ жымжырттык басуу. 2. курчоо. evi üç tarafından orman kaplıyor үйдү

үч тарабынан токой курчап турат.

  1. 3.каптоо, кабуу. yorgan ~ жуур- кан   каптоо.   çarşaf   ~   шейшеп 

каптоо. 4. бүркөө, чүмкөө. karla kaplanmış dağlar кар менен чүмкөлгөн/капталган   тоолор.   5.

каптоо, жалатуу. gümüşle ~ күмүш жалатуу. 6. жайылуу, тароо. ünü cihanı kapladı аты/атагы ааламга

тарады. 7. (сезим, туюмдар үчүн) бийлеп алуу, толуу. içini sevinç kapladı ичине кубаныч толду.

kaplamalı капталган, капталуу.

 

 

 

 

 

kaplamak

kaptan

 

kaplamak,ı  каптоого  жараган/ыла- йык (материал).

kaplan зоол. жолборс (Felis tigris).

kaplanboğan бот.  аконит (Aconitum na- pellus).

kaplanböcek, -ği зоол. мите курттар ме-

нен азыктанган  пайдалуу бир курт түрү (Cicindela campestris).

kaplı 1. капталган. deri ~ тери каптал-

ган. 2. мукабасыышы бар. 3. чүмкөлгөн, бүркөлгөн, чулганган. gökyüzü   bulutlarla   ~   асманды

булут чулгап турат, күн бүркөк.

kapca   I   ысык/минералдык   булак, арашан.   ~   tedavisi   арашан   суу

менен дарылоо.

kapca II майда дандуу буудай түрү

(Tritiсum monococcum).

kapk, -ğı 1. идиш-аяк коюлган жер. 2. каптама материал. ~ kağıt каптама кагазы. 3. бир идишке баткыдай/

толтургудай. iki ~ çorba эки табак сорпо.

kaplumba зоол.   ташбака (Testudo). ~

gibi ташбакадай, кыбыр, жай. ~ yürüşü ташбака жүрүш.

kapmak,-ar        1.        жулуп/талап/тартып

алыш. kita elinden ~ китепти колунан жулуп алыш. 2. ээлеп алыш.  erken  gelenler  ön  raları

kapşlar эрте келгендер алдыңкы катарларды ээлеп алышыптыр. 3.үйрөнүп алыш, ыгын алыш, тү-

шүнө коюш. bir usulü ~ ыгын ала коюу. 4. жугузуп алыш. hastak ~ оору жугузуш. mikrop ~ микроп

жугузуш. 5. ала/жула качыш. kurt kuzuyu kaptı карышкыр козуну ала качты. 6. алып кетүү, чайнап

салуу (техника үчүн). makine par- mağı kapmış машине бармагын чайнап  салыптыр.  kapan  kapana

таланып жок болуу, бекер кетүү. kapanın elinde kalmak 1)жетиш- кен жетишип, жетпеген куру кал-

мак. 2. (бир нерсе) өтм.  таңсык,

жетпес  болуш.  kapıp  koyuvermek

аларын алып, анан таштап коюш.

kaporta 1. авто.  алдыңкы капкак, ка-

пот, корпус (машинанын). 2. (ке-

меде) люк.

kaportacı машинанын корпус бузукта-

рын оңдогон уста.

kapriçyo муз. капричио.

kapris   каприз,   кара   жин,   кыял.   ~i

tutmak капризи/кара жини кар- май калуу. ~ yapmak чырдоо, кыялын карматуу.

kaprisli кыялы чатак, кырс, кергиште- ген, жылкы кыял/мүнөз, каприз- дүү.

kaprissiz  жоош,  момун,  түшүнүктүү, чатагы/кыялы  жок.

kapsam 1. алкак, ич, чөйрө, кучак. сал.

şümûl. 2. лог. түшүнүктүн камтуу аянты, түшүнүктү түзгөн нерсе- лердин  чогундусу.  ~ına  alma/an-

ma кучагына алма/алынма. içinde алкагында, ичинде.

kapsama кучагына алма, камтуу. ~ alanı

dışında кучагы/алкагы тышында.

kapsamak өз ичине/кучагына/ алкагы- на алыш.

kapsamlama ад.  синекдоха.

kapsamlı 1. кучагына/ичине алган. 2.ар тараптуу,  кеңири,  ийне-жибине

чейин, масштабдуу. ~ çalışmalar yürülüyor ар тараптуу иштер жүргүзүлүп жатат.

kapsık  туткун,  камалган  киши.  ~  su

артезиан кудугу.

kapsız 1. идишсиз, тарасыз. 2. атайын

идиштерге куюлбаган, килолоп/ литрлеп сатылган.

kapsol,-lü   1.   аск.        капсула,   пистон.

2.шишенин капкагы. 3. хим. , физ. капсула (идиш). 4. бот. (айрым өсүмдүктөрдө)  чанак.  5.  фарм.

дары капсуласы.

kapsül к.  kapsol.

kaptan  1.  капитан  (кемеде,  учакта).

2.спорт.  капитан. ~ pa, derya

 

 

 

 

 

kaptank

kara

 

тар. Деңиз Министри. ~ köprüsü/ köşkü капитандын башкаруу бөл- мөсү (кемеде). ~ pilot 1) учак командири. 2) шаарлар аралык автобустун шофёру.

kaptank,-ğı капитандык кызмат/ милдет.

kaptıkaç 1. минибус. 2. бир түр карта оюну. 3. чөнтөкчүлүк, майда уу-

рулук.

kaptırmak 1. алдыруу, жулдуруу, куру жалак калуу. 2. (бир жерин) алды-

руу, чайнатып/үздүрүп/капты- рып алуу. 3. мүмкүнчүлүк берүү, алдыруу,    таасирине    кабылуу.

kendini ~ өзүн унутуп коюу, берилүү. içkiye ~ ичкиликке алдыруу.

kapuska (< орус. капуста) капустасы демделип бышырылган эттүү тамак.

kaput I, -tu 1. аск. шинель. 2. авто. капот. 3. презерватив. ~ bezi бышык токулган пахта кездеме.

kaput II, -tu 1. жеңиш (карта  оюнун- да), капут. ~ etmek утуш, жеңи- лүүгө  учуратыш.  ~  gitmek/olmak

  1. 1)(карта оюнунда) жеңилиш. 2) 

арго эч бир экзаменден өтө албоо.

kaputluk, -ğu: ~ kumaş шинелге жара-

ган кездеме.

kapüşon капюшон.

kar кар. ~dan adam кар киши. ~ alaca

oldu ала кар. ~ ayakkabısı кийиз өтүк, чокой. ~ basmak кар басуу. ~ çığı   кар   көчкү.   ~   düşmek   кар

түшүү. ~ fırtınası борошо, бороон.

~da gezip izini belli etmemek изин жашыруу (бир ишти) жашыруун

жасоо. ~ gibi кардай (аппак/та- за). ~ helvası 1) кар аралаштырыл- ган пекмез (к. ). 2) жасагандардын

өзүнө да жакпаган бир иш. ~ kuşu зоол. кар кушу (Plectrophenax nivalis). ~ körü кардан көз кама-

шуу. ~ kuyusu кар шыкалган ку-

дук. ~a saplanmak карга тыгылуу.

~ topu 1) кар тобу. 2)өтм. аппак тоголок  жүздүү.  ~  yağmak  кар

жааш.

kâr  1.  пайда,  киреше.  2.  ком.   өздүк нарк менен баа арасындагы айыр-

ма. ~ bırakmak киреше түшүрүү, пайда алып келүү. ~ çıkarmak пай- да  чыгарыш.  ~  gayesi  tmeksizin

пайда көздөбөстөн. ~ haddi пайда- нын чеги. ~ koymak нарктын үстү- нө  пайдасын  коюу.   olmamak

пайда түшпөө. 3. иш, жумуш, күч. bu benim m değil бул мага жараган иш эмес. akıl olmayan

акылга сыйбаган. ~ etmek 1) пайда табуу. 2) пайдасы тийүү. ~ı tamam etmek өтм. өлтүрүү, көзүн

тазалоо.

kara I кургактык, жер, континент, ма- терик. ~da кургактыкта. ~dan ку-

ргактыктан. ~ya ayak basmak/~ya çıkmak кемеден топуракка аяк басуу.  ~ya  çekmek  жээкке  чыга-

рыш (кемени, кайыкты). ~ i кон- тинент ичи. ~ iklimi континен- талдык    климат.    ~da     kaplan,

denizde aslan жүрөктүү, айбаттуу (киши). ~ kaplumbası кургак ташбака. К~ Kuvvetleri Кургактык

Kүчтөрү. ~ya oturmak кургакка отуруп калуу (кеме). ~da ölüm yok мындан ары кыйналыш жок. ~ su-

ları өлкөгө тийиштүү деңиз жээги тилкеси. ~ vapuru ооз. поезд. ~ya vurmak   жээкке   шилеп/чыгарып

салуу (мис. балыктарды). ~ yolu кара (машине) жол. ~ yolculuğu машине     менен     саякаттоо.     ~

yürüşü аск. кургактык жүрүшү.

kara II 1. кара (түс). ~ barut кара дары.

~  toprak  кара  топурак.  2.  кара

тору жүздүү. ~ kız кара кыз. 3.өтм. кайгылуу, кара, ачуу. ~ günler   кара   күндөр.   ~   haber

ачуу/кара кабар. 4. кара ырк/раса.

 

 

 

 

 

kara

karabasan

 

5.  фото.   негатив.  6.  айрым  зоо- логиялык,   ботаникалык  термин- дердин тутумунда: ~  ağaçkakan зоол.   кара  тоңкулдак  (Dryocopus martius).   ~   akbaba   кара   жору (Cathartes papa). ~ anlı örümcek kuşu зоол.  кара кашка жөргөмүш кушу (Lanius minor). ~ ardıç бот. кара арча (Juniperus sabina). ~ dut бот.   кара  тыт  (Morus  niger).  ~ karga  зоол.        кара  карга  (Corvus corax). ~ kavak кара терек (Populus nigra). ~ kurbağa зоол.  кара бака (Bufo bufo). ~ leylek кара илегилек (Ciconia nigra). ~ pelin бот.  кара шыбак (Artemisia). ~ san зоол. кара карлыгач (Apus apus). ~ sevda

  1. 1)үмүтсүз ашыктык, ашыктык жиндиси.  2)  психол.   чөгүш,  ме- 

ланхолия. ~ sevdaya düşmek/ kapılmak/tutulmak/uğramak 1) ай-

ласыз/үмүтсүз сүйүүгө чалдыгуу.

  1. 2)көңүлү чөгүү, рухий басынтыга кирүү. ~ sevdalı 1) үмүтсүз ашык 

болгон, ашыктык жиндиси. 2) ме- ланхолик, асанкайгы. ~ sığırcık зоол.    кара   чыйырчык   (Sturnus

unicolor). ~ söğüt бот. кара тал (Salix nigra). ~ ağızlı кара ооз. ~ atmak  каралоо,  жалаа  жабуу.  ~lar

bağlamak/~lara rünmek / giymek кара кийүү, аза күтүү. ~ bayram кара күн, аза күнү. ~ borsa кара

базар/чаршы. ~ borsacı алыпсатар, сүткор. ~ bulut 1)кара булут. 2)ба- лакет, жамандык. ~ cahil түркөй,

караңгы. ~ cehennem түнөргөн, сүрдүү (киши). ~ cümle ооз. төрт амал. ~ cümlesi eksik/zayıf арифме-

тикасы начар. ~ çalı арго чагымчы, жүүт, бузуку. ~ çalmak жалаа жабуу,   жамандоо.   ~ya   çalmak

каралжын тартуу. ~ damar көк кан тамыр. ~ elmaz 1) кара алмаз (аска тешкич   курал).   2)   өтм.    кара

алтын (таш көмүр). ~ erik fırtınası

деңиз бороону. ~ et кара кесек эт.

~    giymek    кара    кийүү.    ~    gün

кара/каран күн. ~ gün dostu кара

күндө жаныңда болгон дос. ~ humma мед. ич келте. ~ kaplı kitap

  1. 1)какшык кара китеп (ар кандай 

маалыматтар жазылган китеп).

  1. 2)мыйзам. ~ ~ düşünmek башы катуу/чирүү.   ~   kaş   кара   каш. 

(aralarından) ~ kedi geçmek (эки жакын кишинин) арасы бузулуу. ~ kış   кыштын   эң   ызгаардуу   кези,

чилде. ~ kuru тыржыйган кара (киши). ~ kutu авиа кара куту. ~ kuvvet      дин      кара/реакциячыл

күчтөр. ~ liste кара тизме. ~ listeye alınmak кара тизмеге түшүп калуу. ~ maça каткан кара катын.

~ mizah мыскыл. ~ saban соко (эң одоно түрү). ~ sakız кара сагыз. ~ sakız  gibi  yapışmak  чапкенедей

жабышуу. ~ sarı каралжын сары. ~ sevda 1) үмүтсүз ашыктык. 2) ме- ланхолия.  ~  sığır  топоз.  ~  suları

ук. бир мамлекеттин чек арасы ичиндеги деңиздердин эгемендиги- не  кирген  суу  тилкелери/терри-

ториал суулар. ~ talih кара жолтой. ~ rmek каралоо, жалаа жабуу. ~ tahta кара такта. ~ yağız

1) карагер, каратору. 2) чымыр, бышык,     саламаттыгы     мыкты.

~ yazı кара таалай, арылбаган шор,

таалайы/тагдыры         тайкылык.

~ yazılı таалайы тайкы, шору арылбаган,    шоркелдей.    ~    yel

1) түндүк-батыштан соккон шамал. 2) түндүк-батыш. ~ yer кара  жер,  мүрзө.  ~  yere  girsin!

каргыш кара жерге кирсин! ~ yolu кара жол. ~ yosunları бот. мохтор.~ yüz/yüzlü жүзүкара, бети

жок.

karaaç, -cı бот. кара жыгач (Ulmus).

karabasan  1.  албарсты.  2.  өтм.   өтө

оор, кыйналыштуу учур.

 

 

 

 

 

karab

karaktersiz

 

karab 1. кечил. 2. өтм. бойдок, үй- лөнгүсү келбеген эркек. 3. ооз. короочу ит. 4. ооз. кара буудай. 5.карабаш (жыттуу өсүмдүк) (Lavendula staechas). 6. үндүктөр- дүн илдети.

karabet, -ti жакындык, туугандык.

karabiber  1.  бот.   кара  мурч  (Piper nigrum). 2. жакшынакай кара тору

(кыз/аял).

karabina карабин.

karaburçak,   -ğı   бот.        кара     бурчак

(Ervum ervilla).

karaca I каралжын. ~ darı бот.   кара таруу (Panicum milliaceum).

karaca II зоол.  тоо эчки (Capreolus).

karaca III анат.   ийин. ~ kemiği ийин сөөгү.

karacı   I   аск.        Кургактык    Күчтөрү аскери/офицери.

karacı II жалаакор, каралаган.

karaciğer  анат.   боор.  ~  iltihabı  боор- дун  сезгенүүсү.

karaçalı 1. бот.  караган (Prunus spi-

nosa). 2. өтм.  бузуку. ~ elinde

ушакчы, чагымчы.

Karad 1.  Карадаг  (тоо).  2.  Черно-

гория (мамлекет).

Karadlı черногориялык.

Karadeniz Кара деңиз. ~ Boğazı Босфор

кысыгы. ~de gemilerin mi battı? неге маанайың пас? (сөзм. с. Кара деңизге кемелериң чөктүбү?).

Karadenizli карадеңиздик.

karafa, karafaki ракы куюлчу графин.

karafatma   зоол.        зыянкечтер    менен

азыктанган чоң кара курт (Cara- bus).

Karagöz  I  1. түрк элдик куурчак те-

атры.        2.        бул        оюндун        башкы каарманы.

karagöz II зоол.  каракөз (балык түрү)

(Sargus sargus).

karagözcü 1. карагөз ойноткон артист.

2.  карагөз  фигураларын  жасап

саткан киши.

karagözlük,ü        куудулдук,        тамаша- көйлүк.

karal каракүл (көрпө).

karağı көсөө (от ичкериштирген).

Karahanlı  Каракандыктар  (орто  кы- лымда Орто Азияда курулган Түрк

мамлекети).

karahindiba  бот.   каакым  (Taraxacum officinale).

Karaim караим, карай.

Karaimce караим тили, карайча.

karakabarcık,  -ğı  мед.   күйдүргү  (мал-

дын жугуштуу оорусу).

karakaçan кара эшек.

karakalem 1. көмүр калем (сүрөт тар-

туучу өзгөчө калем). 2. бул ыкма менен тартылган сүрөт.

karakarga кузгун, кара карга.

karakeçi зоол. муруттуу балык (Barbus fluvialilis).

karakol 1. аймактык полиция бөлүмү,

каракол. 2. кароол, күзөтчү. ~ binası кароол имараты. ~ gezmek күзөткө  чыгыш.  ~  hattı  көзөмөл

чеги.

karakolluk  кылмыш  деп  эсептелген, полиция кийлигишүүсү талап кы-

лынган (иш, окуя). ~ olmak поли- ция бөлүмүнө түшүп  калыш/ алып барылыш.

karakter  1.  мүнөз,  табият,  касиет.  ~ sağlamlığı мүнөздүн туруктуулугу.

~ teşkili мүнөздүн калыптанышы.

2.кейипкер (театрда). ~ oyuncusu күлкүлүү каарман. 3. каарман (адабиятта).  4.  комп. ,   полигр.

арип түрү.

karakteristik,-ği 1. мүнөздөмө. 2.мүнөз-

дүү,  тиешелүү.  ~  vaf  мүнөздүү

касиет.

karakterli  1.  мүнөзгө  ээ,  мүнөздүү.

yumşak     ~     мүнөзү     жумшак.

2.мүнөзү туруктуу, өзүн башкара билген.

karaktersiz  мүнөзү/жүнүү  бош,  оома,

чалагайым.

 

 

 

 

 

karaktersizlik

karar

 

karaktersizlik,        -ği        мүнөзү        боштук, оомалык, чалагайымдык.

karakul к.  karagül.

karakulak тар.  1. вазирдин оң колу.

2.чабарман. 3. тыңчы.

karakurbası        зоол.        курбака

(Bufonidae).

karakuş I зоол. бүркүттүн бир түрү.

karakuş  II  (туяктуу  жаныбарларда)

аяк шишиги.

karalahana        бот.        жалбырагы        коюу жашыл капуста.

karalama 1. чиймеленген/үстү-үстүнө жазылган жазуу.  2.  кайра/кайра жазылган жазуу. 3. кол көндүрүү.

4. каралама, чагым, жалаа. ~ defteri каралама дептери.

karalamak 1. жазып/сызып/чийип са-

лыш, булгаш. 2. өтм. каралоо, жамандоо, жалаа жабуу. 3. (бир жазууну)  оңдоо.  4.  (сүрөттүн)

эскизин тартуу.

karaleylek,-ği        зоол.        кара        илегилек

(Ciconia nigra).

karalı 1. каралары/кара темгили бар. 2. үстү чийилген/сызылган/ оңдол- гон (жазуу). ~ beyazlı карала.

karak,-ğı 1. каралык. 2. кара темгил- дер.

karal 1.  караан.  ~sı  zden  kayboldu

карааны  көздөн  кайып  болду.  2.

кара так.

karamak 1. кордоо, төмөнсүнтүү. 2.ка-

рартуу, так түшүрүү. 3. жаман көрүү, жерүү. 4. каралоо.

karaman        зоол.        куйруктуу        кой,

караман.

karambol,-lü   1.   карамболь   (бильярд оюнунда). 2. кагылышуу, сүзүшүү.

~e getirmek 1) тополоңдон пайда- ланыш. 2) чампалап жасай салыш (бир  ишти).  ~  yapmak  1)  кагы-

шуу. 2) (бильярдда) таштарды бири-бирине тийиштирүү.

karamela карамель.

karamsar асанкайгы, пессимист.

karamsark,-ğı асанкайгылык, песси- мизм.

karamsı карарган, каралжын.

karanfil 1. бот. гвоздика (Dianthus caryophyllus). 2. каранфил дарагы (Caryophyllus   aromaticus).   3.   бул

дарактын жыттуу түрү (тамакка кошулат).

karank,-ğı  1.  караңгы,  кеч.  ~  bastır

караңгы кирди. 2. караңгы, жары- гы жок. ~ oda караңгы бөлмө. 3.өтм.   кара,  балакеттүү,  белги-

сиз. ~ bir durum белгисиз бир жаг- дай. 4. коркунучтуу, опурталдуу. ~ işler     опурталдуу     иштер.     ~ta

караңгыда. ~ basmadan караңгы кире электе. ~ düşünce арам ой. ~ etmek  караңгы  кылуу,  жарыкты

тосуу. ~a gömülmek караңгыга көмүлүү/чөгүү. ~ta göz kırpmak каймана сүйлөө, кыйытып айтуу.

~a kalmak караңгыга чейин калыш. yırtmak караңгыда кайсалоо, жарык издөө.

karantina карантин. ~ya almak каран- тинге алыш. ~dan geçmek каран- тинден өтүш. ~ kordonu карантин

кордону. ~ koymak карантин коюш.

karar 1. чечим. ~ından dönmemek чечи-

минен кайтпоо. dru ~ туура че- чим. 2. өкүм, жаргы (укук орган- дарынын).   mahkeme   ~ı   соттун

өкүмү. 3. туруктуулук, өзгөрбөс- түк, ырааттуулук. makine bir ~ üzеre çaşır машина ырааттуулук

менен иштейт. 4. темп, ылдамдык. yürüyüş басыш ылдамдыгы. 5.тынчтык,  бейгамдык.  ~ı boz-

mamak тынчтыгын бузбоо, каба- тырланбоо. 6. чек, жетиштүү өлчөм,  көп  да  эмес,  аз  да  эмес.

~ınca, ~ında керектүү өлчөмдө, ашык-кем эмес. ~landa ... жакын, чукул,   болжол   менен.   yemeğin

tuzu ~ında тамактын тузу жакшы.

 

 

 

 

 

karargâh

karavela

 

~ almak чечим кабыл алыш. ~ altına almak/~a blamak чечим чыгарыш, бир чечимге/бүтүмгө байлаш. ~ında bırakmak чектен чыкпоо. ~ bulmak бир бүтүмгө келүү, көнүү. ~ kılmak бир чечимге токтоо, бир жолду чечүү.

~ında   olmak   (бир   иш   жасоого).

киришүү,   камынуу,   ойлоо.   ~a

varmak чечимге/бүтүмгө келүү. ~ vermek чечүү, жолун табуу.

karargâh  1.  жайгашкан  жер,  турук,

парк. 2. аск. ордо, штаб, кошуун- дун убактылуу өргүгөн жери.

karaş караруу, бүркөлүү.

kararlama 1. болжомо, көз менен өлчө- мө. 2. болжолдуу, божомолдуу, түкшөмөлдүү.

kararlamadan кайсалабай, издебей, буйдалбай. karankta ka ~ bul- du   караңгыда   эшикти   буйдалбай

(дароо) тапты.

kararlamak божомолдоо, болжоо.

kararlaşmak  чечимге  келинүү,  чечи-

лүү, макулдашуу, сүйлөшүлүү.

kararlaştırmak чечим/бүтүм чыгартуу, жыйынтыкка келүү.

kararlı 1. чечкиндүү, катуу, кескин, кайра        кайткыс. ~ bir şekilde чечкиндүүлүк      менен,      кескин

түрдө. 2. тең салмактуу, ырааттуу, бир калыпта/туруктуу. ~ olmak чечкиндүү болуш, бел байлаш. ~

denge физ. туруктуу тең салмак.

kararlılık,-ğı чечкиндүүлүк, кажыбас- тык, туруктуулук.

kararma 1. карарыш, бүркөлүш, түнө- рүш. hava karar күн бүркөлдү. zlerim karardı көздөрүм караң-

гылашты.  2.  өчүү,  пастоо  (мис. от,   өрт).  3.  күчү  түгөнүү,  кы- сылуу. 4. өтм.  бушайман болуу,

арманда калуу, ичи ачышуу.

kararname 1. чечим, токтом (жазуу жүзүндө), резолюция. 2. Түркия-

нын Министрлер Кеңеши же пре-

зиденти тарабынан кол коюлган чечим.

kararsız 1. өзгөргүч, туруксуз, кубул-

ган, орунтуксуз. 2. арсар, олку- солку, эки анжы, он кубулган, чечкинсиз, оома. ~ adam чечкин-

сиз/оома   киши.   ~   kalmak/olmak

эки анжы/ олку-солку болуу.

kararsızk,-ğı 1. туруксуздук, өзгөргүч-

түк, орунтуксуздук. havada ~ var аба ырайы өзгөрүп турат. 2.чеч- кинсиздик,  оомалык,  эки  анжы-

лык, олку-солкулук.

karartı караан, карарган так/темгил.

karartma  1.  (бир  нерсени)  карартма.

2.аск. (абадан корунууда) жарык- тарды өчүрүп, караңгылыкка чө- мүлмө.  3.  кино  экрандын  карар-

тылмасы.

karartmak 1. карартуу, күйгүзүү (мис.

денени). 2. күңүрт көргөзүү, чүм-

көө. 3. өчүрүү (жарыкты, отту).

  1. 4.өтм. капа/ыза кылуу, көңүл оорутуу.  içini  ~  жанын  кейитүү/ 

кашайтуу.

karasal  континентал,  материкке  тие- шелүү.        ~        iklim        континентал

климат.

karasinek,-ği        зоол.        кадимки        кара чиркей (Stomoxys calcitrans).

karasu мед.глоукома.

karın кара тору, кара, брюнет.

karatavuk, u зоол.   кара тоок (Turdus

merula). karate каратэ. karateci каратеист.

karaturp, -pu бот.  кара түрп (Raphanus sativusvar niger).

karavan караван, вагонетка.

karavana   тамак   куюлчу   чоң   челек

(көбүнчө коомдук жайларда).

karavaş   (согушта   колго   түшкөн   же

сатып алынган) күң.

karavela 1. дең.  эск.  чоң кеме. 2. ке- меде  деңиз  эрежелерине  ылайык

келбеген жагдай.

 

 

 

 

 

karavide

karı

 

karavide зоол.  тайыз сууларда жаша- ган чаян (Potamobius fluviatilis).

karayanık, -ğı мед.  күйдүргү.

karayılan зоол.  кара жылан (Coliber). karbit, -di хим. кальций карбиди. karboksil хим.   карбоксил.

karbon хим. көмүр кычкыл газы. К~ devri Таш көмүр доору. ~ kâğı копия        кагазы,       кара/көчүрмө

кагаз.

karbonat,- хим.        1.   көмүр   кычкыл тузу, карбонат. 2. аш содасы.

karbondioksit, -ti хим.  карбондиоксид. karbonhidrat, -tı хим.  карбонгидрат. karbonik   хим.    көмүр   тектүү.   ~   asit

көмүр кислотасы.

karbüratör тех. карбюратор.

karçiçeği, -ni бот.  мандалак (Leconium).

kard ооз. к. kardeş. kardan тех., мех. кардан.

kardelen        бот. байчечекей    (Galanthus

nivalis).

kardeş 1. бир тууган. öz kardeş өз бир тууган. erkek ~ ини. kız ~ сиңди же

карындаш. 2. пикирдеш, санаа- лаш. din ~i диндеш. 3. кайрылуу сөзү. nasıl anlamazsın, ~im! кантип

түшүнбөйсүн, тууганым! ~ çocuk- ları ага-ининин балдары. ~ devlet- ler   боордош   мамлекеттер.   ~ten

ileri бир туугандан артык. ~ ~ бир тууганча. ~ katili бир тууганын өлтүргөн  (киши).  ~  kavgası  (бир

өлкөнүн) ички чатагы. ~ payı yapmak тең бөлүшүү. ~ şehirler боордош   шаарлар.   beş   ~   беш

манжа, алакан.

kardeşce бир тууганча.

kardeşlik,-ği 1. бир туугандык. 2. боор-

доштук, агайындык, журтташтык.

3. кайрылуу сөзү. 4. өгөй бир тууган.

kardinal, -li кардинал. kardiyograf кардиограф. kardiyografi кардиография.

kardiyogram  кардиограмма.

kardiyolog кардиолог.

kardiyoloji  кардиология.

kare 1. чарчы. 2. мат.  квадрат. ~sini

almak/~ye yükseltmek квадратка көтөрүү. kilometre ~ чарчы кило- метр. metre ~ чарчы метр.

karekök, -kü мат.  квадрат тамыр.

kareli  1.  чарчы/чакмак  сызыктуу.  ~ defter  чакмак  сызыктуу  дептер.

2.мат.  квадраттык. Karelya Карелия Karelyalı карел.

karga зоол. карга (Corvus). ~ bok yemeden карга бок чокуй электе, таң  азандан.  ~  burun  карга/куш

мурун. ~ gibi арык, кара (киши). ~ sekmez ээн, киши барбас (жер).

kargak: ~ burgacık 1. ийри-буйру. 2.

карганын   бутундай   ийреңдеген

(жазуу).

kargaşa 1. каргаша, дүрбөлөң, тополоң,

анархия. 2. козголоң, бунт. ~ çıkarmak дүрбөлөң/тополоң чыга- рыш.

kargaşak, -ğı к.  kargaşa.

kargatulumba колдон-буттан алып кө- төрүү. ~ çıkarmak/götürmek кол-

дон-буттан алып чыгарып жи- берүү. ~ etmek (бир канча киши) колдон-буттан алып көтөрүү.

kar 1. найза. 2. камыш.

kargılamak        найза        менен        саюу, каргытуу.

kargımak каргыш айтуу, каргоо. kargış ооз.  каргыш. ~ etmek каргоо. kargışlamak каргыш айтуу, каргоо.

kargışlı каргышка калган.

kargo  1.  жүк  кемеси.  2.  жүк  ташы- мачылык. 3. атайын жолдор менен

ташылган жүк.

karı 1. жубай, аял, зайып (бир эркек- тин).   2.   орой   катын.   ~   ağızlı

аялдай (ушак-айыңга аралашкан) эркек. ~sı ağızlı аялынын тилине кирген эркек. ~ almak аял алуу. ~

gibi аялдай (эркек). ~lar hamamı

 

 

 

 

 

kak

kaş

 

ызы-чуулуу жер, базар. ~ koca эрдиатын, жубайлар. ~ koca haya үй-бүлө жашоосу. ~ oyunu yapmak туруксуздук кылуу, сөзүнөн тануу. ~ koca ipektir, araya giren köpektir мак. эрди- катын урушат, эси кеткен бо- лушат (сөзм. с. эрди-катын жибек, арага кирген ит).

kak, -ğı көздүн карыкмасы (мис. кар- дан), көз тайгылмасы (бир нерсе- ден).

kakmak көз карыгуу (кардан).

karılık,-ğı  1.  аялдык,  катындык  (абал жана мүнөз). ~ etmiş аялдык/ка-

тындык кылыптыр. 2. жубайлык, аялдык (милдет,  жоопкерчилик).

~ etmek 1) аялдык милдетин атка-

рыш. 2) (эркек тууралуу) митаам- дык кылыш, жойпуланыш.

karılmak 1. аралашуу, кошулуу. 2. ооз.

жупташуу (айбандар).

kamak ооз.  каруу, улгаюу.

kan,-rnı   1.   карын,   ич.   ~   ağsı   ич

оорусу. 2. жатын, курсак. dokuz ay karnında tıyan annesi тогуз ай курсагында      көтөргөн      энеси.

3.(нерселердин) көбүңкү/шиши- мик бөлүгү. şişenin ~ бөтөлкөнүн ичи.  4.  ашказан,  курсак.  ~ım  

курсагым ач. 5. ооз. ой, ич, көңүл, акыл. ben senin ~ındakini ne biliyim?  мен  сенин  ичиңдегини

кайдан билейин? 6. физ. кең чабыттуу толкун. akmak кур- сагы ачуу. mak ичи ооруу. ~

boşluğu анат. ич көңдөйү. burnunda ай-күнүнө жетип турган (кош  бойлуу  аял  ).  ~ı deşmek

кардын жаруу. doymak курсагы тоюу. ~ı doyurmak курсагын тойгузуу. dolu sır pek бакыбат

жашаган (киши). dümbelek çalı- yor  ичи  курулдоо  (ачкалыктан).

~ı    karnına    geçmiş    ичи    ичине

жабышкан,   арык   (киши,    мал).

~ından konuşmak 1)ичинен сүй- лөнүү. 2)жалган айтуу. tok курсагы ток. ~ım tok (bu zlerle) бул сөздөргө тойдум. ~ını şişirmek ооз. боюнда кылып коюу, боо- зутуп салуу. ~ tokluğuna çaşmak кара курсак үчүн иштөө. ~ zarı ич көңдөйүн  каптаган  чел,  перитон.

~zarı   yangısı/iltihabı   мед.    пери-

тонит, ич челинин сезгениши zil çalmak ичи кабышуу/ курулдоо, курсагы ачуу.

kanca  1.  зоол.   кумурска  (Formica).

2.(металлдарда) дат басканда же куюу     маалында     аба     кирип

калганда пайда болгон боштук. ~ zı тар ооздуу (идиш). ~ belli бели кумурсканын белиндей (ичке) . ~yı

bile incitmeyen чөптөн башкага зыяны жок, момун, боорукер. ~ duası gibi майда, түшүнүксүз жа-

зуу. ~ kararınca/kaderince мүмкүн болушунча, колдун келишинче. ~ yuvası gibi kaynamak кумурскадай

жайноо, опсуз көп болуу. kancalanma чымырама. kancalanmak  1. (бир жерди) кумурс-

ка басып кетүү. 2. уктаган бир органдын жанданышы/ чымырай башташы.  3.  (металлдарда)  дат

баскандан майда тешиктер пайда болуу. 4. өтм. (чарчагандан, уйкусуздуктан)   башы   кеңгирөө,

акылы эч нерсени албоо.

kank,-ğı  анат.        жүрөктүн   алдын- дагы оң жана сол боштуктар.

kand эск.  бир тууган.

kanlı курсактуу, бөйрөктүү, курсагы кампайган.        ~        şişe        бөйрөктүү

бөтөлкө.

kansa (куштардын) түлөгөн маалы.

kan (суунун) ийрими/айлампасы.

kaş  карыш.  ~  ~  1)  карыш-карыш.

2)узун  туурасынан.  ~  ~  gezmek

карыш-карыш кыдырып чыгуу. ~

~ dili var тили бир карыш.

 

 

 

 

 

kaşık

karlı

 

kaşık,-ğı 1. аралаш, ар кошкон, чатышкан, баш аламан. ~ köfte аралаш котлет. ~ süt катыктуу (накта эмес) сүт. 2. дүрбөлөң, тополоң. ~ zaman тополоң заман.

  1. 3.түшүнүксүз, туюк. 4. жин- шайтан менен байланышы бар. 5. 

тиеше, байланыш. onun bu işe hiçbir   ~ı   yok   анын   бул   ишке

тиешеси жок.

kaşıkk,-ğı 1. аралашма, ар кош- кондук.  2.  чаң-тополоңдук,  баш-

аламандык. ~ çıkarmak дүрбө- лөң/тополоң чыгаруу. 3. толкун- доо,   тынчсыздануу,   жүрөкзаада

болуу. içindeki ~ı yendi ичиндеки жүрөкзаадасын жеңди.

kaşım аралашма, кошунду, айкалыш.

kırmızı ve sanın кызыл менен сарынын кошундусу/айкалышы.

kaşlamak  карыштоо,  карыш  менен

өлчөө.

kaşmak 1. аралашуу, кошулуу. suya süt kaşş сууга сүт аралашып

кетиптир. 2. саксаюу, чатышуу. saçla, sakal bıyığı kaşş bir ihtiyar чачтары, сакалуруту сак-

сайган бир абышка. 3. булгануу, түнөрүү, бузулуу. hava karıştı күн бүркөлдү.  4.  татаалдашуу,  чаты-

шуу. işler karıştı иштер татаал- дашты. 5. (суу башка бир сууга) куюу. Çubuk suyu Sakarya’ya karı-

şır Чубук суусу Сакарияга куят. 6. киришүү, кийлигишүү. sen bu işe kaşma!  сен  бул  ишке  кийли-

гишпе! 7. милдеткер/ жоопкер бо- луу. bu işe belediye karışır бул ишти   беледие   башкарат.   etliye

sütlüye karışmamak эч нерсеге кийлигишпөө. kaşanı görüşeni olmamak 1) ишине эч ким кийли-

гишпөө, өзүн-өзү билүү. 2) жал- гыз, келим-кетими жок жашоо.

kaştırıcı 1. тех.  аралаштыргыч, жуу-

гуч,   миксер.   2.   өтм.    бузуку,

куйту, журтбузар.

kaştırmak  1.  аралаштыруу,  кошуу.

toprağı kuma ~ топуракты сууга

аралаштыруу. 2. куюу,  төгүү (мис. бир суюктукту). salataya zeytin yağı ~ салатка зайтун майын

куюш. 3. баш-аламан кылып са- луу, аралаштырып жиберүү. kağıtlarımı   kaştırmışsın   кагаз-

дарымы аралаштырып салыпсың.

  1. 4.аңтарып-теңтерүү, оодаруу. eski evrakla kaştırıyor эски доку- 

менттерин оодарып отурат. 5.алайман салуу, тополоңдотуу. ortağı  kaştır тополоң  салып

жиберди. 6. барактоо, көз жүгү- ртүү (мис.  журналды, газетаны).

  1. 7.чаташтыруу, алмаштырып алуу. 

zihnini ~ мээсин/башын айлантуу.

  1. 8.кийлигиштирүү, аралаштыруу, кошуу. kimseyi işime karıştırmam 

эч кимди ишиме кийлигиштир- бейм. beni bu işe karıştırma мени бул ишке аралаштырба.

karides зоол.  каридес (Palaemon).

karikatür 1. карикатура. ~ünü yapmak

карикатурасын тартуу. 2. окшош-

турумуш болуу, чампалоо. karikatürcü, karikatarist карикатурист. karikatürize:   ~   etmek   карикатурага

айландыруу.

karina  дең.   1.  кеменин  суу  алдында калчу  бөлүгү,  түбү.  2.  кеменин

омурткасы.   ~   etmek/~ya   basmak

кемени бир жагына жантайтуу.

kariyer        карьера,        кесип.    ~        yapmak

карьера жасоо.

karkara зоол. каркыра.

karizma каризма, жагымдуулук.

karizmatik, -ği каризматик, сүйкүмдүү, жанга жакын, адамды өзүнө тарт- кан.

karkas        тех.        каркас        (бетон        куру- лушта).

karlamak кар жаашасыш.

karlı кардуу. ~ dağ кардуу тоо. ~ hava

 

 

 

 

 

kârlı

karşı

 

кардуу күн.

kârlı 1. пайдалуу, кирешелүү. 2. өтм.

майлуу. ~ çıkmak пайда табуу (бир

иштен). ~ iş майлуу иш/кызмат.

kark,-ğı 1. күбүр, погреб. 2. карлык

(эки  каты  арасына  муз  же  кар

салынып, муздаткыч катары колдонулган тышы себеттелген идиш).

kârlılık,-ğı   пайдалуулук,   кирешелүү- лүк, рентабелдүүлүк.

Karluk  тар.        карлуктар   (эски   түрк

уруулары).

karma 1. кошмо, курама. ~ komisyon

кошмо комиссия. ~ futbol takımı

курама        футбол командасы. ~ hükümet коалициялык өкмөт. 2.жуурунду, көөлөндү.

karm,-cı  (курулуштарда)  цементти/ шыбакты жуургуч.

karmak,-ar  1.  аралаштыруу,  кошуу,

эзүү.  boya  ~  боёкту/сырды  эзүү.

2.батыруу, саюу.

karmakaş к.  karmakaşık.

karmakaşık        баш-аламан,        чачык, астын-үстүн,  тартипсиз,  иретсиз.

~ etmek баш-аламан кылуу, чачуу.

~ olmak чачылуу, тартиби/ирети бузулуу.

karman: ~ çorman чачык, астын-үстүн,

баш-аягы жок, иретсиз. karmanyola каракчылык, талоончулук. karmaşa   1.   чаң-тополоң,   аралашма,

чатыш, иретсиздик. 2. акылдан адашуу, акыл-эсин жыйнай албоо.

3. психол. комплекс, кемсинүү.

karmık аралашкан, чатышкан, ар кошкон, ар түркүн. ~ düşünce чатышкан пикир. ~ iş чатак иш.

karmmak   чачылуу,   ирети/тартиби бузулуу, чатышуу.

karnabahar бот.  гүлдүү капуста (Bras-

sica oleracеa botrytis).

karnaval 1. карнавал (көңүл ачуулар).

  1. 2.карнавал мезгили. ~ maskarası 

  1. 1)карнавал   костюмун   кийген 

киши. 2) бакча каракчысы.

karne 1. окуучулардын ар жарым жыл- дык окуусунун, жүрүш-турушунун

жыйынтыгын        билдирген        доку- мент.        2.   карточка   (тамак-аш, унаа ж. б.  үчүн). 3. дептер, күбө-

лүк. sağk karnesi саламаттык дептери.

karnıkara фасоль.

karnıyak,-ğı карныйарык (куурулган баклажан жана тууралган эттен жасалган түрк тамагы).

karni хим. реторта (буулантып ажы- ратуу процессинде колдонулган бөйрөктүү, ийри моюндуу колба).

karo 1. (карта ойнунда) момун. 2. төрт чарчы бетон таштар (жерге төшө- лөт).

karoser кузов (автомобилде).

karoserci кузов жасаган жана оңдогон уста.

karpit,-di хим. карбид. ~ lâmba кар- бид лампасы.

karpuz 1. бот. дарбыз (Citrullus vulga-

ris). 2. тоголок, ири нерсе. lâmba

~u шар түрүндөгү абажур. eşekten düşmüş   ~a   dönmek   шалдайып/

ээси ооп калуу. ayağının altına ~ kabuğu koymak бут тосуу.

karpuzcu  дарбыз  өстүргөн/саткан ки-

ши.

karsak, -ğı зоол.  карсак (Vulpes corsac).

karsız карсыз. ~ kış карсыз кыш.

kârsız пайдасыз, кирешесиз.

karst, -tı геол.  карст. ~ lü карст көлү.

karşı        1.        каршы,        теке/бет        маңдай.

~mdaki adam sessizdi маңдайым- дагы киши үндөбөдү. 2. аркы өйүз. (жол, көчө, суу ж. б. ) ~ yaka

аркы жээк/өйүз. ~ya geçmek аркы өйүзгө өтүү. 3. каршы, карама каршы, душман, кас, атаандаш. ~

parti атаандаш партия. 4. каршы, жооп иретинде. bu durum karşı- sında  ne  diyeceğimi  şaşırdım  бул

жагдайга  каршы  эмне  дээримди

 

 

 

 

 

karşıcasus

karşılık

 

билбей  калдым.  5.  карата.  еde- biyata ~ ilginiz ne zaman uyandı? адабиятка        карата        кызыгууңуз качан  ойгонду?  6.  жакын,  жуук. akşama  ~  кечке  жуук.  sabaha  ~ таңга  жуук.  ~sına  almak  каршы чыгуу, жаат болуу. ~dan bakmak каршыдан карап туруу. ~ çıkmak каршы чыгыш. ~sına dikilmek 1) тиктеп   туруп   алыш.   2)   каршы келиш. ~ durmak/gelmek баш ий- бөө, моюн сунбоо. ~ devrim контр- революция.                ~        devrimci        контр- революционер.  ~  gelim  1)  биол. каршыкелим, антогонизм. 2) кар- шы туруу, туруштук.~ ~ya бетме бет. ~dan ~ya 1) бир учунан экин- чи  учуна,  берки   өйүздөн  аркы өйүзгө 2) тымызын, шек билдир- бей.  ~  koymak  каршы  коюу.  ~ olmak каршы, каршысында болуу.

~sında olmak маңдайында болуу. ~ oy каршы добуш (шайлоодо). ~ sav лог. антитеза, антитезис, бири- бирин жокко чыгарган. ~ taarruz каршы чабуул. ~ taraf каршы/ душман тарап. ~ teklif каршы сунуш.

karşıcasus каршычалгын, контрчалгын.

karşıcı 1. тосуп алган. 2. оппозиционер.

сал.  muhalif.

karşıki маңдайдагы, каршыдагы.

karşılama  тосуп  алуу.  ~  töreni  тосуп

алуу аземи/расмиси.

karşılamak 1. (түз, өтмө маанилерде)

тосуп  алуу.  sevinçle  ~  кубануу

менен тосуп алыш. üzüntü ile ~ кайгыруу менен тосуп алыш. 2. канааттандыруу, чыгымын жабуу

/төлөө, тең келүү, барабар болуу. ihtiyaçları ~ ыктыяждарын канаат- тандыруу. masrafları ~ чыгымдар-

ды жабуу. 3. алдын алуу, чарасы/ дабасы болуу. bu ilâç tma karşılar  бул  дары  безгекке  даба

болот.  4.  спорт   атаандашынын

чабуулунун мизин кайтаруу.

karşılaşma  1.  жолугушма,  көрүшмө.

2.(эки    спортсмен    же    команда

арасында) мелдеш, матч.

karşılaşmak  1.  жолугушуу,  көрүшүү, бет        келишүү,        алдынан        чыгуу.

2.спорт мелдешүү, күч сынашуу, таймашуу, жарышуу. 3. (бири- бирине) каршы чыгуу, касташуу.

karşılaştırma 1. салыштырма, теңеш- тирме. 2. хим. кошулма. 3. жолу- гуштурма, жүздөштүрмө. ~ dere-

cesi грам. салыштырма даража.

karşılaştırmak 1. салыштыруу, теңеш- тирүү. 2. жүздөштүрүү, бетме-бет

жолугуштуруу. 3. экон. баланс жасоо. 4. хим. кошуу, аралаш- тыруу.

karşılaştırmalı    салыштырмалуу.    сал. mukayeseli.  ~  anatomi  салыштыр- малуу        анатомия.        ~        dil        bilgisi

салыштырмалуу грамматика.

karşılayıcı  1.  тосуп/утурлап  алуучу.

2.алдын  алуучу.  tehlikeyi  ~  yön-

temler коркунучтун алдын алуучу чаралар. 3. жүзгө/ишке ашыруу- чу,    канааттандыруучу,    талапка

жооп берүүчү. isteği ~ талапка жооп берүүчү.

karşılık,-ğı  1.  каршылык,  жооп.  ~ı

alamadık жообун ала албадык. 2. теңдеш, каршылык, эквивалент (мис.  бир сөздүн башка тилдеги).

  1. 3.бедел, акы. bir günlük emimin 

бир күндүк эмгегимдин акысы.

  1. 4.карама  каршылык.  ~  istemez! 

каяша айтпа! каршы чыкпа! 5. нарк, баа. dolan Türk parasıyla доллардын   түрк   акчасы   менен

наркы. 6. экон. каржылама, дота- ция. ~ında 1) акысына. 2) жооп катары. ~ olarak жооп катары. ~

vermek 1) жооп берүү. 2) каршы чыгуу, каяша айтуу. her lâfa ~ verir ар сөзгө жооп берет. 3)акы-

сын/беделин төлөө. hizmetinin

 

 

 

 

 

karşılıklı

kartuş

 

verilecektir кызматынын акысы берилет. buna ~ буга карабастан, андай/мындай болгону менен.

karşılıklı 1. өз ара, эки тараптан тең, бири-бирин. ~ say өз ара сый- лашуу.    ~    yardımlma    бири-

бирине жардамдашуу. 2. карама- каршы, бет маңдай. ~ açılar мат. карама каршы бурчтар. ~ kapılar

бет маңдай эшиктер. 3. бири- бирине каршы. ~ bağşmak өз ара кыйкырышуу.

karşılıksız 1. каршылык көргөзбөстөн, макулдук/ыраазычылык менен. 2.акысыз, бекер, пайда күтпөстөн.

~        yardım акысыз/арт ниетсиз жардам. 3. төлөм күчү жок. ~ çek фин.  төлөм күчү жок чек. 4.жооп-

суз, беделсиз, кадыры билинбеген.

~ çıkmak фин. (чектин) курулай/ төлөм күчү жок чыгышы.

karşın карабастан. buna ~ буга карабастан.

karşıt,  -tı  1.  карама  каршы,  тескери,

терс, теңирден тескери, айкыры, контраст. ~ anlamlı карама каршы маанидеги. ~ duygu психол.  кыр-

тышы        сүйбөө, антипатия. ~ rüşteki тескери көз караштагы. ~ teorem        мат.      терс     теорема.

2.карама-каршы, кас, душман, атаандаш.

karşıtçı   каршы   чыккан,   тескерисин

жактаган, каршы тараптагы. сал.

aleyhtar.

karşıtk, -ğı 1. карамааршылык, оң-

тетирилик, контраст. ~lara dolu bir hayat ya карама-каршы- лыктарга толгон бир өмүр жаша-

ды. 2. жаат, антогонизм, оппози- ция. 3. мат. бир теореманын тескерисинин   да   туура   болуш

ыктымалы. 4.  психол.  кежир- лик, терсаяктык, тежиктик.

kart I, -tı 1. карт, карган, улгайган. ~

adam картайган киши. ~ ağaç карт

дарак. 2. катуу, каткан, куруган. ~ tavuk каткан тоок. ~ kız кара далы кыз.

kart   II,   -tı   1.   ар   кандай   мааниде

карт, карточка. ~ vizit визит карты.

~  doldurmak  карт толтуруу. basın

журналист карты. 2. почтакарт, открытка. ~ göndermek почтакарт жибериш.  3.  карта  (оюн).  ~la

mak картасын ачуу, (бир нерсе- ни) ачыктоо. açık ~larla oynamak (бир нерсени) ачык жасоо.

kartal зоол. бүркүт (Aquila). ~ burun бүркүт тумшук, коңкогой/куш мурундуу.   ~   ağacı   алой/бүркүт

дарагы (Aquilara agallocha). ~a kaç- mak/varmak 1) картайган, улгай- ган. 2) эскирген.

kartaloş,  kartaloz  арго  карыган,  кар- тайган, көксөөл, какбаш.

kartel экон.  картель.

karter тех. картер.

kartlanmak,  kartlaşmak  1.  картаюу, каруу.  2.  эскирүү,  катуу,  куруу,

серттешүү.

kartk,-ğı   1.   карылык.   2.   эскилик, катуулук, серттик.

kartograf  картограф.

kartografi картография.

karton 1. картон. 2. (томбала ойнунда)

карта. 3. сигарет кутусу, блок. bir

~ cigara бир куту сигарет. ~ film

мульфильм.    ~    kapak    мукаба

(китепте).

kartonpiyer        1.        престелген        картон.

2.архит.   дубал  менен  шып  ара-

сын кооздоо үчүн колдонулган оюм-чийимдүү гипс.

kartopu,-nu 1. бот.  калина (Viburnum).

  1. 2.кардан топ. ~ oynamak кардан топ жасап ойноо. 

kartotek,-ği 1. картотека. 2. картотека-

лар жайгаштырылган суурма, шкаф. ~ fişi картотека карты.

kartpostal, -li почтакарт, открытка.

kartuş 1. аск.  картуш. 2. калемдин сыя

 

 

 

 

 

kartvizit

kasınmak

 

 

толтурулган   жетеги.   3.   комп.

компьютер сыясы.

kartvizit, -ti визиткарт.

Karun 1. Карун, Карын. (Куранда айтылган        эсепсиз бай киши). 2.өтм.   бай  киши.  ~  gibi  Карун

сыяктуу бай.

karyağdı  майда  чыбыр  гүлү  бар  ак кездеме.

karyola        керебет.    ~        örtüsü        керебет жабуу. portatif ~ бүктөмө керебет.

kas булчуң. ~ булчуңдун оорук-

сунуусу. ~ bilimi миология. ~ doku анат. булчуң тканы. ~ kasılma булчуңдун   түйүлүп   калышы.   ~

kopması булчуңдун үзүлүшү. ~ tutukluğu булчуңдун ооруксунуп калышы    (көнүмүш    эмес    кый-

мылдар жасаганда).

kasa  1.  цейф.  2.  касса.  ~ya  ödeyin

кассага төлөгүлө. 3. (айрым оюн-

дарда) акча алып, карт тараткан киши. 4. кузов. 5. куту, коробка, ящик.  bir  ~  süt  бир  ящик  сүт.

6.полигр. шрифт кутусу. 7. терезе, эшиктин алкагы. 8. спорт. аттама бөгөтү.

kasaba шаарча, чоң кыштак.

kasadar кассир, кассиер.

kasap,-bı  1.  касап,  касапчы.  2.  касап

дүкөнү. 3. өтм. канкор, киши өлтүргүч. ~ havası элдик бий түрү жана анын музыкасы. ~ süngeriyle

silinmiş мурду балта кеспеген, жоон моюн (киши). ~a y kaygısı, keçiye can korkusu касапчыга мал

кайгы, кара эчкиге жан кайгы.

kasaphane   эск.        касап,   мал   союлган жер.

kasapk,  -ğı  1.  касапчылык  (кесип).

  1. 2.касапчы    акысы,    кол    кесер. 

  2. 3.өтм.    кан   төгүшүү,   кыргын. 

  3. 4.союуга жарактуу(мал), союш. 

kasara  дең.   кеменин  башында  жана куйругундагы кичине палуба.

kasatura сүңгү, бел бычак.

kasaveti,   -ti   кесепет,   кайгы,   капа,   ,

санаа. 2. маанайы/көңүлү пастык.
  1. 3.таш боордук, заалимдик. ~ bas- 

mak кайгы басуу. ~ çekmek/etmek кайгы тартуу, сарсанаа болуу. ~ etmek муңканыш, капаланыш.

kasavetli 1. кесепеттүү, кайгы-капа берүүчү,  зериктирүүчү,  тажатма.

  1. 2.бүркөк, түнөргөн. ~ gün бүркөк 

күн.

kasavetsiz кесепетсиз, кайгы-капасыз, санаасыз, бейкапар.

kâse 1. кесе, чыны. 2. карапа, фарфор, жыгачтан жасалган чуңкур табак.

  1. 3.арго көчүк, жамбаш. 

kasem эск. касам. ~ etmek касам ичиш, ант бериш.

kasık,-ğı анат.  чат, жука чурай. ~ bı

бандаж. ~ biti зоол. чурай бити (Phthirus pubis)..~ çatlı/fıtığı/ yarığı  мед.    чурай  чуркусу.  ~otu

чурай оту (Herniaria hirsuta; чу- райдагы жараларга шыпаалуу).

kasıl 1. биол.  булчуңга байланыштуу/

тиешелүү. 2. булчуңдуу.

kasılım, kasılma түйүлүш, жыйрылыш.

сал.  takallüs.

kasılmak 1. түйүлүү, жыйрылуу. 2.бү- гүлүү, бекчейүү, бөкчөйүү. 3.ки- рип/тарып кетүү (кийим). 4.өтм.

кыйынсынуу, мурдун көтөрүү. kasıla kasıla konuşmak мурдун көтөрүп сүйлөө.

kasım I 1. ноябрь. 2. (элдик календарь боюнча) жылдын жарымы (8- ноябрдан 6-майга чейин).

kasım II 1. бөлүү, ажыратуу. 2. мат.

бөлүүчү.

kasım   III:   ~   ~   kasılmak   көтөрүлүү,

менменсинүү, кыйынсынуу.

kasımpatı бот. хризантема (Chrysan- themum).

kası,-cı булчуңдун түйүлүп/жый- рылып кетиши, тарамышы тыры- шуу/карышуу.

kasınmak  тарамышы  тырышуу/түйү-

 

 

 

 

 

kasın

kaş

 

лүү.

kasıntı 1. бүктөм (көйнөктүн). ~ kastır- mak тарытуу, бүктөмүн чоңойтуу.

~sı sökmek кеңейтүү, бүктөмүн жазуу. 2. арго менменсиниш, кый- ынсыныш,    текеберлик,    мурдун

көтөрмө.

kasır, -srı сарай, сепил.

kasırga 1. куюн, бороон, ураган, цик-

лон. 2. өтм. көңүлдүн эргүүсү/ чабыты, шатыра-шатмандык.

kasıt,-s 1.  максат,  мүдөө.   mahsus

атайын максат. 2. кара ниет, арам ой, кастык. (birine) olmak (бирөөгө)  кастыгын  тигиш.  bana

~ın mı var? мага кастыгың барбы?

kasıtlı  атайлап,  билип  туруп,  атайын максат менен.

kasıtsız арам ойсуз, атайын максатсыз.

kaside ад. касыйда, мактоо ыры.

kasis   1.   жолду   кесип   өткөн   арык.

2.жолдогу өңгүл-дөңгүлдөр, чуңкурлар.

kaskatı  1.  капкатуу,  темирдей  катуу,

каткан. 2. өтм. катуу, таш боор, мээримсиз. ~ kesilmek сенейип/ селдейип калыш.

kasketi, -ti каска, шапка, кепка.

kasko        ук.        толук        камсыздандырма

(машинени).

kaslı булчуңдуу, тарамыштуу.

kasmak  1.  кыскартыш,  тарытыш,  бү- гүш  (кийимди).  2.  бийлеш,  баш-

карыш, эзиш. kasıp kavurmak 1)эзиш, зордук-зомбулук/кордук көргөзүш, коркутуш. 2)зыян кел-

тириш, кыйратыш. bölgeyi kasıp kavuran fırtına ancak sabaha doğru dindi  аймакты  кыйратып  зыянга

учураткан бороон таңга жуук гана басылды.

kasnak,-ğı 1. эңдүү алкак. 2. элек, кал-

бырдын жыгач алкагы. 3. сайма саюуда колдонулган жыгач кер- гич.   4.   балбандар   кийген   тери

шымдын кашаты. 5. тех.  кайыш

тасма кийгизилчү шкив (темир дөңгөлөк). ~ kayışı кыймыл тасма- сы. 6. бара, барабан. fren ~ı тормоз барасы/барабаны. 7. архит. ус- тунду түзүп турган цилиндр таштар. ~ işi кергичке керилип сайылган сайма.

kasnaklamak 1. алкак/чамбар ичине алыш. 2. кучакташ.

kast I к.  kasıt.

kast II, -ti социол.  тап, каста, класс.

kastaniyet, -ti муз.  кастаньет.

kastanyola 1. дең. кеме чынжырына такалып, токтотуучу темир кол. 2.тех.  чарыктын тиштерине така-

лып, артка айландыруучу тил. kastar агартуу (пахта кездемени). kastarlamak   (пахта   жибин/кездеме-

син) жууп агартыш.

kasten атайлап, жаман/арам ой менен, билип   туруп,   кастык   менен.   ~

yapmak атайлап жасоо.

kastetmek 1. тийиштирип, ойлоп, туу- ралап.        ben        bu        sözü        kimseyi

kastetmeden söylemiştim мен бул сөздү эч кимге тийиштирбей эле айткам. doktor diye seni kastediyor-

dum доктор деп сенден сөз кылып аткам. 2. кастыгын тигүү, арам саноо, кол салуу. birinin hayatına ~

бирөөнүн өмүрүнө кол салуу.

kasti атайлаган, уюштурулган, кастык менен жасалган. ~ cinayet атайлап

уюштурулган өлүм.

kastor 1. кундуз. 2. кундуздун териси.

3. кундуздун терисинен жасалган.

~ rk кундуз ичик.

kasvet,  -ti  кайгы,  муң,  санаа,  убайым, куса.   ~   basmak/çökmek   убайым/

санаа басуу. ~ vermek кайгы- муңга салыш.

kasvetli  кайгылуу,  муңдуу,  сарсанаа-

луу, убайымдуу, кусалуу.

kaş 1. каш. açık ~ ортосу ачык каштар.

kalem  ~  калем  каш.  2.  ийилген/

иймейген нерселер. eyerin ээр-

 

 

 

 

 

kaşağı

kaşmir

 

дин кашы. yüzüğün шакектин көзү. 3. тик жар, учурум. 4.архит. арка. 5. топурактан жондонтуп жасалган чек ара/тосмо. ~ almak каш терүү. kaşının altından bak- mak көзүнүн кыйыгы менен кароо. ~ının altında zün var dememek каршы чыкпоо, баарына макул болуу, мышыгына "мыш" дебөө. ~ atmak каш серпүү. ~la çatmak каштарын жыйруу, каба- гын чытуу. ~ göz etmek (кашы-көзү менен) ышаарат жасоо. ~la göz arası каш-кабактын ортосунда. kaza ~la göz aranda meydana geldi кырсык кашабактын орто- сунда болду. ~ yapayım derken göz çıkarmak мак. мүйүздүү болом деп кулагынан ажыроо.

kaşağı 1. ат тарак. 2. тырмооч (жонду тырмоо   үчүн   колдонулган   учу

тиштүү жарак).

kaşılamak тырмоо, кашуу.

kaşalot, -tu 1. зоол. кашалот. 2. өтм.

аңкоо, дөдөй.

kaşane көрктүү/көркөмдүү үй, чарбак, вилла.

kaşar, kaşar peyniri 1. койдун сүтүнөн жасалган сыр/быштак. 2. өтм. арамзаа, куйту, айлакер (оюнда).

kaşarlanmak 1. (бир иште) кандим/ тажырыйбалуу/адис болуу.  2. өтм.   жаман  үйрөнүп  алуу,  (бир

ишке) кынык алып алуу.

kaşarlı 1. быштак кошуп жасалган. ~ pide        быштак    менен    жасалган

тандыр нан. 2. өтм. тажырый- балуу, каныккан, уста.

kaşe 1. мөөр, тамга. 2. дары каптамасы,

пилюля.

kaşer к.  kar.

kaşık,-ğı 1. кашык. çorba аш/сорпо

кашыгы. çay чай кашык. 2.ка- шык шекилиндеги ийнелүү ка- йырмак.   3.   кашык   (музыкалык

аспап).   ~   atmakalmak   (тамак-

ты) сугунуп/ бурдап жемек. ~ çalımı эл орунга отурган кез. ~ düşmanı жубай, аял. ~ kadar кашыктай, кичинекей. ~ ~ кашык- кашык, кашыктап. ~ oyunu кашык чалып бийленген бий. ~la yedirip, sapıyla göz çıkarmak кайырдын чайырын чыгаруу (сөзм. с. кашык менен жедирип, сабы менен көзүн оюп алуу).

kaşıkçı   кашык   жасаган   же   саткан киши.

kaşıkçıkuşu, -nu зоол. күлгүн биргазан (Pelecanus onocrotalus), тармал биргазан (Pelecanus crispus).

kaşıkçın,        kıkgaga        зоол.        кашык тумшук (Platalea leucorodia).

kaşıklamak кашыктап ичмек/жемек.

kaşıkk, -ğı 1. кашык салгыч. 2. кашык жасоого ылайык. ~ ağ кашыкка ылайык  жыгач.  3.  бир  кашыкка

бата турганчалык.

kaşımak тырмоо, кашуу.

kaşındırmak кычыштыруу, тырманды-

руу.

kaşınmak 1. кычышуу. elim kınıyor

колум  кычышып  жатат.  2.  өтм.

бир жери кычышуу, тийишүү. kendin kındın өзүң тийиштиң. 3.тырмануу,  кашынуу  (айбандар

үчүн). kedi kaşınıyor мышык кашынып атат.

kaşın кычышма,  кычыткы.  ~  yapmak

кычыштыруу.

kaşıntılı        кычышкан,        кашындырган, тырмандырган.

kaşif  (бир  нерсени)  биринчи  тапкан/ ачкан, жол/чыйыр салган.

kaşkaval 1. (~ peyniri) кой быштагы. 2.

арго келесоо, макоо, аңкоо.

kaşkol шарф.

kaşkorse аялдардын жука токулган ич

көйнөгү.

kaşlı каштуу. çatık ~ кабагы чытылган.

~ zlü каштуу- көздүү, ажардуу.

kaşmir  1.  кашемир,  кашмир  (тыгыз

 

 

 

 

 

kat

katılık

 

токулган жүн кездеме). 2. бул кездемеден жасалган (кийим).

kat I, -tı 1. кат, катмар. bir ~ yufka, bir ~

peynir бир кат жупка, бир кат быштак. 2. кабат. alt ~ алдыңкы кабат. üst ~ үстүңкү кабат. 3.сый-

ра, кат, катар. üç ~ elbise үч сыйра/ катар кийим. 4. алды, жаны, маңдайы. 5. бүктөм, кат, каттам.

kumaşın   кездеменин  каты.  6.

кызмат, даража, мартаба. 7. эсе. üç

~ pahasına үч эсе баасына. 8. геол.

катмар. ~ında 1)кабатында, кар- шысында. 2)оюнча, пикиринче. ~ çıkmak (үйгө) бир кабат кошуу. ~

kaloriferi жекече жылытма систе- масы. ~ ~ 1) кат-кат, кабат-кабат.

  1. 2)кайра-кайра. 

kat II, - эск. 1. кесүү, үзүү. 2. ток- тотуу, мамилесин бузуу. 3. бү- түрүү, жыйынтыктоо.

katabolizma бот.  катаболизм. katafalk, -kı катафалк. katakomp, -pu катакомба.

katakulli арго айлакердик, куйтулук, арамзаалык. ~ oynamak/yapmak көз        жазгыруу,    куулук    кылуу,

алдоо.

katalepsi мед. каталепсия.

katalitik хим. катализге байланыштуу.

kataliz хим. катализ.

katalizatör хим. катализатор.

katalog        1.        каталог        (китепканада).

2.басма/жарыя каталогу.

katana ири ат түрү. ~ gibi сөөк-саактуу, албеттүү (аял).

Katar Катар.

katar 1. катар, кербен, тизмек. deve

төө кербени. yük жүк ташыган

поезд/машинелер катары. otomo- bil автомобиль катары. 2. поезд, паровоз, вагондор катары. bugün

beş ~  kalkacak бүгүн беш поезд жөнөйт. sıhhiye санитардык поезд. rat ~ı ылдам поезд.

katarakt,  - мед.   катаракта.  ~  olmak

катаракта болуш/басыш.

katarlamak  катарлоо,  катарга  тизүү, катар-катар коюу, кербен тизүү.

Katarlı  1.  катарлык  (киши).  Катарга мүнөздүү/тиешелүү.

katarsis психол. катарсис.

katedral, -li катедрал, собор.

kategori категория.

katetmek 1. (жолду) басып өтүү, жол

жүрүү. 2. эск. бөлүү, кесүү.

katgüt мед.  кетгут (ичегиден жасалган медициналык жип).

katı I 1. катуу, бышык, серт. ~ cizim физ. катуу зат. ~ tedbirler катуу чаралар. ~ yakıt катуу күйүүчү зат.

  1. 2.катуу (суюктун терси). ~ yu- murta катуу бышкан жумуртка. ~ gıdalar катуу тамак-аштар. 3.өтм. 

катуу, көңүлгө тийген, таш боор, заалим. ~ kişi катуу/мээримсиз киши. ~ söz катуу сөз. ~y тоң

май.~  yürekli  таш  боор.  4.  эск.

катуу, аябай, абдан (күчөтмө сөз).

katı II (куштарда) богок.

katık,-ğı 1. катык. 2. мед. каймагы алынган жуурат. ~ etmek 1) ка- тыктоо. 2) тамакты үнөмдөө үчүн

нанды көбүрөөк жеп огожо кылыш.

katıklı  катыкталган.  ~   талкандан

жасалган катыкталган шорпо.

katıksız 1. катыксыз, накта. ~ süt нак/ таза  сүт. 2. таза  тектүү, чалымы

жок. 3. касиеттүү, сапаттуу, ише- ничтүү, туура жүргөн. ~ kişiliğe sahip абийири таза киши.

katılma        хим. ,        физ.        катуулашма, катма, серттешме.

katılmak 1. катуулашуу, ката баштоо,

серттешүү. 2. өтм. катуу/таш боор/сараң боло баштоо.

katılgan:   ~   doku   анат.        байланыш-

тыргыч ткань.

katılık,-ğı 1. катуулук, серттик, бышык- тык. 2. өтм.  катуулук, таш боор-

дук, заалимдик.

 

 

 

 

 

katılma

katlı

 

katılma 1. кошулма, аралашма. 2. ка- тышма, кирме (бир уюмга, коомго ж. б. ). 3. макулдук, ыраазычы- лык.

katılmak I 1. кошулуу, аралашуу (бир нерсеге). 2. катышуу, кирүү, кошу-

луу, ичинде орун алуу  (бир уюмга, партияга ж. б. ). 3. макул болуу, келишүү, колдоо.

katılmak II ичеги-боору эзилгенче (күлмөк, ыйламак). katıla katıla lamak     ичеги-боору     эзилип

ыйлоо. katıla katıla lmek ичи эзилип, каткырып күлүү.

katır I 1. зоол.  качыр. 2. өтм.  кежир,

тежик, терсаяк. ~ inadı эшектей кежирлик, терсаяктык.

katır II: ~ ~ же ~ kutur туур.  с.  катыр-

катыр,    катыр-күтүр.    ~    yemek

катыратып жеш.

katırboncuğu,  -nu  1.  мингич  айбандар-

дын мойнуна кооздук үчүн тагыл- ган көгүлтүр айнек мончок. 2. бул мончокко  кошо  тизилген  майда

деңиз кабыктары.

katırtırnağı,-nı   бот.        качыр     тырмак

(заара  чыгаруучу  катары  колдо-

нулган сары гүлдүү өсүмдүк) (Genista scoparia).

katışık аралашкан, кошунду, чалмакей,

катыктуу.

katışıksız аралашпаган, таза, аруу, нак.

katışmak   катышуу,   кошулуу,   кирүү

(бир пикирге, уюмга, чогулушка ж. б. ).

kati 1. сөзсүз. ~ olarak сөзсүз түрдө.

2.кескин, анык. ~ karar кескин чечим. ~ teklif ачык/так сунуш.

katil  I,  -tli  киши  өлтүрүү.  ~  etmek

өлтүрүү, жок кылуу.

katil II, -tli 1. киши өлтүргүч. kardeş ~i

бир тууганын өлтүргөн. kirak ~

жалданган киши өлтүргүч. 2. өл- түрүүчү, өлүмгө себеп болгон, өлүм ташыган. ~ kurşun өлтүргөн

ок.

katileşmek анык/кескин/ачык болуу, аныкталуу, ачыкка чыгуу.

katip,-bi  катчы,  катип,  секретарь.  

ezeli түбөлүк жаздырган (Кудай- дын эпитеттеринен бири). baş ~ башкы   катчы.   hususi   ~   өздүк

катчы.

katiplik,        -ği        катиптик,        катчылык

(кесиби жана милдети).

katiyen 1. таптакыр, дегеле, эч кандай, эч качан, сөзсүз. 2. кескин түрдө.

katiyet,  -ti  аныктык,  тактык,  кескин-

дик. ~le сөзсүз, кескин/чечкиндүү түрдө.

katkı   1.   салым,   кошумча,   жардам.

2.катык (бир нерсеге кошулган). 3.(металлдарга) ширетүүдө ко- шулган заттар. ~da bulunmak са-

лым кошуу.

katkılı катыгы/кошумчасы болгон, таза эмес.

katkısız 1. катыгы/кошумчасы жок, та- за, накта. 2. өтм. сапаты өзгөрбө- гөн, бузулбаган.

katlama 1. каттама. 2. ооз. каттама (ачытылбаган камырдан сыр ко- шуп же кошпой жасалган тамак,

жупка).

katlamak 1. каттоо, бүгүү, бүктөө. Elbi- sesini katlayıp dolaba koydu кийи-

мин бүктөп, шкабына койду. ça- kı ~ макини бүктөө. 2. көбөйтүү, эселентүү. hesabı dörde katladım

эсепти төрт эселендирдим. 3. эск.

кайталоо.

katlanır        катталган,        бүктөлгөн,

бүгүлгөн.

katlanmak 1. катталуу, бүктөлүү, бүгү- лүү. 2. өтм.  баш ийүү, көтөрүү,

чыдоо. ben bu acıya nal kat- lanırım? мен бул кайгыга кантип чыдайм?

katletmek өлтүрүү (кишини, айбандар- ды).

katlı 1. катталган, бүктөлгөн. ~ mendil-

leri  dolaba  koydu  катталган  жүз

 

 

 

 

 

katliam

kavanoz

 

аарчыларды  шкафка  койду.  2.ка-

баттуу. üç ~ ev үч кабаттуу үй. iki

~ otobüs эки кабаттуу автобус.

katliam кыргын, тукум курут кылыш, боо түшүрүш, геноцит.

katma 1. кошмо. 2. кошулган, уланган,

аралашкан. ~ bütçe кошумча бюджет. ~ değer vergisi кошумча нарк салыгы.

katmak 1. кошуу, кошумчалоо, катуу, аралаштыруу. rakı su katmadan içermiş ракыга (түрк арагы) суу

кошпой ичет экен. o para üstüne daha elli milyon kattı ал акчанын үстүнө дагы элүү миллион кошту.

    1. 2.айдоо, ээрчитүү. kuzula sürüye 

~ козуларды айдап оторго кошуу.

önüne   ~   алдына   салып   айдап

алыш. 3. кошуп жиберүү, аңды- туу, изине салуу. kafileye muhafız

~ отрядга кароол кошуп бериш. 4.

ооз. салуу. boğa ~ бука салыш. 5. чагым салыш, арасын бузуш. birbirine ~ чатак чыгарыш, ортого

от жагыш. 7. апыртуу, мактануу. bire bin ~ бирге миңди кошуп айтуу.

katman 1. катмар, сыйра. 2. геол. кат- мар. 3. социол. катмар. ~ karabulut катмарланган кара булут. ~ bulut

катмар булуттар.

katmanlmak катмарлануу, катат болуп жатуу.

katmer 1. катмар. 2. каттама (арасына каймак сүрүлүп, жупкадан жаса- лат).   ~   kaldırmak   ооз.    чатак

чыгаруу. ~ ~ катмар-катмар.

katmerli 1. катмардуу, кабатталган. ~ çiçek катмардуу гүл. 2.аябагандай,

барып турган. ~ enayi барып тур- ган келесоо. ~ kurnaz аябагандай куу. ~  yalan  карандай  жалган.  ~

birleşik zaman грам. кабатталган татаал чак ( мис. gelir idiysem келе турган болсом).

Katolik,-ği   католик.   ~   dini   католик

дини. ~ kilisesi католик чиркөөсү.

Katoliklik, -ği католиктик.

katot,-du  физ.   катод.  ~  ışınları  катод

нурлары.

katran  хим.        катран,  кара  чайыр.  ~ ardıcı бот.  кызыл арча (Juniperus

oxycedrus).bitki табигый катран. maden таш көмүр катраны. ~ gibi капкара, ындыкара.

katranlamak катран (смола) төгүү.

katranlı катран төгүлгөн, катран менен капталган. ~ kâğıt толь.

katre эск. тамчы, тамчылаган (нерсе). ~

~        тамчыамчы,        аз-аздан.        ~si kalmadı тамчысы да калбады.

katrilyon квадрильон (1024).

katsayı мат. көрсөткүч, коэффициент.

katyuva, -nı астр.  стратосфера.

kauçuk, -ğu каучук. ~ ağacı  бот. каучук дарагы (Ficus elastica). ~ eriyiği резина клей.

kav I 1. куу. bez билик. mantar кургатылган  козу  карын.  2.  ооз. жыландын  чыгарып  салган  эски

териси. ~ gibi куураган, от алып кете турган.

kav II шарап сакталган чуңкур, погреб.

kavaf арзан/одоно бут кийим жасаган/ саткан жер. ~ işi эптеп-септеп, одоно   жасалган.   ~   malı   арзан,

сапатсыз товар.

kavak, -ğı бот.  терек (Populus). ~ boylu

эңгезердей, узун бойлуу. ~ inciri

бот. ачык сыя көк түстүү зайтун.

kavaklık,-ğı  теректери  көп  же  терек өстүрүлгөн жер.

kaval  чоор. ~  çalmak  чоор тартуу. ~ kemiği анат. кичи жото жилик.

kavalye 1. кавалер. 2. (бийде) партнёр,

кавалер.

kavalyelik,-ği кавалерлик. ~ etmek аял- дарды   бийде   же   башка   жерде

коштоп жүрүү.

kavanoz   айнек/чопо   банка,   кичине, орто   бойдогу   капкактуу   челек.

reçel ~u варенье банкасы. ~ dolusu

 

 

 

 

 

kavas

kaak

 

банкага толтура. ~ dipli dünya жалган дүйнө (көңүл жубатуу үчүн айтылат).

kavas (элчилик, консулдуктарда) ата- йын кийимдүү сакчы.

kavask,-ğı        кавастык        (милдет/

кызмат).

kavasya бот. ачуу квассия (Quassia amara).

kavga 1. коога, жаңжал, чатак, чыр, уруш. 2. эск. согуш. 3. өтм. кү- рөш. ekmek ~ жашоо үчүн күрөш.

~ aramak чатак чыгаргысы келүү, урунарга тоо, урушарга жоо тап- поо. ~ çıkarmak чатак чыгарыш.

~ya girişmek/tutuşmak уруша/ча- такташа кетүү. ağız ~sı жаакташуу, кайым  айтышуу.  hayat  ~ жашоо

үчүн күрөш. iç ~lar ички чатактар. taç ve taht ~ları таажы/ такты үчүн күрөш.

kavgacı чатак, урушчаак, коогачы, жаңжалчы.

kavgalı 1. чатактуу, жаңжалдуу, коога-

луу. 2. (өз ара) урушкан, чатак- ташкан, таарынышкан.

kavgasız 1. чатаксыз, жаңжалсыз, жа-

йынча, тынч. iş ~ bitti иш чатаксыз бүттү. 2. ынтымактуу, чыр чатак- сыз, бейпил. ~ ev чыр-чатаксыз үй.

kavi                1. күчтүү, кубаттуу, чымыр, бышык. ~ bi бышык имарат. 2.өтм.  катуу, аябай. ~ vaat катуу

убада. 3. өтм. бардар, бай.

kavil, -vli 1. сөз. ~ince сөзүнө караганда.

~   ve   fiil   сөзү   менен   иши.   2.

макулдашуу, сүйлөшүү, келишүү.

~ etmek макулдашуу, бир пикирге келүү.

kavim, -vmi уруу, урук, эл.

kavis, -vsi 1. жаа, иймек. ~ çizmek жаа тартуу. 2. грам. кашаа. ~ içine al-

mak кашаанын ичине алыш. 3.жаа (курал). 4. Жаа (зодиак жыл- дызы).

kavlak,-ğı 1. кабыгы жок. ~ кабык-

сыз        дарак.        2.        күндөн        териси сыйрылган (киши).

kavlamak  (кабык/теринин)  сыйрылы-

шы.

kavmiyat, -tı эск.  этнография.

kavmiyet,-ti  1.  уруулук,  уруктук.  2.

уруу/урук өзгөчөлүгү.

kavram I түшүнүк, маани, маңыз, идея.

gramer   грамматикалык  түшү-

нүк/маани.

kavram II 1. анат.  карын чели, карын.

~  yağı  карын майы. 2. ооз.  ууч,

тутам, кочуш.

kavrama 1. түшүнүү, аңдоо. 2. жыгач алкак        (бир        нерсе        туттуруш/

курчаш үчүн). 3. кичине орок. 4.

тех. , авто. илиштирме, жалгама.

~   cıvatası   илиштирме   болту.   ~

pedalı илиштирме педалы. ~ yayı

илиштирүүчү пружина.

kavramak 1. кучактоо, айланта кармоо,

тутуу. çocuğu koltuk altından kavrayıp kaldır баланы колтугу- нун  алдынан  кармап  көтөрдү.  2.

өтм.        толук        түшүнүү,        аңдап билүү, көзү жетүү.

kavramcılık, -ğı филос.   концептуализм.

kavramsal   түшүнүккө   байланыштуу, концептуалдык.

kavranılmaz акылга сыйбас.

kavrayış 1. кармаш, тутуш. 2. аңдаш, түшүнүш, көзү жетиш. ~ kudreti аңдап билүү кудурети/жөндөмү.

kavruk 1. куурулган. 2. куураган, куу, күнгө күйгөн. 3. өтм. арык, тыржыйган, өспөй калган. ~ çocuk

илмейген бала.

kavrulma куурулма.

kavrulmak 1. куурулуу. 2. күнгө күйүү.

    1. 3.өтм.  кууроо, какжыроо (мис. 

бак).

kavrulm куурулган. ~ kahve куурул-

ган кофе.

kavşak, -ğı кесилиш, тоом, куюш (жол-

дун,   суунун  ж. б. ).  su   суунун

куюшу. yol жолдордун тоому.

 

 

 

 

 

kavuk

kayak

 

kavuk, -ğu 1. эск.  чалма/селде оролгон топу. 2. (sidik ~u) анат. табарсык.

3. ооз. ичи көңдөй нерсе (birine) ~

sallamak 1) баш ийкөө, макул болуу. 2) жасакерленүү, кошомат кылуу.

kavukçu  1.  кавук  жасаган/саткан  ки- ши. 2. өтм. кошоматчы, жасакер.

kavuklu  1.  кавук/чалма  кийген.  2.

Кавуклу (орта оюнундагы баш каармандардын бири).

kavun бот.  коон (Cucumis melo).

kavuncu коончу.

kavuniçi, -ni күлгүн-сары, коон түстүү.

kavurga        куурмач        (буудай,        жүгөрү

ж. б. ).

kavurma  1.  куурма  (иши).  2.  куурма

(куурулуп сакталган эт).

kavurm,-cı  куурмач  (куурулган  буу- дай).

kavurmak 1. кууруу. 2. кууруу, кактоо,

ысык алып кетүү, күйгүзүү. z- r ekinleri kavurdu шамал эгинди кууратып/күйгүзүп кетти. 3.өтм.

басынтуу, чүнчүтүү. kalbini kavuran acı dinmek bilmiyordu жүрөгүн эзген кайгы жанын жай

алдырбады. kasıp ~ катуу таасири алдына алуу.

kavurmak 1. куурдакка ылайык (эт).

2. бир куурдактык (эт).

kavuşma 1. жолугушма, бет келишме, (кайрадан) табышма. 2. бот.  изо-

гамия, эки башка клетканын би- ригиши. 3. улашуу, алуу, жети- шүү,  ээ  болуу.  köyün  elektriğe

kavuşması uzun sürdü айылдын электрге жетиши узун убакыт алды.

kavuşmak 1. жолугушуу, табышуу, кө- рүшүү. oğluna on yıl sonra ancak kavuşabildi уулуна 10 жыл кийин

гана жолуга алды. 2. колго тийүү, ээ болуу. sağlığına kavuşmak сала- маттыгы   оңолуу.   3.   (суу   үчүн)

куюш.  bu  su  Kızılırmağa  kavuşur

бул суу Кызылырмакка куят. 4. жетүү, бүчүлөнүү. ceketin önü kavuşmuyor эки өңүрү бири бирине жетпейт. 5. жетүү, баруу. nihayet vatanıma kavuştum акы- рында мекениме жеттим. Allahın rahmetine ~ Кудайдын ырайы- мына жетүү, өлүү.

kavuştak,-ğı        ад. ,        муз.        кайрык.

сал. nakarat.

kavuşturmak  1.  бириктирүү,  кайчы- лаштыруу.   ellerini   ~   колдорун

кайчылаштыруу. 2. жолуктуруу, кезиктирүү. Allah kavuştursun! Аллаа    кайрадан    жүз    көрүш-

түрсүн! (тилек).

kavuşum астр.  жалгашуу, жакындоо.

alçak     ~     төмөнтөн     жалгашуу.

yüksek ~ жогортон жалгашуу.

kavut,-du талкан (куурулуп тартылган буудай).        2.        кавут        (талкандан

жасалган тамак).

kaya  1. аска,  аска  таш, зоо, зоока. ~ suyu 1) зоо булагы. 2) булак суу-

су. 2. айрым ботаникалык, зооло- гиялык терминдердин курамында:

~ antilopu зоол.  тоо антилопасы

(Oreotragus oreotragus). ~ balığı зоол. аскалуу сууларда жашаган каралжын  кичине  балык  (Cobius).

~ güvercini зоол. көк көгүчкөн (Columba livia).~ kartalı зоол. аска бүркүтү    (Aquila     chrysaetus).    ~

kırlangıcı зоол. зоо карлыгачы (Pt- yonoprogne rupestris). ~ gibi аскар тоодой   (чың,    бышык,    кайрат-

туу). ~ lifi асбест.~ mezarı аска мүрзөлөрү. ~ tuzu таш туз.

kayan жылмакай, жылмаяк.

kayak, -ğı лыжа. ~ kaymak лыжа тебүү.

~ sporu лыжа спорту.

kayakçı лыжачы.

kayakçılık, -ğı лыжачылык.

kayak,  -ğı  1.  аскалуу/зоокалуу  жер.

  1. 2.аска, зоока. ~ ve dik tepe аскалуу 

тик чоку.

 

 

 

 

 

kayan

kayıp

kayan 1. кыян. 2. ооз. жазы катмарлуу таш. 3. тез, куюндаган.

kayar (айбандарды) такалама иши.

kayarlamak 1. (айбандарды) жаңыр- тып такалоо. 2. ооз. сөгүү, тилдөө.

kaybetme жоготмо, житирме.

kaybetmek 1. жоготуш, житириш. z- den ~ көздөн кайып кылып жибе- риш. kontrolünü ~ эркин жоготуп

коюш. zaman ~ убактысын бошко кетириш. 2. жеңилиш, утулуш. harbi ~ согушта жеңилүү. maçı ~

матчта утулуу.

kaybolmak жоголуу, көздөн кайым болуу.    altın    züğü     kayboldu

алтын  шакеги  жоголду.  kaybol!

жогол! көзүмө көрүнбө!

kayd к.  kayıt.

kaydetmek 1. каттоо, жазып алуу. çocuğu okula ~ баланы мектепке каттатуу. deftere ~ дептерге жазып

алуу. hesaba ~ эсебине жазып коюу. 2. көңүл бөлүү, эсепке алуу, маани берүү. 3. белгилөө, басым

жасоо. şunu kaydedeyim ki муну айтып коёюн... 4. (тасмага, кассе- тага ж. б. ) жазып алуу. 5. комп.

компьютердин эсине каттатып коюу. 6. өтм. жакшы натыйжа алуу.  başarı  ~  ийгиликке  жетүү.

7.эстеп калуу, унутпоо. 8. спорт

эсебине упай жаздыруу.

kaydırak,-ğı 1. жалпак ири шагыл. 2.

балдардын мындай шагыл менен ойногон ойну. 3. балдардын оту- руп жылмышып түшүүлөрү үчүн

орнотулган оюн түрү. 4. таш кесимдерин аскадан оңой жылды- рып түшүргөн жер.

kayrmak 1. жылдырыш, жылмышты- рыш. 2. орун алмаштырыш, иштен алыш. 3. аск. өңүт алмаштырыш.

kaydolmak катталуу, жазылуу.

kaygan жылма, тайгалак, сыйгалак, жылмаяк. ~ t жылма таш.

kaygana 1. кайгана, омлет. 2. жумурт-

кадан чалып жасалган таттуу түрү.

kaygank,-ğı   жылмалык,   жылмакай-

лык, сыйдалык.

kaygı,- санаа, сарсанаа, кам, убайым, кайгы.  ~(sını)  çekmek  убайымын

жеш, камсанаш, кайгысын тар- тыш, сарсанаа болуш. ~sına ş- mek   убайымга   түшүү/батуу.   ~

duymak санаа тартыш, убайым жеш. ~ içinde kalmak камсанаш, санаасы санга бөлүнүш.

kaygılanmak 1. сарсанаа болуш, тынчы кетиш, кам жеш. 2. кайгырыш, капа болуш.

kaygılı  кайгылуу,  капалуу,  санаалуу, убайымдуу.

kaygısız кайгысыз, санаасыз, бейкапар,

бейгам.

kaygısızk,-ğı кайгысыздык, санаасыз- дык, бейкапарлык, бейгамдык.

kayık I,-ğı жылган, кыйшайган, кула- ганы/ураганы/жыгылганы  тур- ган.

kayık II,-ğı кайык. ~ köprüsü кайык көпүрөө. yelkenli ~ жел кайык. motorlu ~ моторлуу кайык. ~ tabak

кайык шекилиндеги табак. ~ yaka

кайык жака.

kayıkçı кайыкчы.

kayıkçılık, -ğı кайыкчылык.

kayıkhane кайыккана.

kayın        I,-ynı        бот.        кайың        (Fagus

silvatica).

kayın II, -ynı кайни (эркек үчүн да, аял үчүн да).

kayınbaba кайната. kayınbirader кайни, кайнага. kayınk I, -ğı кайың токою.

kayınk II, -ğı кайын журт тарабы.

kayınpeder кайната.

kayıntı ооз.  шам-шум эткенге жараган

тамак.

kayınvalide кайнене.

kayıp,-ybı 1. жоготуу, кайып, жок бо-

луу. acı/ağır ~ катуу жоготуу. can

 

 

 

 

 

kayır

kaymak

 

жандан/кишиден жоготуу. mal

мал-мүлктөн жоготуу. 2. бошко кетирүү,   пайдасыз   колдон   чы-

гаруу. zaman убакытын бошко кетиши. 3. жоголгон, дайынсыз болгон. ~ eşya жоголгон буюм. ~ı

kapatmak чыгашаны төлөө. ~lara kaşmak жоголуп  кетүү, дайын- сыз  болуу.  ~  vermek  жоготууга

учуроо.

kayır калың кум.

kayırıcı колдоочу, коргоочу, арка, жө-

лөк.

kayırış колдоо, коргоо, жардам, камкордук.

kayırmak 1. камкордук көрүү, колдоо/ коргоо көргөзүү. az gelirli vatan- daşları  ~  кирешеси  аз  журтташ-

тарга камкордук кылуу. 2. орнош- туруу, кызматка коюу.

kayı 1. бот.  өрүк, кайналы (Prunus

armeniaca). 2. бул дарактын жемиши.

kayış I 1. кайыш. bel бел кайыш. saat

саат кайышы. 2. кайыш кемер, кур. 3. бүлөө катары колдонулган тери   тилкеси.   ~   ırmak   арго

амалданыш,  кууланыш.  ~  atmak

1) к.  ~ ırmak. 2) көңүл бурбоо.

ben çekiyorum бүтүн жүк менин

мойнумда. ~a çekmek/vurmak 1)устараны кайышка сүртүү. 2)алдап  кетүү.  ~  gibi  1)  катуу,

үзүлбөгөн,    кайыштай    чоюлган

(эт). 2) капкара (тери).

kayış II сыйгалануу, тайгалануу.

kayışçı 1. кайышчы, кайыш жасаган/ саткан киши. 2. арго алдамчы, шүмшүк, шарлатан.

kayışdili, -ni 1. орой/маданиятсыз тил, жаргон. 2. одоно сүйлөшүү/кеп.

kayıt,-y 1. каттоо. ~ süresi каттоо маа-

лы. 2. жазып коюу. 3. өтм. чек- төө, жүрүш-турушун жөнгө салуу. hiçbir ~ ileri sürmeksizin эч кандай

чектөө койбостон. 4. себеп, шарт.

kayyla  шарты  менен.  cevabı hemen vermek ~ıyla жообун дароо берүү шарты менен. 5. расмий иш кагазы.  6.  үндү/сындыөрүнүш- төрдү (магнит лентага, кассетага ж. б. )  жаздыруу  иши.  7.  комп. компьютердин   эсине   каттоо.   ~ altına  girmek  чектелүү,  кысымга алынуу. ~ defteri каттоо дептери.

~a değer көңүл бурууга арзырлык, кызыктуу. ~tan düşmek тизмеден чыгаруу, каттоосун өчүрүү. ~a geçirmek каттоого алуу. ~ kuyut каттоо-маттоо. ~ı silmek тизме- ден/каттоодон өчүрүп салуу.

kayıtım филос. танууну тануу.

kayıtlamak 1. шарттарга байлоо, чек- төө. 2. жазып алуу, каттоо.

kayıtlı 1. катталган, жазылган. 2. өтм.

шартталган, чектелген.

kayıtsız  1.  катталбаган,  жазылбаган,

белгисиз. 2. кайдигер, көңүл кош.

~ kalmak көңүл бурбоо, кайдигер- лик кылуу. 3. чектелбеген, шарт-

талбаган, чексиз. ~ şartz каршы- лыксыз, шартсыз, кыңк этпестен, кыйшаюусуз. ~ şartz teslim кыңк

этпестен баш ийип берүү.

kayıtsızca  көңүл  коштук/кайдигерлик менен,  көңүл  бурбастан,  тоңдоо-

сун.

kayıtsızk,-ğı 1. көңүл коштук, кайди- герлик, бейгамдык, бейкапарлык.

  1. 2.каттоонун/жазуунун/эсеп-чот- ко алуунун жоктугу. 

kaykılmak кайкайып, какайып отуруу.

kaykıltmak  кайкытуу.

kayma 1. жылма, жылмышма, кыйшай- ма,   тайгаланма,   сыйгаланма.   ~

açı кыйшаюу бурчу. ~ zeyi тех. сыйгалануу бети. 2. кино кө- рүнүштүн  бүдөмүктөнүшү,  кадр-

лардын аттатылышы. 3. геол.  жер көчкү. 4. мед. көздүн чалырлыгы. kaymak I, -ğı 1. каймак. ~ zı калпыл-

ган  каймак.  ~  altı  каймагы  кал-

 

 

 

 

 

kaymak

kaynanak

 

пылган   сүт.   ~   bağlamak/tutmak

каймак байлоо, каймактоо. ~ gibi

    1. 1)каймактай аппак. 2) каймактай 

жумшак, таттуу. 3) өтм. каймак- тан кыл суургандай, оңунда. işler ~ gibi gidiyor иштер каймактан кыл

суургандай жүрүп жатат. ~ kağıжылмакай (сапаттуу) кагаз. ~ tabakası/takımı    өтм.(бир    нерсе-

нин) каймагы, эң мыкты бөлүгү, элдин эң тандалган катмары. ~ taşı алебастр.

kaymak II, -ar 1. жылышуу, тайгала- нуу, сыйгалануу. ayağı ~ буту тайып   кетүү.   2.   жылгаяк/лыжа/

чана тебүү. 3. көчүү, жылуу. toprak kaydı жер көчтү. 4. өтүү, өзгөртүү. üyelerin çoğu diğer par-

tilere kaydı мүчөлөрдүн көбү баш- ка партияларга өтүп кетти. 5. бу- рулуу.  kelimenin  anlamı  kayş

сөздүн мааниси бурулуп калып- тыр. dili ~ тили бурулуу. gönlü ~ көңүлү бурулуу. zü ~ көзүн ала

албоо.

kaymakam 1. каймакам (Түркияда илче башкаруучусу). 2. эск.  подполков-

ник. Yalova ~ı тамаша чоңсунган/ кыйынсынган кишилерге айтылат. kaymakamlık, -ğı 1. каймакамдык (мил-

дет,   кызмат).  2.  каймакамдык

(имарат). 3. илче (район).

kaymakçı каймакчы.

kaymaklanmak  каймактоо.

kaymaklı 1. каймактуу, каймагы алын- баган. ~ yoğurt каймактуу жуурат.

2. каймак кошуп берилген. ~ dondurma каймак балмуздак. ~ kadayıf каймактуу кадайыф (түрк

таттуусу).

kaynaç, -cı геол.  гейзер.

kaynak,-ğı  1.  булак,  кайнар  булак.  ~

suyu булак суусу. 2. өтм. булак, чыккан жери. enerji энергия булагы.  gelir   киреше  булагы.

haber   ~ı   кабар   булагы.   ısı   

жылуулук булагы. malumat ~ı маалымат булагы. 3. ширетме, ширетилген жер. ~ çeliği ширетме болот. ~ mbası ширеткич лампа.

~    yapmak    ширетүү.    4.    ооз.

жандуу,  тың,  жаны  тынбаган.  5.

ооз.  көчүк.

kaynakça библиография, булак.

kaynakçı ширетүүчү.

kaynaklamak ширетүү, каңдоо.

kaynaklı 1. бир булагы болгон, булакка таянган. BBC ~ Би-Би-Сиге таян-

ган (кабар). 2. ширетилген, каң- далган.

kaynama    кайнама.    ~    ısısı    кайнама

температурасы.    ~    noktası    физ.

кайнама чекити.

kaynamak  1.  кайноо.  su  kayna суу

кайнады. et kaynaş эт кайнап- тыр. 2. боркулдоо, бууракандоо, толкуу. deniz kaynıyor деңиз буу-

ракандап жатат. 3. курулдоо. mide

~  ич  курулдоо.  4.  (бир  жерден)

чыгуу,  оргуу.  pınar  ~  булактын

оргуп чыгышы. 5. ачуу, кычуу. 6.өтм. өтө көп болуу, кайноо. meydanda  insan  kaynıyor  аянтта

адам кайнайт. 7. бүтүү, эски калы- бына келүү (сынган сөөк үчүн). 8. айыгуу   (жара   үчүн).   9.   арго

тымызын жасалуу. burada bir iş kaynıyor бул жерде бир амал/сыр бар.  10.  арго  жок  болуу,  көздөн

кайым болуу, изи табылбай калуу. bizim para kaynadı биздин акча жок  болду.  11.  бошко,  бекерге

кетүү. lâfa daldık, ders kaynadı кепке кызып, сабакты өткөрүп ийдик. 12. артуу, көбөйүү, күчөө.

kaynana кайнене. ~ ağzı өйдө-төмөн сүйлөө. ~ zırıltı шыңгырак (балдар  оюнчугу).

kaynanadili        1.        бот.        кактус        түрү

(Opuntia). 2. тордомо түрү.

kaynanak, -ğı 1. кайненелик (мамиле,

милдет). 2. заардык, митаамдык. ~

 

 

 

 

 

kaynar

kaza

 

etmek 1) кайнене заардыгын көргөзүү. 2) (бир ишке) ашкере кийлигишүү.

kaynar 1. кайнар, булак. 2. кайнак, кайнаган, абдан ысык. bına bir kazan   ~   su   dökmek   башынан

ылдый кайнак суу төгүп ийгендей болуу, катуу таң калуу.

kaynarca 1. кайнар булак. 2. кайнатма

(оорулууларга  кайнатып ичирилген суюк аш).

kaynık 1. бириккен, жабышкан, жа-

бышып бүтүп калган. 2. ооз. жел таман, ойноок (аял).

kaynma   1.   бирикме,   үйүр   алма,

жатыкма, кошулма. 2. жанданма, аракеттенме, толкундама. ülke çapında ~lar başla өлкө боюнча

толкундоолор башталды.

kaynmak 1. ширешүү, жуурулушуу.

çakılla   çimento   kaynaşır   шагыл

менен цемент ширешет. 2. кошу- луп/үйүр алып кетүү, тил табы- шуу. çocuklar  hemen  kaynaştılar

балдар дароо үйүр алышып ке- тишти. 3. жарашуу, төп келүү. kırmızı sayla pek kaynaşş кы-

зыл сары  менен сонун жарашып калыптыр. 4. өтө көп болуу, кай- ноо. bodrumda fareler kaynıyor

подвалда     чычкандар     кайнайт.

5.хим.  кошулуу.

kaynaştırmak 1. бириктирүү, ширетүү,

каңдоо. 2. жакындаштыруу, үйүр алдыруу, көндүрүү.

kaynata кайната.

kaynatak,-ğı        кайнаталык        (мамиле,

милдет).

kaynatmak 1. кайнатыш. çorba ~ сорпо

кайнатыш. 2. тех. ширетиш, каң- даш. 3. арго маңызсыз/мазмунсуз сүйлөш.   4.   арго   кытып   алуу,

унуткаруу. 5. арго жок кылуу, көзүн тазалоо.

kaypak 1. сыйгалак, тайгалак, жылма. ~

yol  тайгалак  жол.  2.  өтм.   миң

кубулган, жылма, ишеничсиз (ки- ши).   3.   хим.        майлуу.   4.   ооз. уурдалган. ~ zlü колу шок.

kaypakk,-ğı 1. сыйгалактык, тайгалак- тык, жылмалык. 2. өтм. эки жүздүүлүк, жылмалык, митайым-

дык.

kayra  ырайым,  ырыскы,  жакшылык, кайрым.

kayracılık,-ğı  филос.   жалгыз  теңирге ишенүүчүлүк, провиденциализм.

kayrak,-ğı 1. кайрак (жер). 2. кайрак

(таш).

kayran токойдун ачык жери.

kayser цезарь, кесарь, император, кай-

зер (Рим, Византия, Германия императорлоруна берилген наам).

kayşa геол.  көчкү.

kaamak геол.  (жер/тоо/зоонун) кө- чүшү.

kaytak 1. к.  kuytu. 2. туруксуз, ише-

ничсиз,   миң   кубулган   (киши).

  1. 3.реакционер, бүлгүнчү. 

kaytan  1.  боо  (жибектен,  пахтадан

жасалган). 2. дең. кеменин желке- нин жыйыруучу аркан. ~ bıyıklı узун ичке мурутчан.

kaytarmak 1. кайтаруу, кайра берүү. 2.

иштен качуу.

kayyım  1. мечит кызматкери. 2. эск.

ук. (бир иште) милдеткер, жооп- кер.

kaz  1.  зоол.   каз  (Anser).  ~  tü каз

жүнү. 2. өтм. макоо, аңкоо. ~ beyinli/kafalı мээси жок, маңбаш. Agop’un   gibi  bakmak  аңкайып

кароо. ~ adımı каз кадамы. ~ın ayağı k olduğunu göstermek эмненин кайда экенин көргөзүш.

~ın ayağı öyle değil тескересинче, таптакыр андай эмес. ~ gibi аңы- райып,  маңырайып.   koz  anla-

mak бээ десең, төө деш. ~ palazı каз баласы, каздын чоңойгон жө- жөсү.

kaza  I  1.  кырсык.  ~  yerinde  кырсык

 

 

 

 

 

kaza

kazaratar

 

болгон жерде. ~ya neden olmak кырсыкка себеп болуу. 2. эск. сот, соттоо. 3. эск.  казынын кызматы.

4. дин каза (убагында жасалбай калган намаз/орозонун ырасмиси- не жараша кийин жасалышы).  ~

(yı) atlatmak кырсыктан аман калуу. ~ geçirmek/ ~ya uğramak кырсыктоо,  кырсыкка  чалдыгуу/

учуроо. ~ ile капысынан, ойдо жок жерден. ~ kurşunu ажалдын огу. ~ olmak  кырсык  болуу. ~  sigorta

кырсыкка каршы камсыздан- дыруу. elimden bir ~ çıkacak колум кычышып  турат  (болду,   ушун-

часында токтот” маанисинде).

kaza  II  каза  (администрадивдик  бир- дик), район.

kazaen        байкабай,        кырсык        болуп, күтүлбөгөн жерден.

Kazak,-ğı 1. казак (Казакстандын жер-

гиликтүү калкы). 2. Дон казагы. 3.

казактарга  мүнөздүү/тиешелүү.

kazak   I,-ğı   1.   свитер.   2.   чабендес

курткасы.

kazak II,-ğı 1. (Россияда,  Иранда) ат- туу аскер. 2. өтм.  өткүр, аялына

сөзү өтүмдүү эркек.

Kazakça  1.  казак  тили.  2.  казактар сыяктуу, казактарча.

Kazakistan  Казакстан.

kazakk, -ğı аялына сөзү өтүмдүүлүк, өткүрлүк.

kazan 1. казан (тамак бышырылган).

~da yemek pişiyordu казанда тамак бышып аткан. ~ın kulpu казандын

кулагы. 2. буу машинасы, жылы- туу системасы үчүн суу кайна- тылган казан.  ~ devirmek/ kaldır-

mak тар. (жаңы черчүүлөр үчүн) баш көтөрүү, козголоң чыгаруу. kapalı  kaynamak  сыр  бербөө/ал-

дырбоо. bir ~da kaynamak өтм. бир казанда кайноо. (bir yer) ~, (biri)     kepçe     тинтүү,     аңтарып-

теңтерүү, издебеген жери калбоо.

İstanbul ~, ben kepçe, üç gün seni aradım Стамбулдун төрт бурчун тинтип, үч күн бою сени издедим.

kazançı казанчы (кесиби жана милдети).

kazançılık, -ğı казанчылык.

kazanç,-cı 1. айлык, киреше, пайда, утуш. ~ vergisi кирешеден салык. ~ hır алдым-жуттумдук, ач көздүк.

2. өтм. жеңиш, байлык,  пайда. edindikleri bilgiler gençlerimizin ~ı olacaktır   алган   билимдери   жаш-

тарыбыздын байлыгы болот.

kazançlı 1. пайдалуу, кирешелүү. ~ bir iş   пайдалуу   иш.   2.   жеңиштүү.

sonunda yine sen ~ çıktın аягында баары бир сен жеңиштүү чыктың.

kazançsız пайдасыз, кирешесиз.

kazandırmak пайда/киреше алып ке- лиш.

kazandibi,-ni 1. түбүнө бир аз күйгүзүп

бышырылган мухаллеби. к. muha- llebi. 2. казандын кырмычыгы. 3.ооз. кенже бала.

kazanılmak 1. иштеп табылган. 2. же- тишилген, ээ болунган, колго тий- ген.  kazanılan  bağımsızlık  колго

тийген көз карандысыздык. ka- zanılmış hak ээ болгон укук.

kazanmak  1.  иштеп  табыш,  киреше

киргизиш. hayatı sebze satarak kazanıyor жашылча сатып күн кө- рөт. 2. ээ болуш, колго тийгизиш,

күтүш. arkadaş ~ жолдош күтүү. ün ~ атак-даңкка ээ болуш. 3. же- ңишке   жетиш,   утуш.   davayı   ~

доодо жеңип алыш. şampiyonluğu

~    чемпион    болуу.    ikramiye    ~

лотереядан утуп алыш. 4. ылайык

көрүлүш, ээ болуш. çocukların sevgisini ~ балдардын  сүйүүсүнө ээ  болуу.  5.  учураш,  кабылыш.

dert ~ дартка учураш.

kazara 1. капысынан, байкабай. 2. кыр- сык/балакет басып.

kazaratar эксковатор.

 

 

 

 

 

kazasız

kazınmak

 

kazasız кырсыксыз. ~ belâz кырсык- сыз, балаасыз.

kazasker  тар.  жогорку аскердик сот

(Османлы Императорлугунда).

kazayağı,- 1. бот. каз таман (Cheno- podium).   2.   көп   колдуу   илмек.

3.ачык сары-кызыл түс. 4. көчө- нүн/жолдун кесилиши/тоому. 5.кайчылаштырылып     көктөлгөн

шырык. 6. дең. үч учтуу аркан.

kazazede кырсыкка кабылган, жапа чеккен, жабыр көргөн.

kazboku,-nu орой киргил-сары, жаш- гылт-сары (түс).

kazgıç,-cı 1. казгыч, кыргыч (тандыр-

дан нанды кырып чыгарган курал).

2. казгыч (өсүмдүк тамырын казып чыгарган шиш).

kazı 1. археол. казуу. ~ bilimci архе- олог. ~ bilimi археология. ~ yap- mak казуу жүргүзүү. 2. (тактай,

металл бетине) оюм-чийим. ~ resim гравюра.

kazıcı 1. казуучу, казган киши. mezar ~

көр казган киши. 2. (тактай, металл бетине) оймочу, чиймечи, гравёр.

kazık,-ğı 1. казык, түркүк, бакан. ~a bağlamak казыкка байлоо. ~ çak- mak казык кагыш. beygir мамы.

  1. 2.тар. казык (адамдарды кыйнап өлтүрүү үчүн колдонулган эки учу тең  учтуу  курал).  ~a  oturtmak 

казыкка отуртуу. 3. эск. казык (жаза түрү; адам казыкка отур- тулуп өлтүрүлгөн). 4. спорт (кү-

рөштө) атаандашынын шымынын кашатынан кол салып жиберүү. 5.арго алдамчылык, көз боёмочу-

лук. ~ atmak алдап кетүү, көз боёо, амалдануу, сызга отургузуу. ~ dikmek түркүк болуу. nyaya kim

~ dikecek? дүйнөгө ким түркүк болот эле? ~ gibi казыктай, шы- рыктай. ~ gibi bir kadın, onun nere-

sini beğenmiş? шырыктай болгон

бир катын, анын эмнесин жакты- рып калыптыр? ~ kadar шылд. бакандай, килейген, бакыйган. ~ kadar oldun, hâlâ çocuk huyundan vazgeçmiyorsun бакандай болдуң, дагы эле бала кыялыңы кармата- сың. ~ kakmak 1) казык кагыш. 2) (бир  жерде)  көпкө  отуруп  алыш.

3) күтүлгөндөн узун жашаш. ~ kesilmek 1) катып калуу. 2) кака-

йып/сенейип  туруп  калуу.  ~  kök

бот.  өзөк тамыр. ~ marka арго өтө

кымбат. ~ yemek алдатылуу, сызга отургузулуу. ~ yutmuş gibi казык жутуп    алгансып.    ~a    vurmak

казыкка отургузуп өлтүрүш.

kazıkçı  арго  амалкөй,  алдамчы,  көз боёмочу.

kazıklamak 1. (бир жерге) айланта ка- зык        кагыш. 2. эск. казыкка отуртуп жазалаш. 3. алдап кетиш,

ашыры кымбат сатыш.

kazılmak 1. казылуу (мис. бир жер). 2.

орноп     калуу,     кетпей     калуу,

унутулгус болуу. hafızaya ~ эстен кетпей калуу.

kazıma   1.   кырма,   кырып   чыгарма.

tencerenin dibini ~ мискейдин тү- бүн кырма. 2. (металл/тактай- дын бетине) оюм-чийим түшүрмө.

  1. 3.бойдон/денеден (бир нерселер) 

алдырма, аборт.

kazımak  1.  кыруу,  тырмалоо,  тытуу.

duvan boyası ~ дубалдын боё- гун кыруу. 2. өчүрүү. yazıyı iğneyle

~  жазууну  ийне  менен  өчүрүү.

3.катуу ушалоо. 4. мед. денеден бир зыяндуу/керексиз нерсени кырып/чукуп алыш. çıba kazıya-

rak aldılar сыздоокту чукуп (суу- руп) алышты. 5. сакалурут, чач алыш. 6. арго (бирөөнүн) мээсин

чиритиш. 7. арго куру жалак калтырыш, сызга отургузуш.

kazımık, -ğı кырмычык.

kazınmak 1. кырылуу, чукулуу, тытма-

 

 

 

 

 

kazıntı

keder

 

лануу. 2. тырмануу, тытынуу. 3. чачын/сакал-мурутун тасырайта кыруу. 4. кырыныпүрүнүү, таза- лануу. 5. арго тонолуу, сызга отуруп калуу.

kazıntı 1. казынты, казылып алынган нерсе. 2. жазуунун өчүрүлгөн/кы-

рылган жери. 3. кырынды, таа- рынды.

kazma 1. казма (иши). ~ kürek казма/ сайма күрөк. 2. күрөк. 3. оюлуп/ кесилип жасалган. ~ gibi орсойгон

(тиш). ~ resim гравюра. kazmacı кенчи, шахтёр. kazmadiş орсок тиш.

kazmak,-ar 1. казуу, оюу, чуңкурайтуу.

2.   (металлга,    жыгачка   ж. б. )

оюп/ кесип шекил берүү. çukur ~

  1. 1)чуңкур казуу. 2) өтм. (бирөө- гө) кыянаттык кылуу. mühür ~ мөөр    түшүрүү.    kendi    kazdığı 

çukura kendi düşmek өзү казган чуңкурга түшүү.

kazmir 1. кашмир. 2. кашмирден жа-

салган.

KDV (katma değer vergisi нин кыск. )

кошумча нарк салыгы.

kebap, -bı 1. кебеп. şiş шишкебеп. taş

таш кебеп. 2. кууруп, кактап бышырылган   ар   кандай   тамак.

kestane каштан кебабы.

kebapçı 1. кебеп жасаган/саткан киши.

2. кебеп сатылган/желген жер.

kebaplık,-ğı кебеп жасаганга ылайык, кебепке арналган. ~ et кебепке ылайык эт.

kebe одоно кийизден жасалган кемен- тай.

kebuter эск.  кептер.

kebze анат. далынын сөөгү.

kebzeci   далыга   карап   төлгө   ачкан киши.

keçe 1. кийиз. ~ kaplamak кийиз калоо.

2. кийиз (жерге төшөлгөн). yol ~si

жолго төшөлгөң кийиз. 3. кийиз-

ден жасалган. ~ külah кийиз күлө.

~ şapka кийиз шапка. ~ baş кой- эчкинин учук оорусу. ~ bıçak ко- лунан иш келбеген. ~ delen/ geçiren шыбыргак жамгыр. ~ gibi кийиздей кирип калган (чачтар).

~  külah  etmek  кызматтан  алуу.

~sini sudan çıkarmak кыйынчы- лыктан кутулуп кетүү. ~yi suya atmak ар-намыстан ажыроо.

keçeci кийиз жасаган/саткан киши.

keçelemek 1. кийиз менен ороо. 2. ки- йиз менен сүртүп жалтыратуу.

keçeleşmek 1. кийиздей кирип калуу (мис. чачтар), уйпалануу, түйтө- йүү   (мис.    бир   түктүү   нерсе).

2.уюп/уктап калуу (дене органда- ры). 3. кууроо, куудуроо, кеберсүү (мис. кол, жүз).

keçeli кийиз салынган/капталган. ~ kapı кийиз капталган эшик.

keçi 1. зоол. эчки (Capra hircus). 2.өтм.

кежир, тежик, терсаяк, көк, өжөр. Ahfeş’in ~si gibi başı sallamak сөзгө түшүнүпүшүнбөй эле баш

ийкей берүү. ~ çobanı эчки кай- тарган киши. ~ inadı эчки кежир- лиги.   ~leri   kaçırmak   делирүү,

акылдан  айнуу.  ~   manta бот. кадимки        шампиньон        (Agaricus campestris).  ~  sakal  эчки  сакал.  ~

sakalı бот. крит ладаны (Cistus creticus). ~ söğüdü бот. эчки тал (Salix caprea).~ yolu эчки/кой жол.

~ye can kaygısı, kasaba et/yağ kaygı мак. кара эчкиге жан кайгы, касапчыга мал кайгы.

keçiboynuzu, -nu  бот. эчки мүйүз да- рагы (Ceratonia siliqua). ~ gibi машакаты көп, берекеси жок (иш).

keçikulağı бот.  аткулак.

keçilmek өжөрлөнүү, кежирленүү.

keçilik, -ği өтм. өжөрлүк, кежирлик.

keder кайгы, капа, муң. ~ çekmek кайгы тартуу. ~ine iştirak etmek кайгы- сын тең бөлүшүү. ~ vermek кай-

гыртуу, капа кылуу.

 

 

 

 

kederlenmek

kekremsi

kederlenmek капалануу, кайгыруу. kederli кайгылуу, капалуу, муңдуу. kedersiz кайгысыз, капасыз, бейкапар,

муңсуз.

kedi зоол.   мышык (Felis domesticus). ~ bağı 1) зоол.   деңиз түлкүсү (Raja

clavata). 2) зоол. деңиз ити (Scy- liorhinus canicula).~ ciğere  bakar gibi  bakmak  (бир нерсеге) тамша-

нып кароо. (her zaman) ~ gibi dört ayak üstüne düşmek суудан кургак чыкмак (сөзм.  с.  ар дайым мы-

шыктай төрт аягы менен түшүү).

~ ile harara/ çuvala girmek мүнөзү начар киши менен мамиле түзүү

(сөзм. с. мышык менен капка кирүү). ~ ile köpek gibi ит менен мышыктай.    ~    nanesi    мышык

жалбыз (Nepeta cataria).~ ne, budu ne? 1) ак-караны тааный элек жашта. 2) колунан эмне келет. ~

olalı bir fare tuttu жок дегенде бир ишти жасады. ~ otu бот. мышык оту,        шыпаалуу        валериана

(Valeriana officiflis). aradan kara

~ geçmek арасын кара мышык ара- лоо. ~ yetişemediği ciğere pis dermiş

мак. мышык майга жетпей, сасык дептир.

kediayağı, -nı бот.   мышык таман (An-

tennaria dioica).

kedidili        балмуздак        менен        желген бисквит.

kefal  1.  зоол.   кефаль  (Mugil  cephalus).

  1. 2.(мектепте) орто баа. 

kefalet,  -ti  ук.   кепилдик, жоопкерчи-

лик алыш, гарантия. ~ etmek кепилигин алуу. ~le salıvermek кепилдик алдында бошотуу.

kefaleten  кепилдиги  менен,  кепилдик алдында.

kefaletname кепилдик актысы.

kefaret,-ti  күнөөнүн  кечилиши  үчүн берилген садага, кармалган орозо.

~ini  ödemek  жазасын  тартуу.  ~

keçisi топурагы жеңилдик.

kefe таразанын табагы.

kefeki 1. жонулбаган таш (бейит ташы үчүн  колдонула  турган). 2. тиш-

тердин түптөрүндө уюп калган акиташ катмары.

kefen  кепин.  ~i  boynunda  olmak  өлүм

алдында жатуу. ~in cebi yoktur кепиндин чөнтөгү жок (дүнүйөнү о дүйнөгө алып кете албайсың). ~i

yırtmak өлүп тирилиш, катуу оорудан сакайыш.

kefenlemek кепиндөө.

kefenlik, -ği кепиндик (материал).

kefil кепил, гарант. ~ göstermek кепил катары  көрсөтүү. ~  olmak  кепил

болуу.

kefillik, -ği кепилдик.

kefir кефир.

kefiye        кефие        (араптар        колдонгон чачылуу эркек жоолугу).

kehanet,-ti көзү ачыктык, төлгөчүлүк,

олуялык. ~ etmek/~te bulunmak боло тургандарды алдын ала айтуу, олуялык кылуу.

kehanetli олуялык менен айтылган. Kehkeşan астр. Саманчынын Жолу. kehribar 1. янтарь. 2. янтарь түсү. 3.

янтардан жасалган. ~ gibi сапсары.

kek, -ki кекс.

keka(h) сырд.  с.  сонун! укмуш!

keke кекеч.

kekeç, -ci кекеч.

kekeleme кекечтенме.

kekelemek  1. кекечтенүү. 2. мукакта- нуу.

kekeme кекеч.

kekemelik, -ği кекечтик.

kekik, -ği бот.  кекик (Thymus vulgaris).

keklik,-ği   1.   зоол.        кекилик     (Perdix

perdix). ~ palazı кекиликтин бала- сы/жөжөсү. 2. өтм. сулуу аял. ~ gibi сулуу, ачык-айрым.

kekre 1. кекире. 2. ачкыл, кычкыл. ~

şarap кычкыл шарап.

kekremsi  1.  даамы  кычкыл.  2.  жыты

мурунду жарган. 3. өтм.  кабагы

 

 

 

 

kel

kemal

ачылбаган, керсейген.

kel 1. таз, кел. 2. чачы түшкөн. 3. (жер үчүн)   такыр,   жылаңач.   ~   tepe

жылаңач чоку. 4. жалбыраксыз, солуган (өсүмдүктөр). 5. бош, ээн, буюмдары аз (бөлмө,  үй). ~i açıl-

mak/rünmek 1)тазы көрүнүү. 2)кемчилиги ашкереленүү. ~ başa şimşir tarak тазга шимшир тарак-

тын кереги эмне. ~in ilâcı olsa başına sürer мак. өз ишин жасай албаган кишиден эмне жардам. ~

kahya бардык ишке киришкен. ~i körü toplamak аксак-тексектерди топтоп алмак.

kelâm 1. сөз, кеп. 2. мусулманчылык окуусу. 3. сүйлөө бычымы. ~ etmek айтуу, сүйлөө.

Kelâmıkadim Куран-ы Керим.

kelaynak, -ğı узун тумшуктуу илегилек

(Geronticus eremita).

kelebek,-ği 1. зоол. көпөлөк (Lepidop- tera). 2. (~ hastağı) көк мээ (кой ылаңы).  3.  тех.   дроссель.  ~  otu

бот.     жапайы    беде.    ~    zlük

пенсне. ~ kıravat көпөлөк галстук.

~ kulaçı спорт баттерфляй (кулач

уруп сүзүү түрү).

kelek,-ği 1. чала бышкан коон. 2. үй- лөгөн чанач үстүнө курулган сал.

  1. 3.ар кай жери такыр. ~ sır алабаш жүгөрү. 4. кылсыз, көсөө, түгү түшкөн. ~ tulum кылсыз ча- 

нач. 5. арго келесоо. ~e blamak

жакшы ишти бүлдүрүү.

kelem капуста.

kelep, -bi келеп.

kelepçe   1.   кишен.   ~   takmak/vurmak

кишен тагуу. 2. тех. чынжыр.

kelepçelemek  кишендөө,  кишен  тагуу

(колуна).

kelepçeli колуна кишен тагылган.

kelepir ооз. 1. бекер/арзан түшкөн оокат. 2. өгөй кыз/уул. ~e konmak/ yakalanmak  (бир  нерсени)  арзан

алуу.

keleplemek (жипти) келептөө.

keler  зоол.   кескелдирик.  alaca  ~  ала кескелдирик.

keleş   I   1.  ооз.        эр   жүрөк,   баатыр.

  1. 2.сулуу, келишимдүү. 

kel II 1. таз, чакалай баскан. 2. чачы

түшкөн. 3. шүмшүк, жүүт.

kelime сөз. ~ ara сөз арасы. ~ hazinesi

сөз байлыгы. ~ ~ / ~ be ~ сөзмө сөз.

~si ~sine сөзмө сөз, төкпөй-чачпай.

~  oyunu/cambazğı  сөз  оюну.  ~i

şahadet   дин   келме.   ~i   şahadet

getirmek келме келтириш. ~ takımı сөз тизмеги. ~ yapımı сөз жасоо. basit  ~  жөнөкөй  сөз.  bileşik  ~

татаал сөз.

kelle  1. баш, келде (диал. ). 2. даана, баш.  bir  ~  peynir  бир  тоголок

быштак. iki ~ lâhana эки баш ка- пуста. 3. машак. ~ götürür gibi аңды-дөңдү     карабай,     шашып-

бушуп, артынан жоо кубалаган- дай. ~ kulak yerinde келишимдүү, зыңкыйган. ~sini koltuğuna almak

жанын        оозуна тиштөө. ~sini uçurmak башын кыя/жыга чабыш.

~yi vermek жанын курман кылуу.

kelli:        ~felli 1. барандуу, зоболосу бийик, көрүнүктүү. 2. жакшы/ жарашыктуу кийинген.

kellik, -ği 1. таздык. 2. кашкабаштык.

  1. 3.такыр/чөп өспөгөн жер. 

Kellan 1. Келоглан (түрк жомогунун

баш каарманы). 2. өтм. багар- көрөрү жок бала.

Kelt Келт.

Keltçe келт тилинде, келтче.

kem I 1. жаман, начар. ~ söz жаман сөз.

  1. 2.кем, өксүк, кемчил. ~ akçe кем 

акча. ~ göz жаман көз. ~ gözle bak- mak 1) кара ниет менен кароо. 2)көз    тие    тургандай/тамшанып

кароо.

kemal,-li   1.  жетилген,  курак,  эрезе.

2.жетиктик,   тетиктик.   ~ini   bul-

mak/~e  ermek  1)  эрезеге  жетүү,

 

 

 

 

 

Kemalist

kemlik

 

жетилүү. 2) жетик болуу. 3. баа, нарк. ~i nedir? баасы кандай? ~i ciddiyetle        кадыресе олуттуулук менен. ~i sükûnetle эч камаарабай.

Kemalist,-ti кемалист (Мустафа Кемал Ататүрктүн окуусун жактоочу).

Kemalizm кемализм, ататүркчүлүк.

keman 1. эск. жаа. 2. скрипка. ~ çalmak

скрипка     чалуу.     ~     konçertosu

скрипка үчүн концерт. ~ gibi ичке, чийилген (каш).

keman 1.  скрипка  жасаган/саткан

киши. 2. скрипач.

kemane  1.  (кылдуу  аспаптарда)  жаа.

2.улуттук музыкалык аспап түрү.

  1. 3.тех. бургуну/ачкычты буроодо колдонулган жаа түрүндөгү аспап. 

  2. 4.айкелчи кескичи (мрамор кесүү 

үчүн). ~ çekme спорт майлуу күрөш ыкмасы.

kemençe  кеменче,  кыл  кыяк  (тизеге

коюп чалынган үч кылдуу кичинекей музыкалык аспап).

kemençeci 1. кеменче чалган киши, кыл

кыякчы. 2. кеменче жасаган/ саткан киши.

kement,-di 1. чалма (айбандарды кар-

моо үчүн). ~ atmak чалма чалуу. 2.эск. адам асууда колдонулган кайыш илмек.

kemer 1. кемер, кур. kayış ~ кайыш кемер. can kurtaran ~i/emniyet ~i коопсуздук кемери. sırmalı ~ сай-

малуу кур. 2. кашат (этек, шым ж. б. ). 3. эск. акча ташылган тери кур. 4. архит.  арка (көпүрөөнүн).

  1. 5.кемер шекилиндеги сөөктөргө берилген ат. kaş ~i каш кемери. damak ~i таңдай кемери. 6. коң- 

когой. ~ burun коңкогой мурун. ~ al жабык базар. ~ bağlama жаңы келген  келинге  алтын  же  күмүш

кемер тагуу салты. ~i dolu olmak бай/бардар болуу. ~ini sıkmak өтм. белин бекем бууш.

kemerli 1. архит.  арка/жаа түрүндөгү.

2. курчалган, айланта тосулган. 3. коңкойгон. ~ burun коңкогой му- рун.

kemgöz өтм. суук көз.

kemha камка (жибек кездеме түрү).

kemik,-ği 1. сөөк. ~ iliği сөөктүн чучугу.

~i kan сөөгү жоон. ~ kığı сөөк сыныгы. 2. сөөктөн жасалган. ~ kutu сөөк куту. ~ atmak 1) сөөк

ыргытуу. 2) өтм. (бирөөнүн) кө- ңүлүн алуу. ~ bilimi анат. анато- миянын сөөккө байланыштуу тар-

магы, остеология. ~ doku анат. сөөк тканы. ~ erimesi мед. сөөктүн эриши, остеолис. ~ gibi 1) сөөктөй

катуу. 2) бышык, бекем, чың, тың.

~ iltihabı мед. кулгуна, остит. ~ine kadar   işlemek   сөөгүнө   жетүү.   ~

kesilmek селейип калуу. ~lerini kırmak опуза сөөгүн сөпөт кылуу.

~leri sayılmak кабыргасы саналуу.

kemikleşmek сөөктөшүү, сөөккө айла- нуу.

kemikli  1.  сөөктүү.  2.  сөөк-саактуу,

ири, олбурлуу.

kemiksi анат. сөөк сымал. ~ doku сөөк менен        кемирчек        арасындагы

ткань.

kemiksiz сөөксүз.

kemircik, -ği кемирчек.

kemirgen к.  kemirici.

kemirgenler кемирүүчүлөр (Rodentia).

kemirici кемирүүчү.

kemiriciler k. kemirgenler. kemirme кемирме.

kemirmek 1. кемирмек, тиштегилемек.

fare tahtayı kemiriyordu чычкан жыгачты кемирип аткан. tırnak- la ~ тырмактарын тиштегилөө.

2. жеп кетүү, жоюу. demiri pas kemirir темирди дат жеп салат. 3. өтм. тынчын алмак, ичтен жемек.

bu endişe sürekli içini kemiriyordu

бул санаа аны ичинен жеп турган.

kemküm: ~ etmek күңкыңк этүү.

kemlik,-ği  жамандык.  ~  etmek  жаман-

 

 

 

 

kenar

kendi

 

дык кылуу.

kenar 1. чет, уч, кыр, жээк. dan ча- тырдын учу. uçurumun жардын

кыры. yolun жолдун жээги. 2. жээк, алкак. mendilin çok zel işlenmiş  жүзаарчынын  жээги  аб-

дан кооз тордолуптур.  3.мат. жак. üçgenin ~ları үч бурчтуктун жактары.  4.  алыс,  окчун,  обочо.

şehrin ~ı шаардын чети. ~da kal- mak четте калыш. (bir) ~a çekilmek обочолонуу, четтөө. 5. элет, чет. ~

bir yer элет жери. ~ devletler чектеш мамлекеттер. 6. кырбуу. şapkanın шапканын кырбуусу.

~a atmak (бир нерсеге) анча маани бербөө, ойдон чыгарып салуу. bastırmak  четин  бекитүү  (мис.

кездеменин). ~da köşede булуң- бурчта. ~ın dilberi шылд. элет мөлмөлү   (адеби   тайкы   көйрөң

аял). ~ına bak bezini al, anasına bak kızı al мак. эшигин көрүп төрүнө өт, энесин көрүп кызын ал.

kenarlı 1. чети/жээги/учу/кыры/кыр- буусу болгон. ~ şapka кырбуусу бар шапка. 2. жээги кооздолгон/

тордолгон/ саймаланган. ~ mendil

жээги тордолгон жүзаарчы.

kenark,-ğı  тосмо,  алкак,  курчоо.  bal-

kon балкон тосмосу.

kenarsız чети/жээги/учу/кыры/чеги жок.

kendi 1. таандык мүчөлөрдү алуу ме- нен: өзү. ~m өзүм; ~n өзүң; ~si өзү;

~miz   өзүбүз;   ~niz   өзүңүз;   ~leri

өздөрү.  ~m  giderim  өзүм  барам.

~leri neden sormuyorlar? өздөрү эмнеге  сурашпайт?  2.  өз  (баш-

касынын эмес). ~ kardeşim өз бир тууганым. ~ evin өз үйүң. ~ işini ~ rmek өз ишини өзү жасоо. ~nce

өзүнчө, өзү билгендей. ~liğinden өзүнөн өзү. ~ni ır almak кыйын- сынуу,   текеберленүү.   ~   ağzıyla

tutulmak өз оозунан жаңылуу. ~ni

alamamak өзүн кармай/токтото албоо. ~ âlemine dalmak өзү менен өзү болуу, кыялга/ойго батуу. ~ni aştırmak өзүн көндүрүү. ~ini ate- şe atmak өзүн өзү балакетке салуу.

~ni atmak дароо киришүү/кирип баруу. ~ni avutmak өзүн өзү жоот-

котуу/сооротуу. ~ başına өзүнчө, өзү жалгыз. ~ni benme менмен-

синме, кыйынсынма. ~ni beğen- mek көтөрүлүү, менменсинүү. ~ni bırakmak 1) өзүн карабоо. 2) өзүн

бир нерсеге арноо/берүү. 3) маг- дыроо, мемирөө, өзүн бош коё берүү. ~ni bildi bileli эс тартканы.

~ni bilen/bilir 1) баскан-турганын билген. 2) өз баркын билген. ~ni bilmek 1) акыл-эси ордунда болуу.

  1. 2)эрезеге жетүү. ~ni bilmemek эс- учун жоготуу. ~ni bilmez 1) эс- учун жоготкон абалда. 2) адепсиз, 

тарбиясыз. ~ni bir şey sanmak өзүн кыйын саноо. ~ni bir yerde bulmak (байкабай)    бир    жерге    барып

калыш. ~ni bulmak 1) киши болуу.

2) иши оңолуу. 3) өзүнө/эсине келүү. ~ çap ~ oynamak өзүн өзү

билиш, өтүгүн төргө илиш. ~ çapında өз алына жараша. ~ine çeki zen    vermek    1)    үстү-башын

тартипке келтирүү. 2) өтм. баш- учун жыйноо, турмушун оңдоо. ~ çıkarı için өз кызыкчылыгы үчүн.

~ni dar atmak эптеп чыгуу/жетүү/ кутулуу. ~ derdine düşmek өз кайгысы менен алек болуу. ~ni dev

aynasında görmek менменсинүү, көтөрүлүү, чоңсунуу. ~ni dinlemek

  1. 1)өзүн  өзү  аңдуу  (ноокастык 

коркунучу менен) 2) жалгыз ка- луу. ~ni dirhem dirhem satmak бааланыш, барктаныш. ~ eliyle өз

колу менен. ~ni ele vermek өзү билдирип коюш. ~ne etmek өзүнө өзү кылуу. ~inden geçmek 1) эс-

учун жоготуп коюу. 2) өзүн уну-